Fehim Spaho

S Wikipedije, slobodne enciklopedije
(Preusmjereno sa Fehim ef. Spaho)
Jump to navigation Jump to search
Fehim Spaho
Rođenje 4. februar 1877.
Sarajevo, Osmanlijsko Carstvo
Smrt 13. februar 1942.
Sarajevo, Nezavisna Država Hrvatska
Nacionalnost Bošnjak
Titula reisul-ulema
Vrijeme držanja titule 1938. – 1942.
Prethodnik Ibrahim Maglajlić
Nasljednik Salih Safvet Bašić

Fehim Spaho (Sarajevo, 4. februara 1877. – Sarajevo, 13. februara 1942) bio je reisul-ulema od 1938. do smrti 1942. i jedan od najistaknutijih bošnjačkih kulturnih radnika svog vremena.

Biografija[uredi | uredi izvor]

Rođen je u Sarajevu 4. februara 1877. kao prvi sin oca hadži Hasana ef. Spahe, kadije u Jajcu, Sofiji, Kairu i Damasku, muderisa Gazi Husrev-begovog hanikaha, a kasnije nastavnika i upravitelja Šerijatske sudačke škole u Sarajevu, i majke Fatime.[1] Imao je tri sestre (Behija, Aiša i Habiba) i dva brata (Mehmed i Mustafa). Nakon završene osnovne škole upisao se u gimnaziju, koju napušta i prelazi u Šerijatsku sudačku školu. U državnu službu stupa 7. oktobra 1895. postavši vilajetski arhivar u upravnom odjeljenju Zemaljske vlade. U decembru 1896. imenovan je u Šerijatski sud u Sarajevu, a u septembru 1897. položio je kadijski ispit i imenovan je za službenog tumača za turski jezik. Od 1901. do 1908. službovao je kao kadija u Sarajevu i bio dodijeljen na rad Zemaljskoj vladi. 1908. postao je vladin perovođa, 1911. vladin podtajnik, 1915. tajnik, a od februara 1919. do oktobra 1920. načelnik Ministarstva vjera u Beogradu. Na vlastiti zahtjev vraćen je u Sarajevo gdje je bio viši vladin savjetnik za vjere i predsjednik Odsjeka za vjere.[2]

Iz političkih razloga penzionisan je 1923, zatim ponovno aktiviran, pa ponovo penzionisan iz sličnih razloga. Polovinom marta 1936. postavljen je za naiba Islamske vjerske zajednice u Sarajevu, a krajem aprila imenovan predsjednikom Vrhovnog šerijatskog suda. Za člana Vakufskog sabora, užeg savjeta reisul-uleme i Izbornog tijela za izbor reisul-uleme imenovan je 1937, a 20. aprila 1938. među tri kandidata za reisul-ulemu, uz Ahmeda ef. Bureka i Muhameda ef. Tufu. Kraljevskim ukazom od 26. aprila 1938. imenovan je za reisul-ulemu. Dužnost reisul-uleme prihvatio je 6. maja od prvog naiba Saliha ef. Bašića. Svečano ustoličenje i predaja menšure obavljeni su 9. juna 1938. u Carevoj džamiji u Sarajevu.[2]

Po nastanku Nezavisne Države Hrvatske, nastavio je obavljati funkciju reisul-uleme. Odbio je prijedlog ustaškog poglavnika Ante Pavelića da se pravoslavna crkva u Zagrebu pretvori u džamiju i pokušaje da se promjeni Ustav IZ. Zalagao se za oslobođenje i živote ohridsko-bitoljskog i banjalučkog episkopa Platona Jovanovića i gradiškog protejereja Dušana Subotića, koji su ubijeni poslije njegove smrti, kao i 15 sarajevskih mladića optuženih da su SKOJ-evci. Po prijetnji ustaškog stožernika da će biti strijeljani potpisnici Sarajevske rezolucije, kojom se osuđuju zločini nad Srbima i Jevrejima, napisao je svoje ime na vrh spiska.[1] Umro je 13. februara 1942, a dženaza, koju je predovodio član Ulema medžlisa Ali ef. Aganović, je obavljena 15. februara pred Begovom džamijom. U znak počasti, prenesen je od svog stana na Musali do Begove džamije, a ukopan je u blizini Gazi Husrev-bega.[2]

Radovi[uredi | uredi izvor]

Od rane mladosti bavio se književnim i prevodilačkim radom. Pisao je u brojnim časopisima: "Beharu" (od 1900. do 1910), "Pravdi" (od 1919. do 1928), "Novom beharu" (od 1927. do 1938), "Nadi" i dr.

Studija Panislamske ideje izašla je u 22 broja "Behara" 1906. i 1907. U kalendaru "Narodne uzdanice" objavio je 1933. članak Pedeset godina vakufske uprave u Bosni i Hercegovini, a naredne godine članak Šerijatska sudačka škola. Rad Naša vjersko-prosvjetna autonomija objavio je 1937, a članak Tumačenje šerijatsko-pravnih pitanja kod nas 1939. U "Beharu" i "Novom beharu" objavio je i studije Nešto o takvimu, K rješenju našeg kalendarskog pitanja i Još o pitanju kalendara.[2] Među teološke i sociološke članke i studije spadaju Post i Lejle i kadar objavljeni u "Beharu" i Mješoviti brakovi u "Glasniku IZ" 1938. Jedno vrijeme obavljao je funkciju urednika "Glasnika IZ". U "Novom beharu" je povodom 400. godišnjice Begove džamije objavio članak Gazi Husrev-begova biblioteka u kojem je prikazao najvažnije rukopise i prve turske štampane knjige koje posjeduje biblioteka. Katalogizirao je turske, arapske i perzijske rukopise koji su se nalazili u Balkanskom institutu u Sarajevu.[2] Sarađivao je i sa "Napretkom" i "Hrvatskim kolom", te je u njima 1932. objavio članke Evlija Čelebija kod Zrinskog i Hrvati u Evlija Čelebijinu putopisu.[3]

Prevodio je sa tri jezika: turskog, arapskog i perzijskog. U "Beharu" je sa arapskog preveo Hiljadu i jednu noć, a sa turskog Mualim Nadžijev članak Nauka i bogatstvo, Namik Kemalovu pripovijetku Rad i nastojanje, Husein Džahidovu pripovijetku Sila, te dramu Varalica Hamza, koja je turski prijevod i lokalizacija Molièrovog djela Les fourberies de Scapin. U "Pravdi" je preveo romane: Safija Vesafa Kadrija, Grmuša Reşata Nurija Güntekina (prijevod štampan 1962. u izdanju Matice hrvatske), Kad sunce zalazi Ercümenta Ekrema Talua, Zaboravljena ljubav i Saliha Hanuma (prijevod štampan u Sarajevu 1923. i Zagrebu 1953. u izdanjima Islamske dioničke štampe i Seljačke knjige) Halita Ziye Usakligila, te Zaostale bilješke umrle žene Güzide Sabri. U "Novom beharu" objavljeni su prijevodi romana Bolja na srcu i Handana Halide Edip Adivar i djelimično Güntekinovog S usana na srce, te pripovijetke Na oporavak, Tetka Hava, Trešnje, Jedna nedužna prevara, Babur Šahova Sedžada od Güntekina, Čigra od Talua i Pouzdanje u se Vâlâ Nureddina.

Preveo je i brojne turske dokumente od kojih su najznačajniji: dijelovi Putopisa Evlije Čelebije, Turski rudarski zakoni, Staroslovenski crkveni stihovi u arapskom pismu, Naši narodni nazivi mjeseci u turskim kalendarima iz sedamnaestog vijeka, Prve kavane su otvorene u našim krajevima, Jedan turski dokument o Krbavskoj bitci 1493, Pobuna u tuzlanskom srezu polovinom XVIII vijeka, Još jedan neobjavljen dokumenat iz pokreta Husejn kapetana Gradaščevića, Arapski, turski i perzijski rukopisi Hrvatskih zemaljskih muzeja u Sarajevu i Ustanak srbske raje, njihovo gušenje i izbavljanje grada Biograda Saliha Sidkija Mahmudkadića.

Literatura[uredi | uredi izvor]

Reference[uredi | uredi izvor]