Vrste matova

Sa Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigacija, traži
Mat

Dijagrami koji slijede prikazuju različite sheme matova. U svim primjerima bijeli matira crnog.

Anastazijin mat[uredi | uredi izvor]

Solid white.svg a b c d e f g h Solid white.svg
8 8
7 alt= bijeli konj alt= crni pješak alt= crni kralj 7
6 6
5 alt= bijeli top 5
4 4
3 3
2 2
1 1
Solid white.svg a b c d e f g h Solid white.svg
Tipični Anastazijin mat

U Anastazijinom matu skakač i top udružuju se kako bi uhvatili protivničkog kralja u zamku između ivice table s jedne strane i prijateljske figure sa druge. Ime je dobio po romanu Anastazija i šah (Anastasia und das Schachspiel), čiji je autor Johann Jakob Wilhelm Heinse.[1][2]

Anderssenov mat[uredi | uredi izvor]

Solid white.svg a b c d e f g h Solid white.svg
8 alt= crni kralj alt= bijeli top 8
7 alt= bijeli pješak 7
6 alt= bijeli kralj 6
5 5
4 4
3 3
2 2
1 1
Solid white.svg a b c d e f g h Solid white.svg
Tipični Anderssenov mat

U Anderssenovom matu (nazvanom po Adolfu Anderssenu), top ili dama udružuje se s figurom koja napada dijagonalno (pješakom ili lovcem i matira protivničkog kralja na 8. redu.

Ponekad se pravi razlika između Anderssenovog mata, u kojem topa brani pješak (a kojeg i samog brani druga figura, kao na dijagramu), i Mayetovog mata, u kojem topa brani udaljeni lovac.[3]

Arapski mat[uredi | uredi izvor]

Solid white.svg a b c d e f g h Solid white.svg
8 alt= crni kralj 8
7 alt= bijeli top 7
6 alt= bijeli konj 6
5 5
4 4
3 3
2 2
1 1
Solid white.svg a b c d e f g h Solid white.svg
Tipični arapski mat

U arapskom matu skakač i top zarobljavaju protivničkog kralja u uglu table. Top se nalazi na polju odmah do kralja sprečavajući kraljev bijeg po dijagonali dok je skakač udaljen 2 polja dijagonalno od kralja braneći topa i pokrivajući preostalo polje za kraljev bijeg.[4]

Mat na posljednjem redu[uredi | uredi izvor]

Glavni članak: Mat na posljednjem redu
Solid white.svg a b c d e f g h Solid white.svg
8 alt= bijeli top alt= crni kralj 8
7 alt= crni pješak alt= crni pješak 7
6 6
5 5
4 4
3 3
2 2
1 1
Solid white.svg a b c d e f g h Solid white.svg
Tipični mat na posljednjem redu

Mat na posljednjem redu dešava se kad top ili dama matiraju kralja koji je zagrađen prijateljskim figurama (obično pješacima) na njegovom prvom redu (odnosno osmom iz perspektive protivnika).

Mat lovcem i skakačem[uredi | uredi izvor]

Solid white.svg a b c d e f g h Solid white.svg
8 alt= crni kralj 8
7 7
6 alt= bijeli lovac alt= bijeli kralj alt= bijeli konj 6
5 5
4 4
3 3
2 2
1 1
Solid white.svg a b c d e f g h Solid white.svg
Tipični mat lovcem i skakačem

Mat lovcem i skakačem dešava se kad kralj, lovac i skakač stjeraju protivničkog kralja u ugao table. Završnica s lovcem i skakačem može biti teška za savladavanje: neke pozicije zahtijevaju do 34 poteza savršene igre prije no što protivnički kralj može biti matiran.

Blackburneov mat[uredi | uredi izvor]

Solid white.svg a b c d e f g h Solid white.svg
8 alt= crni top alt= crni kralj 8
7 alt= bijeli lovac 7
6 6
5 alt= bijeli konj 5
4 4
3 3
2 alt= bijeli lovac 2
1 1
Solid white.svg a b c d e f g h Solid white.svg
Tipični Blackburneov mat

Blackburneov mat nazvan je po Josephu Henryju Blackburneu i rijetka je metoda matiranja. U ovom matu potreban je i crni top (ili lovac ili dama) koji onemogućava kralju bijeg na polje f8. Jedan lovac ograničava kretanje crnog kralja djelujući iz daljine dok skakač i drugi lovac djeluju iz blizine.[5] Prijetnja Blackburneovim matom može se koristiti da se oslabi pozicija crnog.

Bodenov mat[uredi | uredi izvor]

Glavni članak: Bodenov mat
Solid white.svg a b c d e f g h Solid white.svg
8 alt= crni kralj alt= crni top 8
7 alt= crni pješak 7
6 alt= bijeli lovac 6
5 5
4 alt= bijeli lovac 4
3 3
2 2
1 1
Solid white.svg a b c d e f g h Solid white.svg
Tipični Bodenov mat

U Bodenovom matu dva lovca koji napadaju po unakrsnim dijagonalama matiraju kralja okruženog njegovim figurama, obično topom i pješakom.[6][7]

Mat topom[uredi | uredi izvor]

Solid white.svg a b c d e f g h Solid white.svg
8 alt= bijeli top alt= crni kralj 8
7 7
6 alt= bijeli kralj 6
5 5
4 4
3 3
2 2
1 1
Solid white.svg a b c d e f g h Solid white.svg
Tipični mat topom

Ovo je jedan od 4 glavna mata uz mat damom, mat kraljem i lovačkim parom i mat lovcem i skakačem. Dešava se kad igrač koji ima topa stjera protivničkog kralja u sami ugao table. Naravno, protivnički kralj ne mora biti u samom ćošku već bilo gdje na posljednjem redu, ali vlastiti kralj mora imati opoziciju (biti u liniji, odnosno tačno nasuprot protivničkog kralja, s jednim poljem između njih).

Mat u uglu[uredi | uredi izvor]

Solid white.svg a b c d e f g h Solid white.svg
8 alt= crni kralj 8
7 alt= bijeli konj alt= crni pješak 7
6 6
5 5
4 4
3 3
2 2
1 alt= bijeli top 1
Solid white.svg a b c d e f g h Solid white.svg
Tipični mat u uglu

Mat u uglu je uobičajena metoda matiranja. Prvo se protivnički kralj stjera u ugao topom ili damom, a zatim skakač zadaje završni udarac.

Coziov mat[uredi | uredi izvor]

Solid white.svg a b c d e f g h Solid white.svg
8 alt=  link= alt=  link= alt=  link= alt=  link= alt=  link= alt=  link= alt=  link= alt=  link= 8
7 alt=  link= alt=  link= alt=  link= alt=  link= alt=  link= alt=  link= alt=  link= alt=  link= 7
6 alt=  link= alt= bijela kraljica alt=  link= alt=  link= alt=  link= alt=  link= alt=  link= alt=  link= 6
5 alt=  link= alt=  link= alt=  link= alt=  link= alt=  link= alt=  link= alt=  link= alt=  link= 5
4 alt=  link= alt=  link= alt=  link= alt=  link= alt=  link= alt=  link= alt= crni pješak alt= crni kralj 4
3 alt=  link= alt=  link= alt=  link= alt=  link= alt=  link= alt= crna kraljica alt=  link= alt=  link= 3
2 alt=  link= alt=  link= alt=  link= alt=  link= alt=  link= alt=  link= alt=  link= alt=  link= 2
1 alt=  link= alt=  link= alt=  link= alt=  link= alt=  link= alt=  link= alt= bijeli kralj alt=  link= 1
Solid white.svg a b c d e f g h Solid white.svg
Tipični Coziov mat. Nakon 1.Dh6+, crni je primoran odigrati 1...Kg3
Solid white.svg a b c d e f g h Solid white.svg
8 alt=  link= alt=  link= alt=  link= alt=  link= alt=  link= alt=  link= alt=  link= alt=  link= 8
7 alt=  link= alt=  link= alt=  link= alt=  link= alt=  link= alt=  link= alt=  link= alt=  link= 7
6 alt=  link= alt=  link= alt=  link= alt=  link= alt=  link= alt=  link= alt=  link= alt=  link= 6
5 alt=  link= alt=  link= alt=  link= alt=  link= alt=  link= alt=  link= alt=  link= alt=  link= 5
4 alt=  link= alt=  link= alt=  link= alt=  link= alt=  link= alt=  link= alt= crni pješak alt=  link= 4
3 alt=  link= alt=  link= alt=  link= alt=  link= alt=  link= alt= crna kraljica alt= crni kralj alt=  link= 3
2 alt=  link= alt=  link= alt=  link= alt=  link= alt=  link= alt=  link= alt=  link= alt= bijela kraljica 2
1 alt=  link= alt=  link= alt=  link= alt=  link= alt=  link= alt=  link= alt= bijeli kralj alt=  link= 1
Solid white.svg a b c d e f g h Solid white.svg
Bijeli tada matira potezom 2.Dh2

Coziov mat također je uobičajena metoda matiranja. Predstavlja obrnutu verziju mata "lastin rep". Nazvan je po studiji koju je 1766. izveo Carlo Cozio.

Damianov mat lovcem[uredi | uredi izvor]

Solid white.svg a b c d e f g h Solid white.svg
8 alt= crni kralj 8
7 alt= bijela kraljica 7
6 alt= bijeli lovac 6
5 5
4 4
3 3
2 2
1 1
Solid white.svg a b c d e f g h Solid white.svg
Tipični Damianov mat lovcem

Damianov mat lovcem je klasična metoda matiranja. U njemu se koriste dama i lovac; lovac brani damu, a dama matira. Nazvan je po Pedru Damianu.

Damianov mat[uredi | uredi izvor]

Solid white.svg a b c d e f g h Solid white.svg
8 alt= crni top alt= crni kralj 8
7 alt= crni pješak alt= bijela kraljica 7
6 alt= bijeli pješak 6
5 5
4 4
3 3
2 2
1 1
Solid white.svg a b c d e f g h Solid white.svg
Tipični Damianov mat

Damianov mat je klasična metoda matiranja i jedna od najstarijih. Izvodi se tako što se pješakom ograniči kretanje protivničkog kralja, a zatim se damom daje mat. Do Damianovog mata često se stiže pomoću žrtvovanja topa na h-liniji, zatim šahiranjem damom na h-liniji, nakon čega se dama približava kralju za posljednji udarac. Ovaj mat prvi je objavio Pedro Damiano 1512.[8] U Damianovoj publikaciji na dijagramu nema bijelog kralja, zbog čega nije uvršten u mnoge šahovske baze podataka usljed njihovog odbacivanja ilegalnih pozicija.

Mat "David i Golijat"[uredi | uredi izvor]

Solid white.svg a b c d e f g h Solid white.svg
8 8
7 7
6 6
5 alt= bijeli top 5
4 alt= crni pješak alt= crni kralj alt= crni pješak 4
3 alt= bijeli pješak alt= crni konj 3
2 alt= bijeli pješak 2
1 alt= bijeli kralj 1
Solid white.svg a b c d e f g h Solid white.svg
Tipični mat "David i Golijat"

Mat "David i Golijat" još je jedna od uobičajenih metoda matiranja. Iako može imati dosta oblika, opća mu je karakteristika to što posljednji udarac zadaje pješak, a protivnički pješaci su u blizini. Naziv je uzet iz biblijske priče o Davidu i Golijatu.

Mat lovačkim parom[uredi | uredi izvor]

Solid white.svg a b c d e f g h Solid white.svg
8 alt= crni kralj 8
7 alt= crni pješak 7
6 6
5 alt= bijeli lovac 5
4 4
3 alt= bijeli lovac 3
2 2
1 1
Solid white.svg a b c d e f g h Solid white.svg
Tipični mat lovačkim parom

Mat lovačkim parom je klasična metoda matiranja. Sličan je Bodenovom, ali nešto jednostavniji. Uključuje napad na kralja dvama lovcima, što rezultira zarobljavanjem kralja iza pješaka koji se još nije pomjerao.

Mat "lastin rep"[uredi | uredi izvor]

Solid white.svg a b c d e f g h Solid white.svg
8 alt= crni top 8
7 alt= crni pješak alt= crni kralj 7
6 alt= bijela kraljica 6
5 alt= bijeli pješak 5
4 4
3 3
2 2
1 1
Solid white.svg a b c d e f g h Solid white.svg
Tipični mat "lastin rep"

U matu "lastin rep" protivnički kralj biva zarobljen po shemi prikazanoj desno. Nije bitno na koji je način dama branjena ni koje su druge dvije crne figure sve dok to nisu skakači.

Epoleta-mat[uredi | uredi izvor]

Solid white.svg a b c d e f g h Solid white.svg
8 alt= crni top alt= crni kralj alt= crni top 8
7 alt= crni pješak 7
6 alt= crni pješak alt= bijela kraljica 6
5 5
4 4
3 alt= bijeli pješak 3
2 alt= bijeli pješak alt= bijeli pješak 2
1 alt= bijeli kralj 1
Solid white.svg a b c d e f g h Solid white.svg
Tipični epoleta-mat

Epoleta-mat, u najširoj definiciji, jeste mat u kojem dva paralelna polja za bijeg šahiranog kralja zauzimaju njegove vlastite figure, onemogućujući bijeg.[9] Najčešći epoleta-mat uključuju kralja na posljednjem redu, zarobljenog između dvaju topova.[10] Uočena vizualna sličnost između topova i epolete, ukrasa koji se nosi na ramenima u vojnoj uniformi, dala je ovom matu ime.[10]

Primjeri iz partija[uredi | uredi izvor]

Grecov mat[uredi | uredi izvor]

Solid white.svg a b c d e f g h Solid white.svg
8 alt= crni kralj 8
7 alt= crni pješak 7
6 6
5 alt= bijela kraljica 5
4 alt= bijeli lovac 4
3 3
2 2
1 1
Solid white.svg a b c d e f g h Solid white.svg
Tipični Grecov mat

Grecov mat nazvan je po čuvenom italijanskom katalogizatoru matova Gioachinu Grecu. U ovom matu lovac se koristi za ograničavanje kretanja protivničkog kralja, kojem smeta i njegov g-pješak, a nakon toga se damom ili topom daje mat na krajnjoj liniji table.[16]

Mat na h-liniji[uredi | uredi izvor]

Solid white.svg a b c d e f g h Solid white.svg
8 alt= crni kralj alt= bijeli top 8
7 alt= crni pješak 7
6 6
5 5
4 4
3 3
2 alt= bijeli lovac 2
1 1
Solid white.svg a b c d e f g h Solid white.svg
Tipični mat na h-liniji

U matu na h-liniji učestvuju top, koji napada protivničkog kralja, i lovac, koji brani topa. Do njega često dolazi nakon što protivnički kralj izvrši malu rokadu u fjanketo poziciji. Bijeli obično dolazi do ove pozicije nakon niza žrtvi na h-liniji.

Uprkos svom nazivu, ovaj se mat može dati i na drugim linijama, npr, kad se protivnički kralj nije rokirao i nalazi se na e8, a bijeli top na d8, branjen od lovca koji je na g5.

Kuka-mat[uredi | uredi izvor]

Solid white.svg a b c d e f g h Solid white.svg
8 alt= bijeli top 8
7 alt= crni kralj alt= crni pješak 7
6 alt= bijeli konj 6
5 alt= bijeli pješak 5
4 4
3 3
2 2
1 1
Solid white.svg a b c d e f g h Solid white.svg
Tipični kuka-mat

U kuka-matu učestvuju bijeli top, skakač i pješak te 1 crni pješak koji onemogućuje bijeg svom kralju. Topa brani skakač, a skakača brani pješak.

Mat kraljem i lovačkim parom[uredi | uredi izvor]

Solid white.svg a b c d e f g h Solid white.svg
8 alt= crni kralj 8
7 7
6 alt= bijeli lovac alt= bijeli lovac alt= bijeli kralj 6
5 5
4 4
3 3
2 2
1 1
Solid white.svg a b c d e f g h Solid white.svg
Tipični mat kraljem i lovačkim parom

Mat kraljem i lovačkim parom jedan je od 4 glavna ili osnovna mata. U njemu kralj i lovački par tjeraju protivničkog kralja u ugao table kako bi forsirali mat.

Mat kraljem i skakačkim parom[uredi | uredi izvor]

Solid white.svg a b c d e f g h Solid white.svg
8 alt= crni kralj 8
7 7
6 alt= bijeli konj alt= bijeli konj alt= bijeli kralj 6
5 5
4 4
3 3
2 2
1 1
Solid white.svg a b c d e f g h Solid white.svg
Mat kraljem i skakačkim parom, ali ne može biti forsiran

U završnici sa 2 skakača, igrač koji ima skakače ne može forsirati mat protiv samog kralja. Ova završnica trebala bi biti remi ako usamljeni kralj igra korektno. Do mata može doći jedino ako igrač koji se brani napravi grubi previd ili mu je kralj već zarobljen u uglu.

Lollijev mat[uredi | uredi izvor]

Solid white.svg a b c d e f g h Solid white.svg
8 alt= crni kralj 8
7 alt= crni pješak alt= bijela kraljica 7
6 alt= bijeli pješak alt= crni pješak 6
5 5
4 4
3 3
2 2
1 1
Solid white.svg a b c d e f g h Solid white.svg
Tipični Lollijev mat

Lollijev mat uključuje infiltraciju u fjanketo poziciju protivnika pomoću pješaka i dame. Dama često dođe na polje h6 nakon žrtvi na h-liniji. Nazvan je po Giambattisti Lolliju.

Mat Maxa Langea[uredi | uredi izvor]

Solid white.svg a b c d e f g h Solid white.svg
8 alt= bijela kraljica 8
7 alt= bijeli lovac alt= crni pješak alt= crni kralj 7
6 alt= crni pješak 6
5 5
4 4
3 3
2 2
1 1
Solid white.svg a b c d e f g h Solid white.svg
Tipični mat Maxa Langea

U matu Maxa Langea protivnički kralj matira se "s leđa" damom koju brani lovac.

Morphyjev mat[uredi | uredi izvor]

Solid white.svg a b c d e f g h Solid white.svg
8 alt= crni kralj 8
7 alt= crni pješak alt= crni pješak 7
6 alt= bijeli lovac 6
5 5
4 4
3 3
2 2
1 alt= bijeli top 1
Solid white.svg a b c d e f g h Solid white.svg
Tipični Morphyjev mat

Morphyjev mat nazvan je po Paulu Morphyju. U njemu je napadačka figura lovac, dok top i protivnički pješak onemogućavaju kretanje protivničkog kralja.[17] Ovaj mat potječe iz partije Paulsen–Morphy, odigrane 8. 11. 1857. u New York Cityju na 1. američkom šahovskom kongresu.[18] Morphy nije primijenio ovu matnu shemu da porazi Paulsena; umjesto toga žrtvovao je damu da ukloni pješaka ispred rokiranog bijelog kralja, izlažući kralja seriji šahova od topa i lovca. (Morphy je zatim u napad uveo još figura, dovevši bijelog u beznadnu poziciju, tako da je bijeli predao.) Na mnogo načina vrlo je sličan matu u uglu.

Opera-mat[uredi | uredi izvor]

Solid white.svg a b c d e f g h Solid white.svg
8 alt= bijeli top alt= crni kralj 8
7 alt= crni pješak 7
6 6
5 alt= bijeli lovac 5
4 4
3 3
2 2
1 1
Solid white.svg a b c d e f g h Solid white.svg
Tipični Opera-mat

U Opera-matu top, kojeg brani lovac, napada kralja na posljednjem redu, a učestvuje i protivnički pješak (ili bilo koja figura osim skakača), onemogućujući bijeg svom kralju. Nazvan je ovako zbog činjenice da ga je Morphy primijenio 1858. u partiji u Pariskoj operi protiv Karla II, vojvode od Braunschweiga, i grofa Isouarda (pogledajte članak Partija u Operi).

Pillsburyjev mat[uredi | uredi izvor]

Solid white.svg a b c d e f g h Solid white.svg
8 alt= crni top alt= crni kralj 8
7 alt= crni pješak alt= crni pješak 7
6 6
5 5
4 4
3 3
2 alt= bijeli lovac 2
1 alt= bijeli top 1
Solid white.svg a b c d e f g h Solid white.svg
Primjer Pillsburyjevog mata: 1.Txg7+ Kh8 2.Tg1+ Tf6 3.Lxf6#

Pillsburyjev mat[19] nazvan je po Harryju Nelsonu Pillsburyju. U njemu se kralj može napasti ili topom ili lovcem, kao što je prikazano desno.[20] Kralj može biti ili na g8 ili na h8.

Mat damom[uredi | uredi izvor]

Solid white.svg a b c d e f g h Solid white.svg
8 alt= crni kralj 8
7 alt= bijela kraljica 7
6 alt= bijeli kralj 6
5 5
4 4
3 3
2 2
1 1
Solid white.svg a b c d e f g h Solid white.svg
Tipični mat damom

Mat damom jedan je od 4 glavna mata. Do njega dolazi kad igrač koji ima damu tjera usamljenog protivničkog kralja na ivicu ili u ugao table. Dama matira kralja branjena vlastitim kraljem.

Rétijev mat[uredi | uredi izvor]

Solid white.svg a b c d e f g h Solid white.svg
8 alt= crni konj alt= crni lovac alt= bijeli lovac 8
7 alt= crni pješak alt= crni kralj 7
6 alt= crni pješak 6
5 5
4 4
3 3
2 2
1 alt= bijeli top alt= bijeli kralj 1
Solid white.svg a b c d e f g h Solid white.svg
Tipični Rétijev mat

Rétijev mat je čuvena metoda matiranja, nazvana po Richardu Rétiju, koji ga je dao u partiji od 11 poteza protiv Saviellyja Tartakowera 1910. u Beču.[21] U ovom matu oko protivničkog kralja nalaze se 4 njegove figure oduzimajući mu polja za bijeg. Zatim se kralj matira lovcem kojeg brani top ili dama.

Prigušeni mat[uredi | uredi izvor]

Glavni članak: Prigušeni mat
Solid white.svg a b c d e f g h Solid white.svg
8 alt= crni top alt= crni kralj 8
7 alt= bijeli konj alt= crni pješak alt= crni pješak 7
6 6
5 5
4 4
3 3
2 2
1 alt= bijeli kralj 1
Solid white.svg a b c d e f g h Solid white.svg
Tipični prigušeni mat

Prigušeni mat dešava se kad skakač matira kralja koji je "ugušen" (okružen) vlastitim figurama i nema se gdje pomaći niti ima načina da se uzme skakač.[22] Poznat je i kao "Philidorova baština".

Zagušeni mat[uredi | uredi izvor]

Solid white.svg a b c d e f g h Solid white.svg
8 alt= crni top alt= crni kralj 8
7 alt= bijeli konj alt= crni pješak alt= crni pješak 7
6 6
5 5
4 4
3 alt= bijeli lovac 3
2 2
1 1
Solid white.svg a b c d e f g h Solid white.svg
Tipični zagušeni mat

U zagušenom matu koristi se skakač, koji napada kralja, i lovac, koji kralju onemogućava bijeg.

Guéridonov mat[uredi | uredi izvor]

Solid white.svg a b c d e f g h Solid white.svg
8 alt= crni top alt= crni top 8
7