Debelo Brdo (Sarajevo)

S Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu

Debelo Brdo je područje na zapadnom obronku masiva Trebevića iznad Sarajeva. Administrativno pripada općinama Centar i Novo Sarajevo.

Debelo brdo je najznačajnije kao arheološko područje na kojem je nađeno prahistorijsko gradinsko naselje, antički i kasnoantički odbrambeni objekat. Kao takvo 2005. godine je proglašeno nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine.[1]

Historija[uredi | uredi izvor]

Život na Debelom brdu je trajao od eneolita 2000/1700. godine p. n. e., preko bronzanog doba, starijeg i mlađeg željeznog doba, do početka naše ere. Tu su ljudi živjeli tokom cijelog antičkog i kasnoantičkog perioda, sve do kraja 6. vijeka.

Neolit[uredi | uredi izvor]

Najstariji keramički nalazi na Debelom brdu pripadaju kasnom neolitu (u III mileniju prije naše ere).

Eneolit[uredi | uredi izvor]

Drugi stratum pripada eneolitskom dobu, kasnoj fazi Vučedolske kulture, datiranoj u 2000-1800 (1700) godinu prije naše ere. Zastupljena je u velikom broju primjeraka vučedolska keramika, kalupi za livenje raznih metalnih predmeta, igle, šila, lisnati bodeži, sjekire i dijelovi cijevi za mijeh. Nađeni materijal ima i svoje posebnosti pa se u nauci govori o južnobosanskom podtipu Vučedolske kulture ili podtipu Debelo Brdo. Ovdje se keramika odlikuje punijim geometrijskim likovima i bogatijim rasporedom ukrasa

Bronzano doba[uredi | uredi izvor]

Iz ovog perioda je gradina. Radi se o naselju sa manjim utvrđenim dijelovima i sa otvorenim naseljima, smještenim ispod stijena nad Soukbunarom i na području Zlatišta. Od oruđa i oružja nađene su šuplje sjekire, bronzana koplja, kratki mačevi-bodeži, te kalupi za livenje ovog oružja. Naselje na Debelom brdu je ujedno bio već ustaljen i dugovječan zanatski i proizvodni centar, i odaje stabilnu i čvrsto organiziranu društvenu zajednicu.

Željezno doba[uredi | uredi izvor]

Od nađenog materijala preovladava keramika i željezni predmeti, za koje se predpostavlja da su uvezeni. Uočava se sličnost sa materijalom na Glasinačkom području.

Antičko doba[uredi | uredi izvor]

U to vrijeme, na Debelom Brdu postojalo je manje rimsko utvrđenje. Nađeno je mnogo domaće i importirane keramike, dijelovi noževa, dlijeta, kopči za pojaseve, bronzanih dugmeta i šivaćih igala, podloge za ogledalca, poljoprivredni alat (motike, dio pluga, svrdla, strjelice), stakleno posuđe. Nađeno je i nekoliko komada antičkog novca.

Kasnoantički period[uredi | uredi izvor]

Kada su ovi krajevi opet pripojeni Justinijanovom (Istočno-rimsko ili Bizantija) carstvu, na ovoj strateški dobro izabranoj tački podignuta je tvrđava. Zidine utvrđenja nalaze se na jugozapadnoj polovini lokaliteta. Bedemi vode uz jugozapadni, zapadni i sjeverni rub Debelog brda, i to uz lakše pristupačne dijelove prirodne glavice.

Iz kasnoantičkog perioda nađeni su komadi koštanih češljeva, krstaste fibule sa lukovičastim završecima, vaga, utezi za vagu i razne kopče.


Literatura[uredi | uredi izvor]

U toku vođenja postupka proglašenja dobra nacionalnim spomenikom BiH, korištena je sljedeća literatura:

  • Fiala, Franjo, Jedna prehistorička naseobina na Debelom brdu kod Sarajeva, Glasnik Zemaljskog muzeja VI, Sarajevo, 1894, 107-140.
  • Fiala, Franjo, Izvještaj o iskopinama na Debelom brdu kod Sarajeva godine 1894, Glasnik Zemaljskog muzeja VII, Sarajevo, 1895, 123-137.
  • Fiala, Franjo, Izvještaj o prekopavanju na Debelom brdu kod Sarajeva, Glasnik Zemaljskog muzeja VIII, Sarajevo, 1896, 97-108.
  • Sergejevski, Dimitrije, Arheološki nalazi u Sarajevu i okolici, Glasnik Zemaljskog muzeja u Sarajevu, nova serija, društvene nauke, sv. II, Sarajevo, 1947, 13-50.
  • Vinski, Zdenko, Kasnoantički starosjedioci u Salonitanskoj regiji prema arheološkoj ostavštini predslavenskog supstrata, Vjesnik za arheologiju i historiju dalmatinsku LXIX/196, Split, 1974, 5-85.
  • Vinski, Zdenko, Autohtoni kulturni elementi u doba doseljenja Slovena na Balkan, u: Predslavenski kulturni elementi na Balkanu u etnogenezi južnih Slavena, simpozij u Mostaru, 24 -26. oktobra 1968, posebna izdanja Akademije nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine, knjiga XII, Centar za balkanološka ispitivanja, knjiga 4, Sarajevo, 1969, 171-200.
  • Basler, Đuro, Arhitektura kasnoantičkog doba u Bosni i Hercegovini, Veselin Masleša, Biblioteka “Kulturno nasljeđe”, Sarajevo, 1972.
  • Čović, Borivoj, Metalurška djelatnost vučedolske grupe u Bosni, Godišnjak Akademije nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine, knjiga XIII, Centar za balkanološka ispitivanja, knjiga 11, Sarajevo, 1976, 105-117.
  • Čović, Borivoj, 7. prelazna zona, u: Bronzano doba, Praistorija jugoslavenskih zemalja IV, Sarajevo 1983, 171-183.
  • Čović, Borivoj, Srednjobosanska kulturna grupa, u: Bronzano doba, Praistorija jugoslavenskih zemalja IV, Sarajevo 1983, 433-457.
  • Čović, Borivoj, Srednjobosanska grupa, u: Željezno doba, Praistorija jugoslavenskih zemalja V, Sarajevo 1987, 481-530.

Reference[uredi | uredi izvor]