Šumadija i zapadna Srbija

S Wikipedije, slobodne enciklopedije
Jump to navigation Jump to search
Translation Latin Alphabet-cs.svg Ovom članku je neophodan prijevod sa srpskog na bosanski jezik.
Ovaj članak je napisan na nekom drugom jeziku, umjesto na bosanskom. Ako je članak bio predviđen za čitaoce Wikipedije na tom jeziku, premjestite ga na odgovarajući projekt. Pogledajte i spisak Wikipedijinih jezičkih projekata.
Šumadija i zapadna Srbija
Шумадија и западна Србија (sr)
Statistički region
Službeni naziv: Statistički region Šumadija i zapadna Srbija
Država  Srbija
Graniči sa AP Vojvodinom, Južnom i istočnom Srbijom, Gradom Beogradom, Republikom Kosovo, Bosnom i Hercegovinom i Crnom Gorom
Stanovništvo 2.031.697 (2011)
Gustoća 76.72 /km2 
Osnovan 2010

Šumadija i zapadna Srbija je jedan od četiri statističkih regiona Srbije. Najveći je po broju stanovnika (2.031.697 prema popisu stanovništva iz 2011. godine), površini (26.483 km2) i broju naseljenih mjesta (2.111). Na sjeverozapadu graniči sa Vojvodinom, koja ima status autonomne pokrajine, na sjeveru sa Beogradskom regijom, na sjeveroistoku i istoku sa Južnom i istočnom Srbijom, dok na jugozapadu graniči sa Republikom Kosovo te na zapadu sa Crnom Gorom i Bosnom i Hercegovinom. Najveći grad u regionu je Kragujevac. Region je u rangu s evropskim nivoom NUTS-2.

Formiranje[uredi | uredi izvor]

U julu 2009. godine, skupština Srbije usvojila je zakon kojim je Srbija podeljena na sedam statističkih regiona. Prvobitno je bilo predviđeno da područje statističkog regiona Šumadija i zapadna Srbija čine dva statistička regiona - Zapadni region i Centralni region. Početkom 2010. godine preovladala je ideja o smanjenju broja statističkih regiona, a razlog za to je neravnomjernost u broju stanovnika u regionima na osnovu prvog prijedloga. Prema novom prijedlogu, Srbija se djeli na pet statističkih regiona, a ujednačavanje regiona vrši se spajanjem Zapadnog i Centralnog regiona i Istočnog i Južnog regiona.[1]

Historija[uredi | uredi izvor]

U rimsko doba, ovo područje je prvobitno bilo u sastavu provincija Mezije, Dalmacije i Panonije. Usitnjavanjem provincija i promenom njihovih granica, cjelokupno područje regiona ulazi u sastav provincije Gornja Mezija. Stanovništvo ove provincije su uglavnom činila keltska i ilirska plemena. Kasnije, podjelom Rimskog carstva, cijela oblast je uključena u Vizantiju.

Krajem 5. i početkom 6. vijeka, na ove prostore se masovno doseljavaju slavenska plemena. Tokom ranog srednjeg vijeka, sjeveroistočnim djelovima ove oblasti su uglavnom dominirale Bugarska i Vizantija, dok su se jugozapadni djelovi oblasti nalazili u sastavu Raške. Na sjeveru regije, u Mačvi, širi se srednjovjekovna ugarska država, koja na ovom području formira pokrajinu Mačvanska banovina.

1282. godine, nakon sabora u Deževu, sjeverni djelovi oblasti ulaze u sastav Srijemske kraljevine, pod vlašću kralja Dragutina, a sredinom 14. veka, cijela oblast je u sastavu Dušanovog srpskog carstva. Poslije propasti Srpskog carstva, regija postaje središte države Nikole Altomanovića, a zatim i središte Moravske Srbije (u 14. vijeku) i Srpske despotovine (u 15. vijeku).

Padom Srpske despotovine (1459. godine) cjelokupno područje regiona dolazi pod tursku vlast. U kratkom periodu, između 1718. i 1739. godine, sjeverni deo oblasti ulazi u sastav Austrijske Kraljevine Srbije. 1804. godine region postaje središte Srpske revolucije i Pijemont moderne Srbije. Prvi srpski ustanak podigao je Karađorđe Petrović u mjestu Orašac 15. februara 1804. godine, a Drugi srpski ustanak pod vođstvom Miloša Obrenovića podignut je u mjestu Takovo 24. aprila 1815. godine.

Posle Drugog srpskog ustanka, veći dio regiona je u sastavu Srbije. Proširenjem granica Srbije 1833. godine, u sastav Srbije ulaze još neki južni i zapadni dijelovi regiona, dok pod turskom vlašću ostaje samo područje Sandžaka, koje će takođe ući u sastav Srbije 1912. godine. Posle formiranja Kraljevstva Srba, Hrvata i Slovenaca 1918. godine, područje regiona je bilo podeljeno na nekoliko okruga (1918-1922) i oblasti (1922-1929). Sa formiranjem banovina 1929. godine, područje regiona je podeljeno između Drinske, Dunavske, Moravske i Zetske banovine.

Tokom okupacije Jugoslavije od strane sila Osovine u Drugom svjetskom ratu, ovo područje je uglavnom bilo u sastavu Nedićeve Srbije, dok se dio Sandžaka nalazio u sastavu Crne Gore. U toku narodnooslobodilačke borbe protiv okupatora, na zapadu regiona je 1941. godine formirana Užička republika. Nakon oslobođenja, region ulazi u sastav SR Srbije u okviru nove socijalističke Jugoslavije. Na sjeveru i jugu SR Srbije nalazile su se autonomne pokrajine Vojvodina i Kosovo, dok je centralno područje republike koje se nije nalazilo u sastavu autonomnih pokrajina bilo poznato pod imenom Uža Srbija (kasnije Centralna Srbija) i funkcionisalo je kao neka vrsta statističkog regiona, koji, za razliku od drugih djelova Jugoslavije, nije imao sopstvene organe vlasti, ali su statistički podaci iskazivani u okviru njegovih granica.

Tokom 2009. godine, područje Centralne Srbije podijeljeno je na 5 statističkih regiona (Beograd, Zapadni region, Centralni region, Istočni Region, Južni region), da bi 2010. godine, spajanjem regiona, ovaj broj bio smanjen na 3 (Beograd, Šumadija i zapadna Srbija, Južna i istočna Srbija).

Geografija[uredi | uredi izvor]

Na području regiona nalazi se nekoliko prostorno-geografskih cjelina, od kojih su značajnije: Šumadija, Sandžak, Stari Vlah, Mačva, Podrinje, Pešter, Posavina, Pomoravlje, Zlatibor, itd.

Okruzi[uredi | uredi izvor]

Statistički region Šumadija i zapadna Srbija obuhvata ukupno osam upravnih okruga.

Ime Položaj Broj stanovnika (2011) Glavni grad
Kolubarski okrug Kolubara in Serbia (Kosovo independent).svg 174.228 Valjevo
Mačvanski okrug Macva in Serbia (Kosovo independent).svg 298.931 Šabac
Moravički okrug Moravica in Serbia (Kosovo independent).svg 212.603 Čačak
Pomoravski okrug Pomoravlje in Serbia (Kosovo independent).svg 214.536 Jagodina
Rasinski okrug Rasina in Serbia (Kosovo independent).svg 240.463 Kruševac
Raški okrug Raska in Serbia (Kosovo independent).svg 309.258 Kraljevo
Šumadijski okrug Sumadija in Serbia (Kosovo independent).svg 293.308 Kragujevac
Zlatiborski okrug Zlatibor in Serbia (Kosovo independent).svg 286.549 Užice

Gradovi[uredi | uredi izvor]

Veći gradovi regiona su (sa okvirnim brojem stanovnika 2011. godine):

Demografija[uredi | uredi izvor]

Prema popisu iz 2011. godine Statistički region Zapadna Srbija i Šumadija ima 2.031.697 stanovnika, dok gustoća naseljenosti iznosi 76,72 stanovnika/km2. Prosječna starost iznosi 42,27 godina. Majmlađu populaciju ima Raški okrug (38,54), dok najstariju ima Pomoravski okrug (44,05 godina).[2]

Etničke grupe[uredi | uredi izvor]

Najbrojne etničke grupe u regionu čine Srbi (1.799.394 ili 88,57% ukupnog stanovništva), Bošnjaci (142.767 ili 7,03%) i Romi (20.649 ili 1,02%). Bošnjaci u Sandžaku čine etničku većinu.[3]

Pravni status i politika[uredi | uredi izvor]

Podjela Srbije na statističke regione izvršena je u cilju usaglašavanja sa zemljama Evropske unije koje koriste NUTS standarde. Za razliku od tri statistička regiona koji imaju i sopstvene organe uprave (Vojvodina i Beograd), statistički region Šumadija i zapadna Srbija je formiran za statističke potrebe i nema svoje organe vlasti. Pošto se u vladi Srbije razmatra i opcija administrativne regionalizacije, nije isključeno da će ovaj statistički region postati i administrativni. Zahtjevi za administrativnom regionalizacijom ovog područja prisutni su u programima nekih političkih partija u Šumadiji i Sandžaku.

Reference[uredi | uredi izvor]

  1. ^ "Смањење броја статистичких региона кроз измене закона о регионалном развоју". srbija.gov.rs. Vlada Republike Srbije. Pristupljeno 29. 3. 2018. 
  2. ^ "Попис станова, домаћинстава и станова 2011. у Републици Србији". popis2011.stat.rs. Republički zavod za statistiku. Pristupljeno 29. 3. 2018. 
  3. ^ "Ethnic composition of Serbia". pop-stat.mashke.org. Pristupljeno 29. 3. 2018. 

Također pogledajte[uredi | uredi izvor]