Fruktoza

Sa Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigacija, traži
Fruktoza
Fructose.png
Općenito
Hemijski spoj Fruktoza
Druga imena Voćni šećer
Molekularna formula C6H12O6
CAS registarski broj 57-48-7
Kratki opis bijeli kristalni prah
Osobine1
Molarna masa 180,16 g·mol−1
Agregatno stanje čvrsto
Gustoća 1,59 g/cm−3
Tačka topljenja 100–104 °C
Tačka ključanja (raspada se)
Rastvorljivost 790 gl−1 u vodi (20 °C)
1 Gdje god je moguće korištene su SI jedinice. Ako nije drugačije naznačeno, dati podaci vrijede pri standardnim uslovima.

Fruktoza (od lat. fructus - voće) je hemijski spoj koji spada u grupu monosaharida odnosno ugljikohidrata.

Karakteristike[uredi | uredi izvor]

Ona je optički aktivan stereoizomer i pripada heksozama i, zbog keto-grupe, ketozama. Ima zbirnu formulu C6H12O6. U vodenoj otopini se izdvajaju α- i β-anomeri koji mogu prelaziti jedan u drugi, te uspostavljaju hemjsku ravnotežu.

Strukturna formula fruktoze
Fruktoza (voćni šećer) nalazi se u voću

Fruktoza je ugljikohidrat, ketoheksoza, izomer glukoze. Obično postoji u L-piranoznom obliku (levuloza).[1][2]

Rasprostranjenje i osobine[uredi | uredi izvor]

To je vrlo sladak šećer koji je dobro topljiv u vodi. U prirodi se nalazi zajedno s glukozom u slatkom voću i medu. Sa glukozom čini saharozu gdje se nalazi u D-furanoznom obliku. Slobodna fruktoza česta je u voću, a vezana na glukozu čini disaharid saharozu. Fosfatni esteri fruktoze važni su međuprodukti u procesu glikoze.

Najslađa je od svih monosaharida, iako slatkoća varira u zavisnosti od forme. U kristalnom obliku dva puta je slađa od glukoze, a 1,73 puta od saharoze (običnog kućanskog šećera). Ukoliko se otopi u tekućini, slatkoća se smanjuje.

U tkivu se razgrađuje brže od glukoze (pa je zato i vrlo popularna u sportskim napicima ili kod ljudi oboljelih od dijabetesa). Fruktoza uglavnom putuje prema jetri i tamo se može iskoristiti bez inzulina. U nedostatku inzulina, fruktoza ima sposobnost konvertiranja u glukozu u jetri i na taj način doprinosi rastu glukoze u krvi umjesto da se skladišti kao glikogen. Za razliku od saharoze i glukoze koji uzrokuju nagle promjene u razini glukoze u krvi, što kod dijabetičara može uzrokovati ometanje metaboličke kontrole, fruktoza se apsorbira mnogo sporije i uzrokuje samo manje promjene u nivou glukoze u krvi. Dakle, fruktoza se koristi kao zaslađivač kod šećerne bolesti jer njeno uzimanje ne dovodi do naglog porasta šećera u krvi kao što je to slučaj sa glukozom. Međutim, prema najnovijim studijama[potreban citat], fruktoza je povezana s rizikom od obolijevanja od šećerne bolesti tipa 2. Osim toga, upotreba fruktoznog sirupa (komercijalno proizvedenog iz kukuruza) u sveprisutnim napicima smatra se jednim od uzroka epidemije gojaznosti.[3][4][5][6]

Dobijanje[uredi | uredi izvor]

Industrijski se proizvodi u obliku zgusnutog fruktuznog sirupa izomerizacijom glukoze dobijene iz hidrolizirana kukuruznog škroba.

Metabolizam monosaharida

Sadržaj šećera u odabranim uobičajenim prehrambenim biljnim izvorima[uredi | uredi izvor]

Sadržaj šećera u odabranim uobičajenim prehrambenim biljnim izvorima (g/100g)[7]
Hrana Ukupno
Ugljikohidrati*
uključujući
"hranjiva vlakna"
Ukupno
šećeri
Slobodna
fruktoza
Slobodna
glukoza
Saharoza Odnos:
Fruktoza/
Glukoza
Saharoza
kao %
ukupnih šećera
Voće              
Jabuka 13.8 10.4 5.9 2.4 2.1 2.0 19.9
Kajsija 11.1 9.2 0.9 2.4 5.9 0.7 63.5
Banana 22.8 12.2 4.9 5.0 2.4 1.0 20.0
Grožđe 63.9 47.9 22.9 24.8 0.9 0.93 0.15
Grejp 18.1 15.5 8.1 7.2 0.2 1.1 1
Narandža 12.5 8.5 2.25 2.0 4.3 1.1 50.4
Breskva 9.5 8.4 1.5 2.0 4.8 0.9 56.7
Kruška 15.5 9.8 6.2 2.8 0.8 2.1 8.0
Ananas 13.1 9.9 2.1 1.7 6.0 1.1 60.8
Šljiva 11.4 9.9 3.1 5.1 1.6 0.66 16.2
Povrće              
Repa (crvena) 9.6 6.8 0.1 0.1 6.5 1.0 96.2
Mrkva 9.6 4.7 0.6 0.6 3.6 1.0 77
Crvena paprika (slatka) 6.0 4.2 2.3 1.9 0.0 1.2 0.0
Luk (slatki) 7.6 5.0 2.0 2.3 0.7 0.9 14.3
Slatki krompir 20.1 4.2 0.7 1.0 2.5 0.9 60.3
Šećerna trska 13 – 18 0.2 – 1.0 0.2 – 1.0 11 – 16 1.0 high
Šećerna repa 17 – 18 0.1 – 0.5 0.1 – 0.5 16 – 17 1.0 high
Zrnevlje              
Kukuruz (slatki) 19.0 6.2 1.9 3.4 0.9 0.61 15.0
  • Ugljikohidratna figura se izračunava iz USDA baze podataka i uvijek ne odgovara iznosu šećera, škroba i "hranjivih vlakana".

Svi podaci su u jedinici g (gram) i zasnivaju se na 100 g date hrane. Odnos fruktoza / glukoza () se izračunava dijeljenjem zbira slobodne fruktoze () plus pola saharoze () zbirom slobodne glukoze () plus pola saharoze:

  • / = + + .

Fruktoza se također nalazi u sintetički proizvedenim zaslađivačima i fruktoznom kukuruznom sirupu (HFCS). Hidrolizirani kukuruzni škrob se koristi kao sirovina za proizvodnju sirupa. Enzimskim tretmanom, molekule glukoze se pretvaraju u fruktozu. Postoje tri vrste HFCS, svaki sa različitim udjelom fruktoze: HFCS-42, HFCS-55, i HFCS-90. Broj za svaki HFCS odgovara procentu sintetiranih molekula fruktoze prisutnih u sirupu. HFCS-90 ima najveću koncentraciju fruktoze, a obično se koristi za proizvodnju HFCS-55; HFCS-55 se koristi kao zaslađivač u bezalkoholnim pićima, a HFCS-42 u mnogim prerađevinama hrane i peciva.

Također pogledajte[uredi | uredi izvor]

Vanjski linkovi[uredi | uredi izvor]


  1. ^ Atkins P., De Paula J. (2006): Physical chemistry, 8th Ed. W. H. Freeman, San Francisco, ISBN 0-7167-8759-8
  2. ^ Binder H. H. (1999): Lexikon der chemischen Elemente. S. Hirzel Verlag, Stuttgart, ISBN 3-7776-0736-3.
  3. ^ Whitten K.W., Gailey K. D. and Davis R. E. (1992): General chemistry, 4th Ed. Saunders College Publishing, Philadelphia, ISBN 0-03-072373-6.
  4. ^ Laidler K. J. (1978): Physical chemistry with biological applications. Benjamin/Cummings, Menlo Park, ISBN 0-8053-5680-0.
  5. ^ Kapur Pojskić L., Ed. (2014): Uvod u genetičko inženjerstvo i biotehnologiju, 2. izdanje. Institut za genetičko inženjerstvo i biotehnologiju (INGEB), Sarajevo, ISBN 978-9958-9344-8-3.
  6. ^ Bajrović K, Jevrić-Čaušević A., Hadžiselimović R., Ed. (2005): Uvod u genetičko inženjerstvo i biotehnologiju. Institut za genetičko inženjerstvo i biotehnologiju (INGEB), Sarajevo, ISBN 9958-9344-1-8.
  7. ^ http://www.nal.usda.gov/fnic/foodcomp/search/, Search the USDA National Nutrient Database for Standard Reference.