Reisul-ulema

S Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu
Reisul-ulema
Reisu-l-ulema logo.png
Husein Kavazović.jpg
Trenutni Husein ef. Kavazović
Osnovano 1882.
Sjedište Careva džamija u Sarajevu
Jurisdikcija
Dijaspora
Zvanični sajt islamskazajednica.ba

Reisul-ulema[1][2] (turski: reisül-ulema; arapski: رئيس العلماء, dos. 'starješina vjerskih učenjaka') naziv je za titulu velikog muftije kod Bošnjaka muslimana. Predstavlja najviši vjerski autoritet ne samo za muslimane u Bosni i Hercegovini već i za muslimane u Hrvatskoj, Sandžaku, Sloveniji, Srbiji i bošnjačkoj dijaspori, gdje su muslimani organizirani kroz mešihate. Sjedište reisul-uleme je u Sarajevu.

Trenutni reisul-ulema je Husein ef. Kavazović.

Historija[uredi | uredi izvor]

Careva džamija u Sarajevu, sjedište reisul-uleme

Naslov reisul-ulema pojavio se u prvi put 1881. u molbi bošnjačkih uglednika austrougarskim vlastima da imaju svoga poglavara koji će rukovoditi njihovim vjerskim poslovima. Godinu dana kasnije, Austro-Ugarska je udovoljila ovoj molbi, koju je i sama inicirala, te je formiran Medžlis-i ulema (Savjet uleme) sastavljen od četiri alima (učenjaka) i reisul-uleme kao predsjednika. Tim činom uspostavljeno je vjersko vodstvo Bošnjaka odvojeno od Istanbula (Mešihat).

Alternativa službi reisul-uleme mogla je biti veliki muftija ili glavni muftija, naziv za vjerskog vođu kod ostalih muslimanskih zajednica na Balkanu. Kod svih ovih zajednica nakon odstupanja Osmanlijskog Carstva uspostavljaju se vjerske organizacije na čelu s muftijom. U većini balkanskih zemalja s muslimanskim manjinama (Bugarska, Srbija, Grčka, Rumunija) nakon Balkanskih ratova ugovorima o miru bilo je predviđeno osnivanje nacionalnih vjerskih administracija muslimana na čelu s velikim / glavnim muftijama.

Jednoobraznost ovih rješenja posljedica je činjenice da je postignuto putem ugovora Osmanlijskog Carstva i balkanskih država pa su slijeđeni istovjetni institucionalni obrasci. Međutim, Bošnjaci su sami, pod pritiskom austrougarske vlasti izgradili poseban sistem vjerske administracije i zbog toga su bila moguća rješenja koja nemaju paralelu među ostalim muslimanskim zajednicama na Balkanu.[3]

Legitimitet[uredi | uredi izvor]

Do 1878. najviši vjerski velikodostojnici bili su muftije koji su u osmanlijskog hijerarhiji uleme imali rang pokrajinskih muftija. Postavljani su od šejhul-islama koji je izdavao i poseban dokument o postavljenju poznat kao menšura. Tokom cjelokupnog vremena postojanja ureda šejhul-islama u Istanbulu, koji je ukinut 1924, Bošnjaci su insistirali na tome da reisul-ulema dobije pismo o imenovanju, iz Istanbula.

Austro-Ugarska je bila zainteresirana za pitanje izbora reisul-uleme. Autonomni štatut 1909. donio je rješenje koje je odražavalo izvjesnu podjelu na izbor reisul-uleme između Bošnjaka, Austro-Ugarske i šejhul-islama. Prema Štatutu, Izborno tijelo nominiralo je tri kandidata za upražnjeno mjesto reisul-uleme od kojih je austrougarski monarh birao jednog i imenovao ga na tu dužnost. Nakon toga Izborna kurija obraćala se molbom šejhul-islamu da imenovanom reisul-ulemi izda menšuru. Molba je upućivana diplomatskim putem. Ista ili slična procedura predviđana je kasnije i za muslimane ostalih balkanskih zemalja nakon Balkanskih ratova.

Nova situacija nastupila je nakon ukidanja Mešihata u Turskoj 1924. Godine 1930. Islamska zajednica u Kraljevini Jugoslaviji pronalazi novo rješenje za izvor legaliteta reisul-uleme. Ustav Islamske zajednice u Kraljevini Jugoslaviji od 9. jula 1930. propisao je da posebno tijelo sastavljeno od nacionalnih muslimanskih uglednika izda pismo o imenovanju novoizabranog reis-ul-uleme "sve dok se ne uspostavi pravovaljani hilafet". Hilafet do danas nije ponovno uspostavljen.

Ova praksa izdavanja menšure vjerskom poglavaru Bošnjaka nakon ukidanja Mešihata jedinstven je slučaj među muslimanima na Balkanu. Druge manjinske muslimanske zajednice, i kada su imale općeprihvaćene vjerske vođe, nisu nastojale da im osiguraju, makar i formalnu, šerijatsku legitimaciju.[3]

Izbor[uredi | uredi izvor]

Kada je u pitanju izbor reisul-ulemu, izborno tijelo broji od 350 do 400 članova, a čine ga članovi Sabora, Rijaseta, glavni imami, muftije, rukovoditelji svih ustanova Islamske zajednice, osobe koje imaju legitimitet cijele zajednice iz Bosne i Hercegovine, Hrvatske, Slovenije, Sandžaka, Srbije, te dijaspore (Australija, Amerika, Evropa). Bira se tajnim glasanjem, a nakon izbora reisul-uleme Sabor Islamske zajednice imenuje Odbor za predaju menšure reisul-ulemi. Prilikom preuzimanja menšure reisul-ulema polaže zakletvu u Gazi Husrev-begovoj džamiji u Sarajevu i službeno stupa na dužnost. Ako je za reisul-ulemu ponovo izabran dotadašnji reisul-ulema svečanost obznanjivanja njegovog novog mandata obavlja se prema propisanom protokolu bez predaje nove Menšure. Mandat reisul-uleme traje sedam godina i sedmogodišnje razdoblje može se produžiti za još jedan mandat.[4]

Spisak reisul-ulema[uredi | uredi izvor]

Br. Fotografija Ime i prezime Mandat započeo Mandat završen Napomene
1. No image.png Mustafa Hilmi ef. Hadžiomerović 1882. 1893.
2. Mehmed Teufik ef. Azabagić.jpg Mehmed Teufik ef. Azabagić 1893. 1909.
No image.png Ahmed Munib ef. Korkut 1909. 1910. vršilac dužnosti
3. No image.png hfz. Sulejman ef. Šarac 1910. 1912.
No image.png hfz. Mehmed Teufik ef. Okić 1912. 1914. vršilac dužnosti
4. Reis-ul-Ulema Dzemaluddin eff. Causevic, c. 1915.jpg Mehmed Džemaludin ef. Čaušević 1914. 1930.
5. No image.png hfz. Ibrahim ef. Maglajlić 1930. 1936.
No image.png Salih Safvet ef. Bašić 1936. 1938. vršilac dužnosti
6. No image.png Fehim ef. Spaho 1938. 1942.
No image.png Salih Safvet ef. Bašić 1942. 1947. vršilac dužnosti
7. No image.png Ibrahim ef. Fejić 1947. 1957.
8. No image.png Sulejman ef. Kemura 1957. 1975.
9. No image.png Naim ef. Hadžiabdić 1975. 1987.
10. No image.png hfz. Husein ef. Mujić 1987. 1989.
11. No image.png Jakub ef. Selimoski 1990. 1993.
Mustafa Cerić.jpg Mustafa ef. Cerić 1993. 1998. vršilac dužnosti
12. Mustafa Cerić.jpg Mustafa ef. Cerić 1998. 2012.
13. Husein Kavazović.jpg Husein ef. Kavazović 2012. trenutni

Reference[uredi | uredi izvor]

  1. ^ Čaušević, Armin. "Institucija Reisu-l-uleme". Islamska zajednica u Bosni i Hercegovini. Pristupljeno 10. 7. 2020.
  2. ^ Čaušević, Armin. "Reisu-l-ulema Husein ef. Kavazović". Islamska zajednica u Bosni i Hercegovini. Pristupljeno 10. 7. 2020.
  3. ^ a b "Islamska zajednica u Bosni i Hercegovini: Reis-ul-ulema". hamdacamo.wordpress.com. 5. 8. 2017. Pristupljeno 7. 5. 2016.
  4. ^ "Sabor Islamske zajednice u BiH sutra bira reisu-l-ulemu". faktor.ba. faktor.ba. Pristupljeno 7. 5. 2016.

Vanjski linkovi[uredi | uredi izvor]