Jedinica atomske mase

S Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu
jedinica atomske mase
Sistem jedinica ostale jedinice
Jedinica za masu
Simbol (ili ) 
Pretvaranje jedinica
1 (ili ) u ... ... jednako je ...
   =    

Jedinica atomske mase (skrać. u za eng. unified atomic mass unit, zastarjelo amu za eng. atomic mass unit[1]) jest jedinica za masu. Njena vrijednost je definirana kao 1/12 mase jednog atoma ugljika (tačnije njegovog izotopa 12C). Jedinica atomske mase dopuštena je za upotrebu unutar SI sistema.[2]

Ona se ne koristi isključivo za masu atoma nego i za iskazivanje mase molekula. U biohemiji, a u Sjedinjenim Američkim Državama također i u oblasti organske hemije, jedinica atomske mase naziva se dalton (skr. Da), nazvana po engleskom naučniku Daltonu.

Definicija

U prevodu brošure Međunarodnog biroa za tegove i mjere, nazivi jedinica atomske mase i dalton uzeti su kao sinonimi.[2] U zakonskim odredbama Evropske smjernice 80/181/EWG koja vrijedi za članice Evropske unije, kao i u saveznom zakonu o mjernim jedinicama Švicarske, nije korišten naziv "dalton". Međutim, dalton se može smatrati posebnim nazivom za jedinicu mase atoma, ali se ne koristi u zakonskim ni u tehničkim standardima. U mnogim izvorima postoje preklapanja sa molarnom masom, kao i molekulskom masom što je čest slučaj u praksi. Tako naprimjer u nekim slučajevima masa većih molekula poput bjelančevina, DNK i drugih biomolekula označava se u kilodaltonima, što zapravo ne predstavlja brojčanu razliku prema vrijednostima u kg/molu.

Vrijednosti atomske mase (kao i za dalton) mogu imati prefikse, bilo u decimalnom ili razlomskom obliku. Često se koristi prefiks kilodalton (1 kDa = 1.000 Da), a rjeđe i megadalton (1 MDa = 1 milion Da).

Od 1961. do danas

Jedna jedinica atomske mase u odgovara jednoj dvanaestini (1/12) mase pojedinačnog atoma izotopa ugljika 12C u osnovnom stanju, dakle[3][4]

, a zbog jednakosti mase i energije,

Prema tome proizilazi preračun u SI jedinicu za masu, kilogram:[5]

i

Pošto jegro atoma 12C sadrži 12 nukleona, ova jedinica je približno jednaka masi jednog nukleona, dakle jednog protona ili neutrona. Stoga, vrijednost neke atomske mase izražena jednicama u približno je jednaka masenom broju ili broju nukleona, odnosno broju teških čestica u jezgru nekog atoma.

Do 1961.

Do 1961. godine jednica atomske mase odgovarala je 1/16 mase atoma kisika.

Razlika između "hemijske" definicije (izvedene iz prirodne smjese izotopa kisika) i "fizikalne" definicije (izvedene iz izotopa 16O) bila je povod za uvođenje jedinstvene definicije. Između nove i stare vrijednosti jedinice vrijedi odnos:

Razlika između stare fizikalne i današnje definicije može se objasniti defektom mase, jer je kod 16O viša nego kod 12C.


Reference

  1. ^ McMurry, J., Fay, R.C.: Chemistry, Fourth Edition, Prentice Hall, 2003 ISBN 0-13-140208-0
  2. ^ a b Das Internationale Einheitensystem (SI) 117 (2). 2007. 
  3. ^ National Institute of Standards and Technology. "CODATA Recommended Values" (jezik: engleski). Pristupljeno 7. 8. 2015.  vrijednost za u u jedinici kg. Cifre u zagradi označavaju nesigurnost u posljednjim decimalama vrijednosti.
  4. ^ National Institute of Standards and Technology. "CODATA Recommended Values" (jezik: engleski). Pristupljeno 7. 8. 2015.  vrijednost za u izražena u elektronvoltima (MeV/c2). Cifre u zagradi označavaju nesigurnost u posljednjim decimalama vrijednosti.
  5. ^ National Institute of Standards and Technology. "CODATA Recommended Values" (jezik: engleski). Pristupljeno 7. 8. 2015.