Evropski glavni grad kulture

Evropski glavni grad kulture je naslov koji se godišnje dodjeljuje barem jednome evropskom gradu kojeg Evropska unija odredi na razdoblje od jedne godine, tokom koje mu se ukazuje prilika u najboljem svjetlu prikazati svoj kulturni život te svoju kulturno-historijsku baštinu.

Brojni evropski gradovi dosada su iskoristili tu titulu za preobražaj vlastite kulturne osnove, te tako izmijenili način na koji ih svijet promatra. Kad grad dobije naslov Evropskoga glavnog grada kulture, tijekom cijele jedne godine u njemu se održavaju različite kulturne manifestacije i umjetničke priredbe, a postavljaju se i zanimljive instalacije kao što je npr. «Šuma naopako» («La forêt suspendue») na jednome od najpoznatijih trgova Lillea 2004. godine. Jednogodišnjim nošenjem ove titule izabrani se gradovi nadaju povećanoj inozemnoj pozornosti i velikom broju posjetitelja.

Lille 2004. - Kineski paviljon

Historija

Na prijedlog tadašnje grčke ministrice kulture Meline Mercouri Evropski grad kulture je začet 13. juna 1985. odlukom Vijeća ministara kao sredstvo zbližavanja građana Evropske unije (odnosno Evropske zajednice, kako se EU tada zvala). Prijedlogom je predviđeno svake godine imenovati jednu Evropsku prijestolnicu kulture, s ciljem jačanja evropske integracije. Otada je ova inicijativa sve uspješnija među evropskim građanima te ima sve snažniji kulturni i socijalno-ekonomski učinak na mnogobrojne posjetitelje koje privuče.

1990. godine ministri kulture Evropske zajednice lansirali su Evropski mjesec kulture. Ovaj događaj je sličan Evropskome gradu kulture ali traje znatno kraće i namijenjen je prije svega zemljama Srednje i Istočne Evrope. Evropska komisija svake godine dodjeljuje novčanu pomoć za Evropski mjesec kulture.

1991. godine organizatori raznih dotadašnjih Evropskih gradova kulture stvorili su Mrežu Evropskih glavnih gradova i mjeseci kulture (ECCM), omogućivši na taj način razmjenu i širenje informacija, posebno korisnih budućim organizatorima ovih događanja. Riječ je o neprofitnoj organizaciji sa sjedištem pri Ministarstvu kulture, istraživanja i visokog obrazovanja Luksemburga, koja usko surađuje s Evropskim institucijama. Ova je mreža 1994. provela studiju o utjecaju Evropskoga grada kulture od njegova osnutka, a od 2006. u svakoj Evropskoj kulturnoj prijestolnici, kao i u onim bivšima, predstavlja putujuću izložbu «Putovanje u svijet: Glavni gradovi kulture» («A Journey to the World: Cultural Capitals»). Izložba je po prvi put bila postavljena u Patrasu 27. marta 2006.

1999. godine Evropski grad kulture preimenovan je u Evropski glavni grad kulture, te je od tada financiran kroz program Culture 2000. 25. maja 1999. odlukom Evropskoga parlamenta i Vijeća EU-a ova godišnja priredba integrirana je u Okvirni program rada EU-a te je uveden i novi način izbora gradova za razdoblje 2005-19.

Sve do 2004. godine Evropske prijestolnice kulture birane su na osnovi međuvladinih dogovora zemalja EU-a; države članice su jednoglasno odabirale gradove koji su najvjerojatniji predstojeći domaćini manifestacije, a Evropska komisija bi svake godine izabranome gradu davala financijsku pomoć za pripremu manifestacije. Od 2005. institucije EU-a sudjeluju u procesu izbora gradova domaćina. Na taj se način izbjegava prežestoka konkurencija u nadmetanju za tu prestižnu titulu i olakšava sām izbor.

Evropski (glavni) gradovi kulture

Bivši Evropski gradovi kulture

Berlin - kulturna prijestolnica Evrope 1988., njemačka poštanska marka

• 1985.: Atena (Grčka)
• 1986.: Firenca (Italija)
• 1987.: Amsterdam (Nizozemska)
• 1988.: Zapadni Berlin (Zapadna Njemačka)
• 1989.: Pariz (Francuska)
• 1990.: Glasgow (Ujedinjeno Kraljevstvo)
• 1991.: Dublin (Irska)
• 1992.: Madrid (Španija)
• 1993.: Antwerpen (Belgija)
• 1994.: Lisabon (Portugal)
• 1995.: Luxembourg (Luksemburg)
• 1996.: Kopenhagen (Danska)
• 1997.: Solun (Grčka)
• 1998.: Stockholm (Švedska)
• 1999.: Weimar (Njemačka)

Bivši Evropski glavni gradovi kulture

• 2000.: Avignon (Francuska) - Bergen (Norveška) - Bologna (Italija) - Bruxelles (Belgija) - Helsinki (Finska) - Krakow (Poljska) - Prag (Češka) - Reykjavik (Island) - Santiago de Compostela (Španija)
• 2001.: Porto (Portugal) - Rotterdam (Nizozemska)
• 2002.: Bruges (Belgija) - Salamanca (Španija)
• 2003.: Graz (Austrija)
• 2004.: Genova (Italija) - Lille (Francuska)
• 2005.: Cork (Irska)
• 2006.: Patras (Grčka)
• 2007.: Luxembourg (Luksemburg) i Grande Région - Sibiu (Rumunija)
• 2008.: Liverpool (Ujedinjeno Kraljevstvo) - Stavanger (Norveška)
• 2009.: Linz (Austrija) - Vilnius (Litva)
• 2010.: Essen (Njemačka) - Pečuh (Mađarska) - Istanbul (Turska) (kao predstavnik države izvan EU-a)

Sadašnji Evropski glavni gradovi kulture

• 2011.: Tallinn (Estonija) - Turku (Finska)

Budući Evropski glavni gradovi kulture

Bilješka: Za razdoblje između 2009. i 2014. već su imenovani mnogi gradovi koji će biti proglašeni Evropskim glavnim gradovima kulture. Za neke (dalje) godine gradovi još nisu izabrani, ali su već određene zemlje čiji će gradovi biti izabrani (prema sustavu rotacije), kako je dolje navedeno.

• 2012.: Guimarães (Portugal) - Maribor (Slovenija)
• 2013.: Marseille (Francuska) - Košice (Slovačka)
• 2014.: ? (Švedska) - ? (Latvija)
• 2015.: ? (Belgija) - ? (Češka)
• 2016.: ? (Španija) - ? (Poljska)
• 2017.: ? (Danska) - ? (Kipar)
• 2018.: ? (Nizozemska) - ? (Malta)
• 2019.: ? (Italija) - ? (Bugarska)

Vanjski linkovi

Aktualne službene stranice

• Essen 2010
• Pečuh 2010
• Istanbul 2010

Stranice budućih Evropskih glavnih gradova kulture

• Tallinn 2011
• Turku 2011

Stranice nekih bivših Evropskih glavnih gradova kulture

• Linz 2009
• Vilnius 2009
• Liverpool 2008
• Sibiu 2007
• Cork 2005
• Lille 2004