Analitička hemija

Sa Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigacija, traži
Analitička vaga je osnovni uređaj za gravimetrijsku analizu

Analitička hemija je hemijska nauka koja proučava kvalitativni i kvantitativni sastav materijala. Kvalitativna analiza podrazumijeva određivanje identiteta hemijskih vrsta u uzorku. Kvantitativna analiza određuje relativne količine tih vrsta i izražava ih u numeričkom obliku. Analitička hemija ima primjenu u industriji, medicini, poljoprivredi, metalurgiji, a također i brojnim drugim oblastima (hemija, biohemija, biologija, geologija, fizika, itd.).

Analitički metodi obuhvataju klasične i instrumentalne orocedure.[1] Klasični (također poznati i kao metodi mokre hemije) se koriste u separaciji kao što su precipitacija, ekstrakcija i destilacija i za kvalitativnu analizu po boji, mirisu i tački topljenja. Klasična kvantitativna analiza se obavlja merenjem težine ili zapremine. Instrumentalni metodi koriste mjerne instrumente određivanje fizičkih kvantiteta analizirane materije; obuhvataju postupke kao što su apsorpcija svetlosti, fluorescencija i provodnost. Separacija materijala se obavlja i primjenom i hromatografije, elektroforeze ili metoda frakcionacije polja protoka. Analitička hemija također je fokusirana na poboljšanja eksperimentalnog dizajna, hemometrije i izradu novih mjernih alata da bi se pružile bolje hemijske informacije. Analitička hemija ima značajnu primjenu u forenzici, bioanalizi, kliničkoj analizi, analizi životnog okruženja i analizi materijala.[2][3][4][5][6] [7][8]

Historija[uredi | uredi izvor]

Čuveni hemičari – analitičari: Antoine Lavoisier, Gustav Kirchhoff i Wilhelm Ostwald

Analitička hemija je bila važna od ranih početaka praktične hemije. Nudila je metode za određivanje elemenata i hemikalija kojie su prisutne u posmatranom uzorku. U tom periodu ostvareni su znatni analitički doprinosi hemiji. Oni uključuju razvoj sistematske analize elemenata zahvaljući otkrićim,a Justus fon Libiga i sistematskoj organskoj analizi na osnovu specifičnih reakcija funkcijskih grupa.

Prva instrumentalna analiza je bila emisiona spektrometrija sa plamenom, koju su razvili Robert Bunzen i Gustaf Kirhof, koji je (1860.) također otkrio rubidij (Rb) i cezij (Cs).[9]

Većina značajnih unapređenja u metodima analitičke hemije su se dogodila nakon 1900. godine. Tokom tog perioda instrumentalna analiza je progresivno postajala dominantna u svojoj oblasti. Mnoge osnovne specifično spektroskopske i spektometrijske tehnike su otkrivene tokom ranog 20. stoljeća i usavršavane tokom njegovog ostatka.[10]

Separacijske nauke su otkrivane sa sličnom hronologijom razvoja i također su u sve većoj mjeri unstrumentalizirane u aparate i visokih osjetljivosti.[11] Tokom ranih 1970-tih mnoge od ovih tehnika su počele koristi kombinirano, da bi se ostvarila kompletna karakterizacija uzoraka. Počev od 1970-tih pa do danas analitička hemija je progresivno preuzimala sve više učešća u razmatranju bioloških pitanja (bioanalitska hemija), dok je ranije uglavnom bila fokusirana na neorganske ili male rganske molekule. Sve učestalije se koriste laseri, kao sonde, kao i početne modifikacije širokog spektra reakcija. Krajem 20. stoljeća također počinje ekspanzija primjene analitičke hemije, od rješavanja donekle akademskih hemijskih problema, do poboljšanja forenzičkih, ekoloških, industrijskih i medicinskim metoda, kao što je primjena u histologiji.[12] Suvremena analitička hemija je preokupirana instrumentalnom analizom. Mnogi analitičari su fokusirani na pojedinačne tipove i konstrukcije instrumenta. Akademiska zajednica imaju je angažirana na traganje za novim oblicima primjene uređaja i novim analitičkim metodima. Otkriće hemikalija krvi koje povećavaju rizik od kancera, primjer je otkrića u kojem analitički hemičar također učestvuju.

Oblasti[uredi | uredi izvor]

Analitičkata hemija obuhvata dvije osnovne grane, koje se označavaju kao:

  • kvalitativna i
  • kvantitativna
    • Kvalitativna neorganska analiza određuje prisustvo nekog hemijskog elementa ili neorganskog spoja u datom uzorku.
    • Kvalitativna organska analiza odrđuje prisustvo neke funkcijske grupe ili organskog spoja u datoj formulaciji ispitivanog uzorka.
    • Kvantitativnata analiza određuje količinu nekog elementa ili hemijskog spoja u datoj formulaciji supstance.

Tehnike[uredi | uredi izvor]

Veliki je broj tehnika kojima se odvajaju, određuju ili mjere hemijski sastojci kao što su:

Klasični metodi[uredi | uredi izvor]

Prisustvo bakra u ovoj kvalitativnoj analizi se prepoznaje po plavo-zelenom plamenu

Iako je moderna analitička hemija pretežno zasnovana na sofisticiranim instrumentima, korijeni analitičke hemije i neki od principa korišćenih u modernim instrumentima proizilaze iz tradicijskih tehnika, od kojih su mnoge još uvek u opotrebi.

Kvalitativna analiza[uredi | uredi izvor]

Kvalitativna analiza određuje samo prisustvo ili odsustvo datog elementa i/ili spoja, ali ne daje podatke o masi ili koncentraciji. Po definiciji, kvalitativne analize ne mjere količinu, nego kakvoću.

Hemijski testovi[uredi | uredi izvor]

Glavni članak: Hemijski test

Postoje razrađeni brojni kvalitativni hemijski testovi, kao naprimjer kiselinski test za zlato i Kastle–Meyer test za prisustvo krvi i sl.

Plameni testovi[uredi | uredi izvor]

Glavni članak: Plameni test

Neorganske kvalitativne analize se općenito odnose na sistematske postupke za potvrđivanja prisustva pojedinih, obično rastvorenih u vodi, iona ili elemenata, nakon serije reakcija koje eliminiraju opsege širih mogućnosti i time potvrđuju prisustvo pretpostavljenih iona. Ponekad su tu uključeni mali ioni sa ugljikom. Sa razvojem moderne instrumentacije, ti testovi se sve tjeđe koriste, iako mogu biti orisni za obrazovne svrhe i u terenskom radu ili drugim situacijama, kada sofisticirani instrumenti nisu dostupni ili svrsishodni.

Kvantitativna analiza[uredi | uredi izvor]

Kvantitativna analiza podrazumijeva mjerenje mase ili zapremine satavnica uzorka. Također, moguće je mjeriti neku veličinu koja je srszmjerna količini traženog sastojka u uzorku, npr. intenzitet svjetlosti, električna provodljivost, itd.

  • Gravimetrijski metodi se odnose na određivanje mase sastojka ili neke supstance koja je sa njim u vezi.
  • Volumetrijski metodi mjere zapreminu rastvora reagensa, koji se utroši za potpunu reakciju sa sastojkom.
  • Elektroanalitički metodi uključuju mjerenje električnih osobina, kao npr. potencijala, jačine struje, otpora ili veličine naboja.
  • Spektroskopske metode se zasnivaju na mjerenju interakcije između elektromagnetnog zračenja i komponti uzorka. Također, postoje i druge specifične metode, kao npr. masena spektroskopija, mjerenje brzine radioaktivnog rapada, toplotne reakcije, optičke aktivnosti, indeksa prelamanja, itd.

Gravimetrijska analiza[uredi | uredi izvor]

Glavni članak: Gravimetrijska analiza

Gravimetrijska analiza obuhvata određivanje količine prisutnog materijala, po težini u uzorku prijee i/ili nakon neke hemijske promjene. Obično se koristi u praktikumima dodiplomskog obrazovanja za određivanje količine vode u hidratu, zagrijavanjem uzorka, čime se uklanja voda pa razlika u težini odgovara gubitku vode.

Volumetrijska analiza[uredi | uredi izvor]

Glavni članak: Titracija

Titriranje uključuje dodavanje reaktanta u analizirani rastvor, dok se ne dostigne određena tačka ravnoteže. Često se može odrediti i količina materijala u analiziranom uzorku rastvora. Jedna od poznatijih je kiselinsko-baznih titracija je ona pri kojoj dolazi do promejne boje, kao indikatora. Postoje mnogi drugi oblici titriranja, kao npr. potenciometrijska. Te titracije mogu biti na bazi različitih tipove indikatora da bi se odredilo dostizanje određene tačke ekvivalencije.

Instrumentalni metodi[uredi | uredi izvor]

Glavni članak: Instrumentalna analiza
Prikaz analitičkog instrumenta sa stimulusom i merenje odgovora

Spektroskopija[uredi | uredi izvor]

Glavni članak: Spektroskopija

Spektroskopija posmatra interakciju molekula sa elektromagnetnom radijacijom. Obuhvata mnošto različitih aplikacija, kao što su atomska apsorpcijska spektroskopija, atomska emisiona spektroskopija, ultravioletno-vidljiva spektroskopija, Rentgenska fluorescentna spektroskopija, infracrvena spektroskopija, Ramanova spektroskopija, dualna polarizacijska interferometrija, nuklearno magnetno rezonantna spektroskopija, fotoemisiona spektroskopija, Mössbauer spektroskopija, itd.

Masena spektrometrija[uredi | uredi izvor]

Glavni članak: Masena spektrometrija

[[Datoteka:1 MV accelerator mass spectrometer.jpg|thumb|left|200 px|Akceleratorski maseni spektrometar se upotrebljava za radiokarbonsko datiranje i druge slične analize.

Masena spektrometrija mjeri odnos naelektrisanja molekula, koristeći električna i magnetna polja. Postoji nekoliko ionizacijskih metoda: elektronski impakt, hemijska ionizacija, elektrosprej, brzo atomsko bombardiranje, matrično potpomognuta laserska desorpcijska ionizacija i druge. Masena spektrometrija se takođe kategoriziza po pristupu masenih analizatora:

Elektrohemijska analiza[uredi | uredi izvor]

Glavni članak: Elektroanalitički metod

Elektroanalitički metodi služe za mjerenje električnog potencijala (u voltima) i/ili struju (u amperima) u elektrohemijskoj ćeliji koja sadrži analiziranu tvar.[13] Ovi metodi se mogu svrstati po aspektima ćelije koje kontroliraju i koji se određuju. Postoje tri glavne kategorije:

  • potenciometrija (mjeri se razlika elektrodnog potencijala), *kulometrija (mjeri se ćelijska struja u toku vremenskog intervala), i
  • voltametrija (mjeri se struja ćelije dok se aktivno menja ćelijski potencijal).

Termalna analiza[uredi | uredi izvor]

Glavni članak: Kalorimetrija

Kalorimetrija i termogravimetrijska analiza mjeri interakciju materijala i toplote.

Separacija[uredi | uredi izvor]

Separacija crnog mastila na ploči hromatografijom tankog sloja
Glavni članak: Hromatografija
Glavni članak: Elektroforeza

Separacijski procesi se primjenjuju za smanjenje kompleksnosti smješa različitih materijala. U ovoj oblasti najčešći su

Hibridne tehnike[uredi | uredi izvor]

Kombiniranjem opisanih tehnika mogu se konstruirati i „hibridne“ tehnike. Hibridne separacijske tehnike uključuju kombinaciju dvije ili više tehnika za detektiranje i razdvajanje hemijskih supstanci iz rastvora. Najčešće je druga tehnika neka forma hromatografije. Hibridne tehnike su u šikokoj upotrebi u hemiji i biohemiji.[14][15][16][17] Brojni su primejri upotrebe hibridnih tehnika, kao što su:


Mikroskopija[uredi | uredi izvor]

Dvije mišje ćelije preparirane za fluorescentnu mikroskopiju

.
Jedra su u profazi (skala linije je 5 µm)[18]

Glavni članak: Mikroskopija

Vizualizacija pojedinačnih molekula, ćelija, tkiva i nanomaterija su je značajni i privlačni pristupi u hemijskoj analitici. Isto tako, hibridizacija sa drugim tradicijskim analitičkim alatima proizvodi revolucionarne promjene u ovoj nauci. Mikroskopija se može svrstati u tri različitia polja:

Nedavno je ovo polje ušlo u fazu ubrzanog napredovanja, nakon usavršavanja računarskih kamera i odgovarajućeg softvera.

Laboratorija na čipu[uredi | uredi izvor]

Glavni članak: Laboratorija u čipu

Laboratorije u čipu su uređaji koji integriraju (višestruke) laboratorijske funkcije na jednom elektronskom čipu, veličine od samo nekoliko milimetara do nekoliko kvadratnih centimetara, a koji imaju sposobnost anlize ekstremno malih zapreminama tečnosti, manjih od pikolitra.

Greške[uredi | uredi izvor]

Glavni članak: Greška zaokruživanja

Greška se može definirati kao brojčana razlika između uočene i stvarne vrijednosti.

Greške između stvarne i uočene vrijednosti u hemijskim analizama se mogu povezati jednačinom:

E = O - T

gde je

E = apsolutna greška,
O = očekivana (teorijska) vrijednost,
T = stvarna vrijednost.

Greška merenja je obrnuta mjera preciznosti mjerenja, odnosno što je manja greška - to je veća preciznost mjerenja. Relativna veličina greške se izražava kao:

\frac{E}{T} × 100 = % greške,
\frac{E}{T} × 1000 = po hiljaditom dijelu greške

Standardi[uredi | uredi izvor]

Standardna kriva[uredi | uredi izvor]

Kalibracijske krive limita detekcije (LOD), limita kvantifikacije (LOQ), dinamičkog opsega i limita linearnosti (LOL)

Opći metod za odeđivanje koncentracije obuhvata kreiranje kalibracijske krive. Time se omogućva determinacija količine hemikalije u uzorku, poređenjem rezultata nepoznatog uzorka sa serijom poznatih standarda. Ako je koncentracija elementa ili spoja suviše visoka za detekcijski raspon date tehnike, uzorak se može jednostavno razblažiti čistim rastvaračem. Kada je količina supstance u uzorku ispod opsega mjerenja instrumenta, koristi se metod adicije. Tada se dodaje poznata količina elementa ili spoja koji se proučava i određuje razlika između izmjerene i dodate koncentracije.

Unutrašnji standardi[uredi | uredi izvor]

U nekim slučajevima se dodaje unutrašnji standard poznate koncentracije direktno u analitički uzorak da bi se omogućila kvantifikacija. Količina prisutnog analita se zatim određuje relativna vrijednost, u odnosu na unutršnji standard kao kalibrant. Idealni unutrašnji standard je izotopski obogaćeni sastojak, koji se koristi u metodu izotopnog razrjeđivanja.

Standardna adicija[uredi | uredi izvor]

U instrumentalnoj analizi, metod standardne adicije se koristi za određivanje koncentracije supstance (sastojka) u nepoznatom uzorku, poređenjem sa setom uzoraka poznate koncentracije, slično korištenju kalibracijske krive. Standardna adicija se može primijeniti u većini analitičkih tehnika, a koristi se umjesto kalibracijske krive za rješavanje problema matričnog efekta.

Signali i šumovi[uredi | uredi izvor]

Jedna od najvažnijih komponenti analitičke hemije je maksimizacija željenog signala, uz minimizaciju asociranog šuma.[19] Analitička mera vrednosti je poznata kao odnos signala i šuma (S/N ili SNR). Šum nastaje kao posljedica djelovanja vanjskih faktora, kao i usljed osnovnih fizičkih procesa.

Termalni šum[uredi | uredi izvor]

Glavni članak: Termalni šum

Termalni šum nastaje kao posljedica kretanja nositelja naelektrisanja (obično elektrona) u električnom kolu generisrnom njihovim vršnim kretanjem. Termalni šum je tzv. bijeli šum, što znači da mu je snaga spektralne gustine konstantna širom frekvencijskog spektra.

Vreijdnost kvadriranog prosjeka termalnog šuma u otporniku odeeđena je relacijom: v_{{RMS}} = \sqrt { 4 k_B T R \Delta f },

gdje kB = Boltzmannova konstanta,
T = temperatura,
R = otpor, i \Delta f je širina frekvencijskog opsega:

 f.

Šum udarca[uredi | uredi izvor]

Glavni članak: Šum udarca

Šum udarca je tip elektronskog šuma, koji nastaje kad je konačni broj čestica (kao što su elektroni u datom elektronskom kolu ili su fotoni u optičkom uređaju) dovoljno mali da proizvede statičke fluktuacije signala. Šum udarca je Poasonov proces, a nositelji naelektrisanja koji grade struju slijede Poasonovu distribuciju. Kvadrirani prosjek fluktuacija struje je:

i_{{RMS}}=\sqrt{2\,e\,I\,\Delta f}

gdje e = elementarno naelektrisanje, a I = prosječna struja. Šum udarca je bijeli šum.

Trepereći šum[uredi | uredi izvor]

Glavni članak: Trepereći šum

Trepereći šum je elektronski šum sa <matg>1/ƒ</math> frekventnim spektrom; pri porastu f, šum se smanjuje, i obrnuto. Trepereći šum dolazi iz raznih izvora, kao što su nečistoće u provodnom kanalu, generiranja i rekombinacije šuma u tranzistoru, usljed osnovne struje, itd. Taj šum se izbjegava modulacijom signala na višoj frekvenciji, kao naprimjer upotrebom fiksnog pojačala.

Šum okoline[uredi | uredi izvor]

[[Datoteka:Analyse thermo gravimetrique bruit.png|thumb|right|300 px|Šum u termogravimetrijskoj analizi.
Niža razina šuma u sredini grafikona je posljedica manje ljudske aktivnosti i buke okoline, tokom noći]].

Šum okoline dolazi iz okoline analitičkog instrumenta. Izvori elektromagnetne buke su dalekovodi, radio i televizijske stanice, bežični uređaji, kompaktne fluoroscentne lampe[20] i električni motori. Mnogi od tih izvora šuma imaju uzak opseg i stoga se mogu izbeći. Toplotna i vibraciona izolacija mogu da budu neophodni za neke instrumente.

Redukcija šuma[uredi | uredi izvor]

Redukcija šuma se može ostvariti preko hardvera ili softvera. Primjeri hardverskog smanjenja šuma su upotreba oklopljenih kablova, analognog filtriranja, i modulacije signala. Primjeri softverske redukcije šuma su digitalno filtriranje, zajednički prosjek i raspoloživi metodi korelacije.

Primjena[uredi | uredi izvor]

Glavnina analitičkog hemijskog istraživanje je u velikoj mjeri određena potencijalima metoda (senzitivnost, selektivnost, robusnost, linearni opseg, tačnost, preciznost i brzina) i utroškom (kupovina, rad, trening, vrijeme i prostor). Među glavnim granama suvremene analitičke atomske spektrometrije, najraširenija i najopćija je masena spektrometrija[21] U direktne elementalne analize čvrstih uzoraka. Novi metodski lideri su masena spektroskopija laserom induciranog raspada, laserske ablacije i srodne tehnike sa transferom produkata laserske ablacije u induktivno spregnutu plazmu. Uspjesi u dizajnu diodnih lasera i optičkih parametarskih oscilatora podstiču dalji razvoj fluorescentne i ionizacione spektrometrije, a isto tako apsorpcijskih tehnika, kada se očekuje povećanje korištenja optičkih šupljina s ciljem produživanja efektivnog apsorpcionog puta. Upotreba metoda baziranih na plazmi, a laserima se povećava. Interes za absolutnu (nestandardnu) analizu je posebno uznapredovao u emisijskoj spektrometriji.

Veliki napori se ulažu u kompresiranje analitičkih tehnika do veličine čipa. Iako postoji mali broj primjera takvih sistema koji su konkurentni tradicijskim analitičkim tehnikama, potencijalne prednosti obuhvataju veličinu/portabilnost, brzinu i trošak. Hemija na mikro skali smanjuje količine korištenih hemikalija.

Mnoga od unapređenja ovih metoda pospješuju analizu bioloških sistema. Primjeri brzo rastućih polja u ovoj oblasti su:

Analitička hemija ima odlučujuću ulogu u razumijevanju osnovnih prirodnih nauka i u mnoštvu njihovih aplikacija, kao što su biomedicina, ekološko praćenje, kontrola kvaliteta industrijske proizvodnje, niz forenzičkih procedura, itd.

Nedavni razvoj kompjuterske automatizacije i nove informacijske tehnologije je proširio mogućnosti primjene analitičke hemije u brojna novih pravaca bioloških nauka. Naprimer, automatizirane mašine za DNK sekvenciranje su bile osnova za završetak projekata ljudskog genoma iz čega je nastalo polje genetičko polje genomika. Identifikacija proteina i sekvenciranje peptida masenom spektrometrijom je otvorilo novi pravac proteomike. Analitička hemija je bila nezamjenjiva u razvoju nanotehnologije. Instrumenati za karakterizaciju površina, elektronski mikroskopi, elektronski stereoskani i mikroskopi skenirajućih sondi su, uz hemijsku karakterizaciju, omogućili vizualizaciju atomske strukture.

Također pogledajte[uredi | uredi izvor]


Reference[uredi | uredi izvor]

  1. ^ Nieman, Timothy A.; Skoog, Douglas A.; Holler, F. James (1998). Principles of instrumental analysis. Pacific Grove, CA: Brooks/Cole. ISBN 0-03-002078-6. 
  2. ^ Whitten K.W., Gailey K. D. and Davis R. E. (1992): General chemistry, 4th Ed. Saunders College Publishing, Philadelphia, ISBN 0-03-072373-6.
  3. ^ Petrucci R.H., Harwood W.S. and Herring F.G. (2002): General Chemistry, 8th Ed. Prentice-Hall, New York, ISBN 0-13-014329-4.
  4. ^ Laidler K. J. (1978): Physical chemistry with biological applications. Benjamin/Cummings, Menlo Park, ISBN 0-8053-5680-0.
  5. ^ Weast R. C., Ed. (1990): CRC Handbook of chemistry and physics. Chemical Rubber Publishing Company, Boca Raton, ISBN 0-8493-0470-9.
  6. ^ Laidler K. J. (1978): Physical chemistry with biological applications. Benjamin/Cummings, Menlo Park, ISBN 0-8053-5680-0.
  7. ^ Atkins P., de Paula J. (2006): Physical chemistry, 8th Ed. W. H. Freeman, San Francisco, ISBN 0-7167-8759-8
  8. ^ Binder H. H. (1999): Lexikon der chemischen Elemente. S. Hirzel Verlag, Stuttgart, ISBN 3-7776-0736-3.
  9. ^ Arikawa, Yoshiko (2001). "Basic Education in Analytical Chemistry" (pdf). Analytical Sciences (The Japan Society for Analytical Chemistry) 17 (Supplement): i571–i573. Pristupljeno 10 January 2014. 
  10. ^ Miller, K; Synovec, RE (2000). "Review of analytical measurements facilitated by drop formation technology". Talanta 51 (5): 921–33. doi:10.1016/S0039-9140(99)00358-6. PMID 18967924. 
  11. ^ Bartle, Keith D.; Myers, Peter (2002). "History of gas chromatography". TrAC Trends in Analytical Chemistry 21 (9–10): 547. doi:10.1016/S0165-9936(02)00806-3. 
  12. ^ Laitinen, H.A. (1989). "History of analytical chemistry in the U.S.A". Talanta 36 (1–2): 1–9. doi:10.1016/0039-9140(89)80077-3. PMID 18964671. 
  13. ^ Bard A.J., Faulkner L. R. (2000): Electrochemical Methods: Fundamentals and Applications, 2nd Ed. John Wiley & Sons, New York.
  14. ^ Wilkins, C. (1983). "Hyphenated techniques for analysis of complex organic mixtures". Science 222 (4621): 291–6. Bibcode:1983Sci...222..291W. doi:10.1126/science.6353577. PMID 6353577. 
  15. ^ Holt, R. M.; Newman, M. J.; Pullen, F. S.; Richards, D. S.; Swanson, A. G. (1997). "High-performance Liquid Chromatography/NMR Spectrometry/Mass Spectrometry:Further Advances in Hyphenated Technology". Journal of Mass Spectrometry 32 (1): 64–70. doi:10.1002/(SICI)1096-9888(199701)32:1<64::AID-JMS450>3.0.CO;2-7. PMID 9008869. 
  16. ^ Ellis, Lyndon A; Roberts, David J (1997). "Chromatographic and hyphenated methods for elemental speciation analysis in environmental media". Journal of Chromatography A 774 (1–2): 3–19. doi:10.1016/S0021-9673(97)00325-7. PMID 9253184. 
  17. ^ Guetens, G; De Boeck, G; Wood, M; Maes, R.A.A; Eggermont, A.A.M; Highley, M.S; Van Oosterom, A.T; De Bruijn, E.A; Tjaden, U.R (2002). "Hyphenated techniques in anticancer drug monitoring". Journal of Chromatography A 976 (1–2): 229–38. doi:10.1016/S0021-9673(02)01228-1. PMID 12462614. 
  18. ^ Schermelleh, L.; Carlton, P. M.; Haase, S.; Shao, L.; Winoto, L.; Kner, P.; Burke, B.; Cardoso, M. C.; Agard, D. A.; Gustafsson, M. G. L.; Leonhardt, H.; Sedat, J. W. (2008). "Subdiffraction Multicolor Imaging of the Nuclear Periphery with 3D Structured Illumination Microscopy". Science 320 (5881): 1332–6. doi:10.1126/science.1156947. PMC 2916659. PMID 18535242. 
  19. ^ Crouch, Stanley; Skoog, Douglas A. (2007). Principles of instrumental analysis. Australia: Thomson Brooks/Cole. ISBN 0-495-01201-7. 
  20. ^ "Health Concerns associated with Energy Efficient Lighting and their Electromagnetic Emissions". Trent University, Peterborough, ON, Canada. Pristupljeno 2011-11-12. 
  21. ^ Bol'Shakov, Aleksandr A; Ganeev, Aleksandr A; Nemets, Valerii M (2006). "Prospects in analytical atomic spectrometry". Russian Chemical Reviews 75 (4): 289. doi:10.1070/RC2006v075n04ABEH001174. 

Vanjski linkovi[uredi | uredi izvor]