Havaji
| Havaji (Hawaii) | |||
| State of Hawaii (en) Mokuʻāina o Hawaiʻi (haw) | |||
| Savezna država | |||
|
|||
| Uzrečica: Ua Mau ke Ea o ka ʻĀina i ka Pono | |||
| Nadimak: The Aloha State | |||
| Država |  Sjedinjene Američke Države | ||
|---|---|---|---|
| Glavni grad | Honolulu | ||
| - Koordinate | 21°18′32″N 157°49′34″W / 21.30889°N 157.82611°W | ||
| Najviša tačka | |||
| - Položaj | Mauna Kea | ||
| - Nadmorska visina | 4.207,3 m | ||
| Najniža tačka | |||
| - Položaj | Tihi okean | ||
| - Nadmorska visina | 0 m | ||
| Dužina | 2.450 km | ||
| Širina | |||
| Površina | 28.311 km2 | ||
| - Voda | 41,2% | ||
| Stanovništvo | 1.446.146 (procjena 2024) | ||
| Gustoća | 82,6 /km2 | ||
| Osnovan | 50. savezna država | ||
| Datum | 21. august 1959. | ||
| Vlada | |||
| - Guverner | David Ige (D) | ||
| Vremenska zona | HAST, UTC-10 | ||
| Poštanski broj | HI | ||
| ISO 3166-2 | US-HI | ||
_(US50)_(-grid).svg) Položaj Havaja na karti SAD-a
| |||
| Veb-sajt: www.hawaii.gov | |||
Havaji (eng. Hawaii, havajski Hawaiʻi) su najveća ostrvska država koja se nalazi u sklopu Sjedinjenih Američkih Država od 1959. godine kao 50. savezna država. Nalaze se u Tihom okeanu i oni su jedina država SAD-a koja se nalazi u Okeaniji, jedina država SAD-a koja nije u Sjevernoj Americi i jedina država SAD-a koja se u potpunosti sastoji od ostrva. Ukupna površina ove države iznosi 10 430 km2. Obuhvata skoro cijeli vulkanski havajski arhipelag kojem pripadaju stotine ostrva raspoređenih na oko 2 400 km2. Samo 13% stanovništva je autohtono od ukupno 1 446 146, a milion je stalno naseljeno na ostrvima. Najveći i glavni grad je Honolulu.[1]
Historija
[uredi | uredi izvor]Havajske otoke je 1778. otkrio James Cook na svom trećem putovanju brodovima Resolution i Discovery, nazvavši ih Otoci Sandwich po lordu Sandwichu. Upravo su ga tamo ubili domoroci. Kamehameha I., vladar otoka Hawaii, 1795. je ujedinio sve otoke i postavio temelje državne organizacije. Uredio je upravu, organizirao odbranu i potaknuo razvoj trgovine, posebno sandalovine. Za vladavine Kamehamehe II. i III. (1819-1854) jača strani utjecaj: provodi se kristijanizacija, otvaraju se škole i naglo raste privreda, posebno proizvodnja šećera i prihodi od lova na kitove. Kamehameha III. objavio je 1839. Deklaraciju o pravima, Edikt o toleranciji i 1840. prvi ustav. Samostalnost Havaja priznale su SAD 1842., a zatim Francuska i Engleska.[2]
Nakon smrti Kamehamehe V., posljednjeg potomka dinastije, vlast prelazi na Lunalila, a potom na Davida Kalakauu (1874–1891), za čije vladavine otoci dolaze pod sve jači američki utjecaj. SAD dobivaju brojne koncesije, uključujući ekskluzivno pravo korištenja Pearl Harbora. Za vladavine njegove sestre Liliuokalani dolazi do političkih napetosti i kraljica je prisiljena povući se; 1894. proglašena je republika sa vlastitim ustavom. Ovi događaji doveli su do priključenja Havajskih otoka Sjedinjenim Američkim Državama, što je formalizirano 1897. Godine 1900. Havaji postaju američki teritorij, a značajnu ulogu imali su i tokom Drugog svjetskog rata, posebno u vezi s napadom na Pearl Harbor.[2]
Ime države
[uredi | uredi izvor]Država Havaji je svoje ime dobila po imenu najvećeg ostrva u arhipelagu – Hawai’i. Havajsko objašnjenje imena Hawai’i koje se može često čuti jeste da je nazvano po legendarnom liku iz havajske mitologije, Hawai’iloa. [1]
Riječ Hawai’i je slična proto-polinežanskoj riječi sawaiki sa izmjenjenim značenjem i znači domovina. Srodne riječi Hawai’i se nalaze i u drugim polinežanskim jezicima, uključujući i maorski (hawaiki), rarotogan (‘Avaiki) i samoanski (Savai’i). Neki lingvisti smatraju da srodne riječi Hawaii u polinežanskim jezicima označavaju dom, ali na havajskom jeziku nemaju značenje.[1]
Geografija
[uredi | uredi izvor]Izolirani arhipelag u središtu Tihog okeana, oko 4.100 km jugozapadno od Los Angelesa i oko 6.300 km jugoistočno od Tokija. Sastoji se od 8 glavnih ostrva (Oahu, Havaji, Maui, Kauai, Molokai, Lanai, Kahoolawe i Niihau) i više manjih ostrvca. Havaji predstavljaju najduži ostrvski lanac na svijetu.[2]
Glavno ostrvo arhipelaga je Veliko ostrvo, koje je ujedno i najveće od osam ostrva koja čine Havajski arhipelag. Glavni grad ostrva je Hilo. Nekada naseljen pretežno ribarima i farmerima, danas je univerzitetski i administrativni centar Havaja. Drugi grad po veličini je Kona, koji je poznat po proizvodnji kafe.
Vulkani i vodopadi
[uredi | uredi izvor]Osim što su poznati po odličnoj klimi i ljubaznom stanovništvu kojim privlače goste, Havaji su popularni i zbog svojih vulkana. Vulkani često izazivaju odseljavanje stanovništva. Lokalno havajsko stanovništvo poštuje božicu vatre Pele koja se pojavljuje u mnogo oblika. Jedan od njih je i vulkanska lava, a drugi su bijeli pas, starica te djevojka. Pele obitava u havajskim kraterima, a mnogobrojni posjetitelji u njima joj ostavljaju darove – kovanice, cvijeće, ali i svinjske glave, te pečene piliće. A sve to da bi se njihova božica udobrovoljila i što rjeđe im slala vatru, dim i pepeo. Najpoznatiji vulkani na Havajima su: Mauna Loa, Mauna Kea i Kilauea. Jedna od najfascinantinijih čuda ovdje je vulkan Kilauea koji još uvijek izbacuje lavu i zahvaljujući kojem ostrvo još uvijek raste. Vulkan je proglašen Nacionalnim parkom 1916 i nalazi se u blizini Hila na istočnoj strani ostrva. Zadnja velika erupcija je bila prije nekoliko godina i pomela jedno naselje (Kalapana beach).[3]
Vodopadi su reljefni ukras ostrva i neki od njih su ušli u Ginisovu knjigu rekorda zbog svoje visine. To je prirodna ljepota po kojoj su Havaji manje poznati. Uglavnom se većina nalazi u unutrašnjosti ostrva koja obiluje bujnom florom i faunom. Neke vrste su endemične i ne mogu se naći u botaničkim baštama.
Stanovništvo
[uredi | uredi izvor]Havaji su 2000. godine imali 1.211.537 stanovnika, od čega su čak 41.6% (503.868) azijskog porekla (Japanci 201.764; Filipinci 170.635; Kinezi 56.600; Korejci 23.637). Iste te godine na njima živi 113.539 Polinežana (uključujući 80.137 Havajčana), 22.003 Afro-Amerikanaca, 3.535 doseljenih Indijanaca sa Aljaske, 87.699 Latino-Amerikanaca (Meksikanci, Portorikanci, Kubanci) i 212.229 strano-rođenih građana. Domaće stanovništvo očuvalo je svoj etnički i kulturni identitet, na čemu i danas pomno rade.[2]
Kultura
[uredi | uredi izvor]Na havajsku kulturu snažno su utjecale sjevernoameričke, istočnoazijske i autohtone havajske tradicije. Havaji predstavljaju najsjevernije područje polinežanskog trougla u južnom i centralnom Pacifiku. Iako tradicionalna havajska kultura u savremenom havajskom društvu postoji tek u tragovima, širom ostrva prisutni su pokušaji obnove starih običaja i ceremonija.[1] Kultura je izuzetno zanimljiva i privlači pažnju turista, a među predmetima se posebno ističu oni napravljeni od polumekog drveta zvanog Mya-Ma. To su uglavnom muzički instrumenti, različite posude, oruđe i oružje. Na Havajima je mnogo veća primjena alternativne medicine nego što je to slučaj na zapadu, a Havajčani uobičajeno upražnjavaju svoju havajsku alternativnu medicinu. Čuvaju svoj jezik, kulturu i običaje, i doprinose očuvanju šarenolikog Havajskog kulturnog života.
Muzika i ples
[uredi | uredi izvor]Muzika i ples čine važan dio autohtone havajske kulture. Tradicionalni hula ples, koja se izvodi uz ritam pjevanja oli i prateće instrumente poput ipu heke (velike izdubljene tikve), služi kao način odavanja počasti bogovima i božicama, očuvanja historije i porodične tradicije, ali i zabavljanja poglavica. Novije, savremenije verzije hula plesa izvode se uz pratnju gitare ili ukulele. Zapravo, upravo su Havajci osmislili poseban stil sviranja gitare koji prati ovaj oblik plesa.[1] Također čuven je trbušni ples koji se izvodi uz pratnju muzike izvedene Mya-Ma instrumentima. Za njega starije generacije Havajčana pričaju da je to ples koji održava zdravlje zbog pokretanja tijela kojim se masira snažno trbušna duplja i samim tim obezbjeđuje savršeno zdravlje.
Hrana
[uredi | uredi izvor]Havajska kuhinja predstavlja spoj različitih namirnica koje su na ostrva donijeli migranti iz raznih dijelova svijeta, od najranijih Polinežana i tradicionalne domaće kuhinje, do sastojaka američkog, japanskog, kineskog, polinežanskog, portorikanskog, filipinskog, korejskog i portugalskog porijekla. Voće, povrće, razno bilje i namirnice životinjskog porijekla uvoze se iz cijelog svijeta za potrebe havajske poljoprivrede. Poi, skrobno jelo napravljeno od taroa, jedno je od najpoznatijih tradicionalnih specijaliteta ovih ostrva. Mnogi lokalni restorani nude tzv. “plate lunch”, svečani obrok koji obično sadrži dvije kašike kuhane riže, pojednostavljenu verziju američke makarona-salate i niz dodataka, poput pljeskavica, jajeta na oko, loco moco umaka, japanskog tonkatsu prženog mesa ili popularnog tradicionalnog lu’au obroka, koji uključuje kalua svinjetinu i laulau.[1]
Turizam
[uredi | uredi izvor]Havaji su odredište ogromnog broja turista i vulkanologa, te su odavno stekli status svjetskog kultnog odmarališta. Svake godine stanovnici Havaja ostvaruju ogroman prihod u vrijednosti stotina milijardi dolara zahvaljujući “prodaji” svog mora, sunca, palmi i izuzetno povoljne tropske klime.
Zbog razvijenog turizma stanovništvo se bavi isključivo turizmom i ugostiteljstvom. Zanimljivo je da ne postoji bijela kuga i da se stanovništvo stalno povećava. Havajčani imaju za jedan od svojih nacionalnih sportova zanimljivo, sumo hrvanje. Temperature su tokom godine konstantno visoke, s tim što je ljeti temperatura 32 celzijusa a zimi preko 40 celzijusa što ovo predivno ostrvo čini najpogodnijim za posjećivanje zimi. Ostrvo je tokom proteklih 100 godina natjeralo, zbog svojih mnogobrojnih pogodnosti, invenstitore naročito iz Sjedinjenih Država da ulože ogromne svote novca u njegov razvoj.
Havaji su također stalno poprište surferskih takmičenja, i u tu svrhu je namijenjena čuvena Waikiki plaža, jedna od najljepših plaža na svijetu. Nastala je prirodnim putem ali je kasnije dograđivana zbog ogromne navale turista. Oko plaže izgrađeni su lanci hotela, Hilton, Hajat i drugi. Na njoj se održavaju čuvena surf takmičenja i tokom cijele godine turisti su u mogućnosti da gledaju bravure surf majstora.
Havajska obala je cijenjena od strane surfera zbog visokih talasa koji ponekad dostižu i visinu od 8 metara ali to je i mač sa dve oštrice zato što talasi znaju da opustoše obalu, naročito udruženi sa čestim uraganima.
Reference
[uredi | uredi izvor]- 1 2 3 4 5 6 "Havaji – jezik, kultura i zanimljivosti". Udruženje mreža za izgradnju mira. 21. 9. 2021. Pristupljeno 11. 12. 2025.
- 1 2 3 4 "Pomorska enciklopedija". pomorska.lzmk.hr. Pristupljeno 11. 12. 2025.
- ↑ "Hawaii Center for Volcanology | Hawaiian Volcano General Information". www.soest.hawaii.edu. Pristupljeno 11. 12. 2025.
Vanjski linkovi
[uredi | uredi izvor]
| Suverene države |
| .svg) | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Pridružene države | |||||||||||||
| Zavisne i ostale teritorije |
| ||||||||||||
