Ilirski ratovi

S Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu
Ilirska plemena (prije rimskih osvajanja)
Ubistvo rimskog izaslanika bio je neposredni povod za rat
Jadranska obala nakon Prvog ilirskog rata

Ilirski ratovi su vojni sukobi između Ilirskog (Ardijejskog) kraljevstva i Rimske republike, a trajali su od 229. p. n. e. do 168. p. n. e.. Počeli su sprječavanjem piratskih napade na grčke i rimske trgovačke brodove po Jadranskom moru, a završili su se padom Ilirskog kraljevstva i priključenjem rimskoj državi.

Opadanje moći Epirskog kraljevstva poslije smrti Aleksandra, epirskog kralja i Pirovog sina, dalo je priliku Agronu da izgradi zavidnu moć od epirske obale do dalmatinskih ostrva (posebno Vis), gdje su se nalazila grčka naselja. Središte njegovog kraljevstva bilo je u današnjem Risnu (Rizzon), Boka Kotorska, koji je od ranije bio Ardijejsko središte. Tek će kasniji kraljevi prijesto prenijeti u Skadar.[1]

Važan poticaj Agronu bilo je njegovo savezništvo sa kraljem Demetrijem II Makedonskim, pa si Iliri i Makedonci po prvi put našli zajedničke interese i približile se jedna drugoj. I prije ovog savezništva Iliri su, na vlastitu inicijativu, pljačkali po obalama Jonskog mora, čime su i privukli pažnju makedonskog kralja. Ovo pokazuje da su Iliri, u vremenu od Mitila, razvili svoju pomorsku silu, i da se težište države u nekoliko decenija, iz unutrašnjosti trajno prebacilo na jadransko primorje. [2]

Za savezništvo protiv Dardanaca Agron je dobio slobodu plovidbe po jadranskoj obali. Iliri su pomogli sa flotom i u jedno borbi sa Etolcima kod grada Mediona i nanijeli im veliku štetu. Dok je Agron slavio prvu pobjedu protiv regularne grčke vojske, nakon čega je i umro od pića, njegova druga žena Teuta poslala je brodove u pljačku po moru pod vodstvom Agronovog brata Skerdilaidesa i budućeg kralja. Upali su u glavni grad Epira, razorili ga i preuzeli kontrolu. Istovremeno su napali i nekoliko Italskih trgovaca, ne prezajući ni od ubistava.

Piratstvo[uredi | uredi izvor]

Ilirske racije u to vrijeme odvijale su se duž čitave zapadne obale Grčke. Glavna baza za pljačkanje bila je na obali Elida i Mesenija. U literaturi se navode neka njihova lukavstva i i drskost. Usidrilili bi se u blizini grada i započinjali razgovor o trgovini sa stanovnicima. Kad bi sve sumnje nestale, iliri bi doveli jedan broj muškaraca i ćena na svoj brod i uputili se prema moru.

Drugi trik bio je zaustavljanje broda uz gradsku kapiju, navodno tražeći vodu. U pravom trenutku bi onesposobili stražu i upadali u grad.

Najčešče su u borbi koristili taktiku zabijanja svojih lakših brodica u veće i brže neprijateljske, čime su ih onesposobljavali, nakon čega bi pobjegli rezervnim brodom. [3]

Prvi ilirski rat[uredi | uredi izvor]

Prvi ilirski rat je trajao od 229. p. n. e. do 228. p. n. e. tokom kog se sukobila kraljica Teuta (regentkinja pastorka Pineusa) protiv rimskog konzula Lucija Postumija. Spor je izbio uskoro nakon Agronove smrti (231/230. g. pr. n. e.), a povod mu je bilo gusarenje Ilira po Jonskom i Jadranskom moru, te pljačkanje italskih i savezničkih grčkih naseobina.

Pod kraljem Agronom došlo je do uspona Ardijejskog kraljevstva i transformacije u pomorsku državu. Tada dolazi i do savezništva Makedonaca i Ilira. Istovremeno Epirska država bila je u propadanju, što su koristili Grci i Makedonci. U sukobima u Epiru 232. god. pne, pojavljuju se i Iliri na makedonskoj strani. U bitki kod Meliona porazili su grčke etolske snage, opustošili područje i vratili se sa bogatim plijenom. Agron je proslavio pobjedu, ali je podlegao od prevelikog pića.[4]

Njegova udovica i nasljednica Teuta 231. god. pne poslala je marnaricu i vojsku u pljačku na Peloponez (Elida i Mesenija). U povratku su svratili u Foiniku u Epiru, koja je bila najbogatije mjesto u Epiru i središte trgovine sa Italijom. Za vrijeme njihove okupacije Foinike, povremeno su napadali italijanske trgovačke brodove. Rimski Senat poslao je izaslanstvo Teuti. Jedan od izaslanika uvrijedio je kraljicu, a ova je naredila da se pogubi pri povratku.[5]

Teuta je ponovo naredila pomorski pohod na jugu i Iliri osvajaju Krf i Drač. Tako su zagospodarili cijelom obalom sjeverno od Korintskog zaljeva, i pomorskim pravcima prema Siciliji i Italiji.

Rimski Senat poslao je Teuti izaslanstvo, tražeći prekid piratstva. Legenda keže da im je odgovorila: Ilirskom kralju zakon (običajno pravo) ne dozvoljava zabranu njenim podanicima korištenje plodova mora (Polybie). Po njenom naređenju jedan od poslanika je ubijen na povratku.

Rimske snage, od 200 lađa, 20 000 pješaka i 200 konjanika, iskrcale su se 229. god. pne. Bilo je to prvo pojavljivanje rimskih legija na istočnim obalama Jonskog i Jadranskog mora, izazvano ilirskim piratstvom. Ilirske snage, koje je vodio Demetrije Hvarski, jadranski sumnjivi princ polu-Grčkog porijekla, su se predale. Za nagradu, rimskim snagama sada je komandovao Demetrije. Ilirska naselja na obali su razrušena i Iliri su prekinuli rat.

Slijedeće, 228 godine Teuta je kapitulirala i zamijenio ju je Scerdilaidas. Ilirsko kraljevstvo nije postalo tributarna rimska zemlja, ali je ušla u rimsku interesnu sferu kao dominion. Nakon uspješnog rata, Rimljani su postavili Demetrija Hvaranina kao moćnika u Iliriji, kako bi bio protivteža moći kraljice Teute.[6] Po ugovoru koji su potpisali Teutini izaslanici u Rimu, Iliri su se povukli zapadno od Drima, Teuta je otišla u Risan, a više od dva broda nisu smjeli ploviti južnije od Lješa, i to nenaoružana.[7]

Drugi ilirski rat[uredi | uredi izvor]

Drugi ilirski rat je trajao od 219. p. n. e. do 218. p. n. e.. Rimska armija pod zapovjedništvom konzula Lucija Emilija Paula 219. god. porazila je ilirske snage i osvojila, Faros (danas Stari Grad) i cijeli otok Hvar. Demitrije se morao skloniti u Makedoniju kod svog zaštitnika Filipa V. Makedonskog.

Demetrije Hvarski je u godinama svoga regenstva postupno obnovio kraljevstvo i ojačao svoju poziciju, sve više vodeći samostalnu politiku u odnosu na Rim, često i protiv rimskih interesa. U vrijeme dok je Rim u dolini rijeke Po bio u ratu sa Keltima 225.-222. god. pne., Demetrije je odvojio pleme Atintani od saveza sa Rimom. Obnovio je savez sa makedonskim kraljem Antigonom III. Dosonom i sa 1600 vojnika učestvovao je u bici kod Selasije 222. god. p. n. e. protiv Sparte. Zajedno sa Skerdilaidom, (bratom Agronovim) je isplovio sa 90 ilirskih brodova zvanih lembi, u ekspediciju koja je imala i gusarski karakter i koja je napadala i Peloponez i egejski bazen. Time je prekršan ugovor o gusarenju iz 228. god. pne. Rimljani su sumnjali i da ima neku vrstu sporazuma sa Histrima koji su napadali rimske brodove za snabdjevanje. Slijedeće zime napadao je i osvajao rimske savezničke gradove na obali. U pozadini Apolonije postavio je svoju posadu u tvrđavi Dimale, a na rodnom Hvaru iskrcao 6000. vojnika.

Pred predstojeće borbe sa Hanibalom, Rimljani su odlučili obezbijediti se od eventualnosti od Ilira i Makedonaca. Najprije su osvojili tvrđavu Dimale, a zatim vještim manevrom i Hvar. Demetrije je napustio svoje snage i otišao u Makedoniju, gdje je kasnije poginuo.

Na sjevernoj teritoriji ilirskog kraljevstva Rimljani su za novog regenta postavili Skerdilaidasa, a nakon smrti Pineusa, postao je kralj. Bio je obavezan prekinuti sve veze sa makedonskim kraljem Filipom V. Rimljani su na teritoriji južne ilirske kraljevine i sjevernog Epira stvorili protektorat, sa zavidnom vojnom jedinicom, čime su se osigurali od ilirskih i makedonskih ambicija. Skerdilaide je znao da je iz Italije uvijek moguća i brza invazija, pa je od tada čvrsto stajao uz Rim, a njegovu politiku nastavio je i njegov sin i budući kralj Pleuratus.

Rimljani su našli pravog čovjeka za kralja Ilira. U Drugom makedonskom ratu Iliri su napravili nekoliko bočnih prijetnji prema Filipu, piratstvo sa ilirske teritorije je potpuno nestalo, a Pleurat je direktno učestvovao na rimskoj strani u ratu sa Etolcima.[8]

Treći ilirski rat[uredi | uredi izvor]

Kada je makedonski vladar Perzej 168. godine započeo sukob i treći makedonski rat protiv Rimljana, pridružili su se i Iliri pod vodstvom Gencija, dobivši obećanje o velikoj svoti novca. Već u pohodu na Rodos, među makedonskim trupama bili su i Iliri.

Gencije je zatvorio rimske poslanike, čime je prekršio savez sa Rimom i ušao u rat. Persej radi svoje škrtosti nije ilirskom kralju poslao obećane svote. Rimski pretor Lucije Anicije Galo je poveo vojsku od 30 000 ljudi na Gencija i rat završio za 30-tak dana 168. god. p. n. e, negdje kod Skadra, i u bitki oko Meteona (Medun kod Podgorice). Kada je Gencije vidio da uzalud čeka na pomoć vojske kojom je zapovijedao njegov brat Karavantije, predao se Rimljanima u Skadru. Ilirska flota, oko 220 brodova predata je Krfu, Apoloniji i Epidamnu (Drač). Nakon što je sproveden u trijumfu, interniran je u prvo u grad Spoletium, a onda u Iguvium/Gubbium u Umbriji gdje je i umro.

Posljedice[uredi | uredi izvor]

Ilirija je najzad osvojena 168. p. n. e, i nakon 40 godina borbi, postala rimska provincija. Bila je to prva teritorija koju se Rimljani preoteli od Ilira i sa te obale nastaviće se daljnja rimska osvajanja cijelog Balkana. Podijeljena je, po Anicijevoj formuli, na tri oblasti:

  • Područje Labeata oko Skadarskog jezera
  • Područje Boke Kotorske
  • Crnogorsko primorje[7]

Nakon pobjede nad Gencijem, Lucije Anicije Galo je u Skadru sazvao 167. god. p. n. e. veliki sabor domorodačkih poglavara i predstavnika. Odlukom rimskog senata svi su oni ostali slobodni i immunes (oslobođeni poreza). Isti status su dobili i Daorsi, zato što su tokom borbe prešli na rimski stranu. U odluci o miru ne spominju se Ardijejci, pleme za koje mnogi vežu nastanak i istoriju ilirskog kraljevstva.

Ipak, trebalo je još tačno 177 godina da se ilirska plemena sa Balkanskog poluostrva u potpunosti potčine.

Također pogledajte[uredi | uredi izvor]

Literatura[uredi | uredi izvor]

  • Papazoglu, Fanula (1969). Poreklo i razvoj ilirske države. ANUBiH - DJELA KNJIGA XXX , CENTAR ZA BALKANOLOŠKA ISPITIVANJA Knjiga l. SARAJEVO.
  • Miočević, Duje Rendić (1968). Ilirski vladari u svjetlu numizmatičkih i epigrafskih izvora (PDF). Historijski zbornik, Povijesno društvo Hrvatske, Zagreb.

Reference[uredi | uredi izvor]

  1. ^ Zippel G. 1877. Die Römische Herrschaft in Illyrien
  2. ^ Papazoglu
  3. ^ "Henri A. Ormerod - Drevna piratstva". The Johns Hopkins University Press, Baltimor, Maryland, 1997. Pristupljeno 9. 2. 2018.
  4. ^ John Wilkes - Iliri; Laus, Split 2001
  5. ^ Wilkes, J. J. The Illyrians, 1992, p. 120, ISBN 0-631-19807-5.,Page 177,"... who appears to have ruled after 168 Bc at Queen Teuta's old stronghold Rhizon (Risan). His silver issues are rare, but bronze coins, without the royal title, occur on Hvar, both ..."
  6. ^ "Salmedin Mesihović, Amra Šačić -HISTORIJA ILIRA". Univerzitet u Sarajevu, 2015, ISBN 978-9958-600-65-4. Pristupljeno 9. 2. 2016.
  7. ^ a b "Ivo Bojanovski: BOSNA I HERCEGOVINA U ANTIČKO DOBA". Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine, 1988. Pristupljeno 9. 2. 2016.
  8. ^ Mesihović: Orbis Romanvs