Soli

Sa Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigacija, traži
Ambox warning blue construction.svg Trenutno se vrše izmjene na članku.
Kao znak dobre volje, suzdržite se od mijenjanja članka dok je prikazano obavještenje kako bi se izbjegla kolizija s trenutnim izmjenama.
Kuglasta rešetka: struktura natrij-hlorida; ioni natrija prikazani su zeleno, a ioni hlora u plavoj boji
Struktura aniona sulfata (SO42−)

Pojmom soli označavaju se hemijski spojevi, koji su građeni iz pozitivno (kation) i negativno naelektrisanih iona (anion).[1] Između tih iona stvaraju se ionske veze.[2] Kod neorganskih soli kationi se najčešće grade od metala, dok se anioni grade od nemetala ili njihovih oksida. Kao čvrsta supstanca, oni zajedno grade ionsku rešetku. Pojam organskih soli označava sve spojeve kod kojih je najmanje jedan anion ili kation neki organski spoj.

Neorganske soli[uredi | uredi izvor]

U najužem smislu, pod pojmom so misli se na natrij-hlorid (NaCl, odnosno kuhinjska so). U mnogo širem smislu, soli su svi oni spojevi, koji su poput NaCl načinjeni od aniona i kationa. Kao primjer takvih soli je kalcij-hlorid (CaCl2). Natrij-hlorid sastavljen je iz kationa Na+ i aniona Cl. Slično tome, kalcij-hlorid se izgrađen iz iona Ca2+ i Cl Formule NaCl i CaCl2 su sadržajne (sumarne) formule spojeva (omjer Na:Cl=1:1, odnosno Ca:Cl=1:2). Ioni mogu biti jednovalentni ili polivalentni, tj. nositi jedno ili više pozitivnih odnosno negativnih naelektrisanja. Sumarna formula neke soli određena je brojem naelektrisanja iona, jer se pozitivna i negativna naelektrisanja moraju međusobno kompenzirati (poništiti). Sumarne formule soli su u jasnoj suprotnosti s formulama spojeva poput vode (H2O) ili metana (CH4), koji su molekularni spojevi.

Kod neorganskih soli između iona djeluju ionske veze. Slijedeći omjer sumarne formule, veliki broj iona gradi ionsku rešetku određene kristalne strukture. Prva slika desno prikazuje mali isječak građe kristalne rešetke natrij-hlorida. Pošto postoji veliki broj različitih kationa i aniona, poznato je i veoma veliki broj različitih soli. U donjoj tabeli prikazani su neki od iona. U solima, ioni se mogu sastojati i iz više od jednog atoma. Takvi ioni se nazivaju kompleksi ioni. Primjeri kompleksnih aniona su nitratni (NO3) i sulfatni anion (SO42−). Kod takvih kompleksa, jedan atom predstavlja centralni, na koji su spojevi drugi atomi (i atomske grupe), jednim imenom nazvani ligandi. U ovim primjerima, atomi N odnosno S su centralni atomi, dok su u oba slučaja ligandi atomi kisika (oksokompleksi). Centralni atomi i njihovi ligandi su povezani jedan s drugim kovalentnom vezom. Ionske veze nalaze se samo između aniona i kationa. Pod nitratima poznate soli su, naprimjer, natrij-nitrat (NaNO3), a među sulfatima natrij-sulfat (Na2SO4).

Katione uglavnom grade metali a njihove soli nazivaju se soli metala ("metalne soli"). Od nemetala sastoji se kompleksni kation amonij (NH4+) sa dušikom kao centralnim ionim i vodikom kao ligandom. Amonij ioni grade so poput amonij-sulfata ((NH4)2SO4). Pored amonijevih spojeva, postoje i njihovi analogi organski spojevi (kvartarni amonijevi spojevi).

Kod viševalentnih oksokompleksa mogu se javiti i OH-grupe kao ligandi, kao što je npr. kod soli natrij-hidrogensulfata (NaHSO4). Analoge soli su poznate i među fosfatima: pored natrij-fosfata postoje i soli dinatrij-hidrogenfosfat i natrij-dihidrogenfosfat. Iz uobičajenog formalnog načina pisanja (formalnih jedinica) za ove spojeve ne mogu se odmah prepoznati OH-grupe kao ligandi. Formalne jedinice takvih soli se izvode iz tradicionalnog načina pisanja za kiseline poput sumporne (H2SO4) i fosfatne kiseline (H3PO4).

Struktura heksacijanoferatnog(II) aniona

Prelazni metali ne grade samo katione, nego i anione u vidu oksokompleksa. Tako naprimjer hrom može graditi hromate ([CrO4]2−), koji je anion u kalij-hromatu K2[CrO4]), a mangan permanganate ([MnO4]), koji je anion u kalij-permanganatu (K[MnO4]).

Kompleksni anioni mogu imati i metale kao centralni atom. Kod kalijheksacijanoferata(II) (K4[Fe(CN)6]), ion željeza Fe2+ gradi stabilni anion sa četiri negativna naboja zajedno sa šest cijanidnih grupa (CN). U solima, ionske veze se nalaze između kationa kalija i aniona heksacijanoferata(II). Slično tome, ion željeza Fe3+ gradi kalijheksacijanoferat(III) (K3[Fe(CN)6]), također jednu kompleksnu so. Kod K3[Fe(CN)6], ion željeza Fe3+ gradi stabilni anion sa tri negativna naboja zajedno sa šest cijanidnih grupa (CN).

Primjeri kationa i aniona[uredi | uredi izvor]

Kationi
jednovalentni dvovalentni trovalentni
Kalij, K+ Kalcij, Ca2+ Željezo(III), Fe3+
Natrij, Na+ Magnezij, Mg2+ Aluminij, Al3+
Amonij, NH4+ Željezo(II), Fe2+
Anioni
jednovalentni dvovalentni oksidni kompleksi
(jedno- ili viševalentni)
metalni kompleksi
(jedno- ili viševalentni)
Fluorid, F Oksid, O2− Karbonat, CO32− Hromat, CrO42−
Hlorid, Cl Sulfid, S2− Sulfat, SO42− Permanganat, MnO4
Bromid, Br Fosfat, PO43− Heksacijanoferat(II), [FeII(CN)6]4−
Jodid, I Nitrat, NO3

Reference[uredi | uredi izvor]

  1. ^ IUPAC Compendium of Chemical Terminology (the “Gold Book”). doi:10.1351/goldbook.S05447 verzija: 2.2.
  2. ^ Hans-Dieter Jakubke, Ruth Karcher (izd.): Lexikon der Chemie. Spektrum Akademischer Verlag, Heidelberg 2001.
Commons logo
U Wikimedijinom spremniku se nalazi još materijala vezanih uz: