Idi na sadržaj

Međunarodni monetarni fond

Uredi veze
S Wikipedije, slobodne enciklopedije
(Preusmjereno sa MMF)
Međunarodni monetarni fond
International Monetary Fund
Sjedište MMF-a u Washingtonu
SkraćenicaMMF
Datum osnivanja27. decembar 1945; prije 80 godina (1945-12-27)
VrstaMeđunarodna finansijska institucija
StatusAktivna
CiljPromovisanje međunarodne monetarne kooperacije, olakšavanje međunarodne trgovine, poticanje održivog ekonomskog rasta, učiniti dostupnim resurse članovima koji imaju poteškoće sa platnim bilansom
Glavno sjedišteWashington, D.C., SAD
38°53′56″N 77°2′39″W / 38.89889°N 77.04417°W / 38.89889; -77.04417
JezikEngleski[1]
Generalni direktorKristalina Georgieva
Izvršni direktorGita Gopinath[2]
Glavni ekonomistaPierre-Olivier Gourinchas[3]
Glavni organUpravni odbor
Budžet$1,295 milion (2023)[4](p60)
Br. zaposlenih3100[5]
Veb-sajtimf.org

Međunarodni monetarni fond (MMF) (na engleskom: International Monetary Fund – IMF) jest međunarodna organizacija i jedna od specijaliziranih agencija Ujedinjenih nacija koju finansira 191 zemlja članica, sa sjedištem u Washingtonu, D.C. Smatra se globalnim zajmodavcem u krajnjoj instanci nacionalnim vladama i vodećim zagovornikom stabilnosti deviznog kursa. Njegova deklarisana misija je "rad na podsticanju globalne monetarne saradnje, osiguranju finansijske stabilnosti, olakšavanju međunarodne trgovine, promovisanju visoke zaposlenosti i održivog ekonomskog rasta, te smanjenju siromaštva širom svijeta".[5][6]

Osnovan u julu 1944.[7] na konferenciji u Bretton Woodsu, prvenstveno prema idejama Harryja Dextera Whitea i Johna Maynarda Keynesa, započeo je sa 29 zemalja članica i ciljem rekonstrukcije međunarodnog monetarnog sistema nakon Drugog svjetskog rata. U svojim ranim godinama, MMF se prvenstveno fokusirao na olakšavanje fiksnih deviznih kurseva širom razvijenog svijeta.[8] Sada igra centralnu ulogu u upravljanju teškoćama platnog bilansa i međunarodnim finansijskim krizama.[8][9] Kroz sistem kvota, zemlje doprinose sredstvima u fond iz kojeg se mogu zaduživati ​​ako imaju problema s platnim bilansom. MMF radi na stabilizaciji i podsticanju ekonomija svojih zemalja članica korištenjem fonda, kao i drugim aktivnostima poput prikupljanja i analize ekonomske statistike i nadzora ekonomija svojih članica.[10][11]

Trenutna generalna direktorica (MD) i predsjedavajuća MMF-a je bugarska ekonomistica Kristalina Georgieva, koja obavlja tu funkciju od 1. oktobra 2019.[12] Indijsko-američka ekonomistica Gita Gopinath, prethodno glavna ekonomistica, imenovana je za prvu zamjenicu generalne direktorice, s efektom od 21. januara 2022.[13] Pierre-Olivier Gourinchas imenovan je za glavnog ekonomistu 24. januara 2022.[14]

MMF je kritikovan zbog politika koje centraliziraju ekonomsko odlučivanje, nameću uslove koji ograničavaju nacionalni suverenitet i učvršćuju utjecaj moćnih vlada na zemlje u razvoju.[15] Kritičari tvrde da njegove intervencije često daju prioritet stabilnosti finansijskih institucija nad individualnim ekonomskim slobodama, ograničavajući sposobnost lokalnih tržišta da se sama ispravljaju i organski razvijaju.[16][17]

Djelovanje

[uredi | uredi izvor]

Ukratko, "slogan" MMF-a glasi "Pritegnite kaiš". Tri su glavna područja aktivnosti: posmatranje, finansijska i tehnička pomoć. Nadzor se sastoji od procjene propisa o novčanoj razmjeni zemalja članica s obzirom na uvjerenje kako jaka i dosljedna ekonomska politika vodi stabilnom deviznom tečaju, te pogoduje rastu i razvoju svjetske ekonomije. Financijska pomoć uključuje kredite i zajmove članicama MMF-a s platnim bilansom koja podupire politiku prilagodbe i reforme. (Podatak od 31. januara 2001. pokazuje kako MMF devedeset i jednoj zemlji daje približno 65,3 milijarde dolara kredita). Što se tiče tehničke pomoći, MMF pruža stručnu i drugu pomoć svojim članicama pri kreiranju i provođenju finansijske i monetarne politike, osnivanju institucija, dogovorima s MMF-om te statističke podatke.

Historija

[uredi | uredi izvor]

MMF je osnovan na svjetskoj konferenciji o monetarnim i finansijskim problemima održanoj u Bretton Woodsu 1944. Osnovu za njegovo funkcioniranje činili su planovi sačinjeni u Velikoj Britaniji i SAD-u. Razvoj Fonda možemo pratiti kroz dva perioda:

Prvi period

[uredi | uredi izvor]

U prvom periodu ciljevi MMF-a bili su sljedeći:

  • Omogućiti ekspanziju uravnoteženog rasta međunarodne trgovine i time doprinijeti povećanju i održavanju visoke razine zaposlenosti i visoke razine realnog dohotka;
  • Učvrstiti stabilnost deviznih tečajeva;
  • Uspostaviti multilateralni sistem plaćanja tekućih transakcija;
  • Na osnovu mogućnosti korištenja sredstava Fonda za korekcije platnobilančnih neravnoteža, uspostaviti povjerenje među zemljama članicama u pogledu dugoročne međunarodne monetarne stabilnosti.

Početna ili pristupna obaveza svake članice Fonda sastojala se uglavnom iz ustanovljavanja pariteta svoje valute i iz uplate odgovarajućeg iznosa financijskih sredstava. Paritet se određivao u odnosu na zlato ili u odnosu na dolar, pa se stoga ovaj sistem naziva Sistem zlatnodeviznog standarda. Eventualna promjena pariteta mogla se dogoditi samo ako se zemlja nađe u tzv. fundamentalnoj neravnoteži i uz suglasnost Fonda. Određivanje iznosa financijskih sredstava za uplatu kvote zemlje članice vršilo se proporcionalno parametrima koji reflektiraju snagu nacionalne ekonomije. Kvota se uplaćivala 25% u zlatu i 75% u domaćoj valuti.

Uskoro se javlja problem likvidnosti Fonda koji je nastao iz jednostavnog razloga tj. zbog prihvaćanja zlatno deviznog standarda kao osnovne poluge međunarodnih monetarnih relacija. Naime, američki dolar, zbog najsnažnije pozicije i najčvršćeg položaja u svjetskoj trgovini, postupno preuzima vodeću ulogu u brettonwoodskom monetarnom sistemu, te postaje glavnom rezervnom valutom zemalja članica. 60-ih godina 20. vijeka, unatoč svom posebnom položaju dolar je sve više slabio. Opadanjem vrijednosti dolara, narušava se i mehanizam međunarodnih monetarnih odnosa, te problem likvidnosti dolazi do punog izražaja. Zbog toga 28. jula 1969. ustanovljena je šema kreiranja novih rezervnih sredstava Specijalna prava vučenja (SPV). Ta nova sredstva zapravo se kreiraju samo knjigovodstveno među zemljama članicama.

Drugi period

[uredi | uredi izvor]
Grafikon kretanja vrijednosti dolara

Drugi period započinje i traje do danas kada MMF početkom 70-ih godina 20. vijeka zapada u najveću krizu dotada. Odliv kratkoročnog dolarskog kapitala u inostranstvo, dalje održavanje visoke stope inflacije u SAD-u izazvalo je brojne spekulacije na štetu američkog dolara. Predsjednik SAD-a je 15. augusta 1971. objavio ukidanje konvertibilnosti dolara u zlato i uvođenje dodatnog poreza na sav uvoz u SAD. Tim činom je prestao funkcionirati međunarodni monetarni sistem na principima ustanovljenim u Bretton-Woodsu. Krajem 1971. postignut je sporazum, gdje su SAD povećale cijenu zlata za 8,57%, SR Njemačka i Japan su smanjile cijenu marke za 5% i jena za 8,5% u odnosu na zlato, dok su Velika Britanija i Francuska zadržale cijene zlata istim. Nakon toga dolazilo je do još nekoliko korekcija cijena, sve do sastanka na Jamajci 1976, gdje se MMF preobrazio u sistem valutnih područja, kao što su sistem evropskog valutnog fluktuiranja ili evropske zmije, zatim dolarsko područje, područje francuskog franka, područje britanske funte i područje SPV-a.

MMF danas

[uredi | uredi izvor]

Kao i u prošlosti MMF i dalje predstavlja međudržavnu i monetarnu financijsku instituciju ali danas s gotovo univerzalnim članstvom. Njegova aktivnosti i politika provodi se na osnovu Sporazuma (Articles of Agrement) a izvršava se putem organiziranog vodstva u formi Odbora guvernera (A Board of Governors), zatim izvršnog odbora (An Executive Board) i Upravljačkog direktora (A Managing Director) s timom od oko 2000 zaposlenika.

Spisak Upavljačkih direktora MMF-a

[uredi | uredi izvor]

Ovdje se nalazi spisak svih Upravljačkih direktora:

Br.MandatIme i prezimeDržava
1.6. maj 1946 – 5. maj 1951.Camille GuttBelgija
2.3. august 1951 – 3. oktobar 1956.Ivar RoothŠvedska
3.21. novembar 1956 – 5. maj 1963.Per JacobssonŠvedska
4.1. septembar 1963 – 31. august 1973.Pierre-Paul SchweitzerFrancuska
5.1. septembar 1973 – 16. juni 1978.Johannes WitteveenNizozemska
6.17. juni 1978 – 15. januar 1987.Jacques de LarosièreFrancuska
7.16. januar 1987 – 14. februar 2000.Michel CamdessusFrancuska
8.1. maj 2000 – 4. mart 2004.Horst KöhlerNjemačka
9.7. juni 2004 – 31. oktobar 2007.Rodrigo de RatoŠpanija
10.1. novembar 2007 – 18. maj 2011.Dominique Strauss-KahnFrancuska
11.5. juli 2011 – trenutnoChristine LagardeFrancuska

Također pogledajte

[uredi | uredi izvor]

Reference

[uredi | uredi izvor]
  1. ↑ Boughton 2001, str. 7 n.5.
  2. ↑ "Christine Lagarde Appoints Gita Gopinath as IMF Chief Economist".
  3. ↑ "IMF Managing Director Names Pierre-Olivier Gourinchas as IMF Economic Counsellor and Head of Research Department". International Monetary Fund. Arhivirano s originala, 11. 4. 2022. Pristupljeno 28. 1. 2022.
  4. ↑ "Download the full report | IMF Annual Report 2023". www.imf.org. Arhivirano s originala, 21. 4. 2024. Pristupljeno 21. 4. 2024.
  5. 1 2 "About the IMF". International Monetary Fund (jezik: engleski). Arhivirano s originala, 16. 10. 2012. Pristupljeno 14. 10. 2012.
  6. ↑ "Articles of Agreement, International Monetary Fund" (PDF). International Monetary Fund. 2011. Arhivirano (PDF) s originala, 4. 11. 2011.
  7. ↑ "About the IMF". International Monetary Fund (jezik: engleski). Arhivirano s originala, 26. 6. 2022. Pristupljeno 8. 10. 2024.
  8. 1 2 Vreeland, James Raymond (2019). "Corrupting International Organizations". Annual Review of Political Science (jezik: engleski). 22 (1): 205–222. doi:10.1146/annurev-polisci-050317-071031. ISSN 1094-2939.
  9. ↑ Lipscy, Phillip Y. (2015). "Explaining Institutional Change: Policy Areas, Outside Options, and the Bretton Woods Institutions". American Journal of Political Science. 59 (2): 341–356. doi:10.1111/ajps.12130.
  10. ↑ Schlefer, Jonathan (10. 4. 2012). "There is No Invisible Hand". Harvard Business Review. Harvard Business Publishing. Arhivirano s originala, 7. 8. 2023. Pristupljeno 15. 3. 2016 – preko hbr.org.
  11. ↑ Escobar, Arturo (1980). "Power and Visibility: Development and the Invention and Management of the Third World". Cultural Anthropology. 3 (4): 428–443. doi:10.1525/can.1988.3.4.02a00060.
  12. ↑ Crutsinger, Martin (25. 9. 2019). "Economist who grew up in communist Bulgaria is new IMF chief". Associated Press. Arhivirano s originala, 21. 4. 2022. Pristupljeno 18. 6. 2020.
  13. ↑ "First Deputy Managing Director Geoffrey Okamoto to Leave IMF, Gita Gopinath to Be IMF's New First Deputy Managing Director". International Monetary Fund. Arhivirano s originala, 11. 4. 2022. Pristupljeno 4. 2. 2022.
  14. ↑ "IMF Managing Director Names Pierre-Olivier Gourinchas as IMF Economic Counsellor and Head of Research Department". International Monetary Fund. Arhivirano s originala, 11. 4. 2022. Pristupljeno 4. 2. 2022.
  15. ↑ Greška kod citiranja: Nevaljana oznaka <ref>; nije naveden tekst za reference s imenom "People Before Profit"
  16. ↑ Greška kod citiranja: Nevaljana oznaka <ref>; nije naveden tekst za reference s imenom "Jensen 2004, April, Issue 48"
  17. ↑ Greška kod citiranja: Nevaljana oznaka <ref>; nije naveden tekst za reference s imenom "The End of Poverty"

Vanjski linkovi

[uredi | uredi izvor]
Preuzeto iz "https://bs.wikipedia.org/w/index.php?title=Međunarodni_monetarni_fond&oldid=3897012"