Indoevropljani

S Wikipedije, slobodne enciklopedije
Jump to navigation Jump to search
Mapa Kurganske kulture na stepskim prostorima
Mapa širenja Indoeuropljana od 4000 - 1000 p.n.e u skladu sa Kurganskom hipotezom
Današnja rasprostranjenost Indoevropskih jezika

Indoevropljani su velika govorna skupina naroda koji su nastali u procesu indoevrpeizacije kao posljedice širenja stanovništva i kultura sa prostora Pontskih stepa prema zapadnoj Europi, centralnoj i južnoj Aziji. Danas preovladavaju Stepske teorije o nastanku Indoevropskih jezika i kultura

Kurganska teorija[uredi | uredi izvor]

Oko 4000. g.p.n.e počinju etnička strujanja i pokreti pontsko-stepskog, u kulurnom pogledu nadmoćnijeg stanovništva prema zapadu, u područje donjeg toka Dunava. Sa tog prostora migracije će se nastaviti prema zapadnoj Europi, a preko Balkanskog poluostrva i na prostor Anadolije.[1]

Ta se kretanju odražavaju i na teritoriju Bosne i Hercegovine, ali se na osnovu sadašnjeg nivoa istraženosti u arheologiji ne mogu sagledati kao jedinstven proces, niti bi se moglo govoriti o Indoeuropljanima kao nosiocima određene kulture (kulturne grupe) eneolitskog doba.[2]Na prisustvo određenih elemenata koji se povezuju sa procesom indoeuropeizacije ukazuju nalazi sa nekoliko lokaliteta.

Najstariji od tih elemenata su dugački kameni noževi otkriveni kao skupni nalaz (ostava) na lokalitetu Boškova greda u Orahovcu kod Trebinja. Slijedećoj fazi mogli bi pripadati dijelovi keramike sa vrpčastim ukrasom (Schnur), nađeni na više lokaliteta u Hercegovini (Ljeskova glavica u Ljubomiru kod Trebinja, Zelena pećina na vrelu Bune), a u Bosni u najstarijem sloju Gradine Klisura na Glasincu.

Keramika sa vrpčastim ukrasom pojavljuje se u kontekstu najranijih sahrana pod tumulima (Ljeskova glavica u Ljubomiru).

Proces indoeuropeizacije nastavljen je novim doseljavanjima i sažimanjem starijih i novijih populacija i njihovih kultura na prelazu iz eneolita u rano bronzano doba i tokom toga doba.[3]

Od kraja ranog bonzanog doba na Balkanskom poluostrvu traje neprekinut razvoj bez arheološki prepoznatljivog priliva stanovništva. Izuzetak je uski pojas južno od Save gdje je došlo do ekspanzije nosilaca kulture polja sa urnama). Time je process indoeuropezacije na balkanskim prostorima bio završen.

Indoevropski jezici[uredi | uredi izvor]

Dunavsko-balkanski prostor predstavlja kompleks odakle se oko 3500. g.p.n.e. nastavlja širenje Pra-Indoeurpskog jezika prema zapadu gdje će nastati Pra-Keltski, Pra-Germanski i Pra-Italski jezici, a na Balkanu jezici Dačana, Tračana i Ilira.[4]

U isto vrijeme Pra-Indoeuropski jezik širi se na prostor Anadolije, gdje će kasnije Hetiti stvoriti svoju moćnu civilizaciju

Sa prostora Dnjepra i Dnjestra (današnja Ukrajina), migracijama na sjever oko 2700. g.p.n.e, nastaće Slavenski i Baltički jezici.

Anadolska hipoteza[uredi | uredi izvor]

Neolitsko širenje indoevropljana
Podruje rasprostiranja Starčevačke kulture odakle se nastavilo širenje Praindoevropljana prema Evropi

Anadolska hipoteza se pojavila 1987 (iznio ju je britanski arheolog Colin Renfrewi), i zasniva se na širenju Proto Indoevropljana sa prostora Anadolije. Govornici jezika od kojeg potiču današnji indoeuropski jezici, živjeli su na područu Anadolije za vrijene neolita, i odatle je počelo širenje historijskih indoeuropskih jezika za vrijeme neolitske revolucije. Arhaični indoevropejski najprije se govorio na Balkanu i donjem toku Dunava u okviru Starčevačke grupe (međunarodni naziv Starčevo-Körös-Criş kompleks).

Literatura[uredi | uredi izvor]

Reference[uredi | uredi izvor]

  1. ^ "Indoeuropljani". Arheološki leksikon -Zemaljski muzej, Sarajevo. Pristupljeno 9. 2. 2017. 
  2. ^ "Alojz Benac - Prediliri, prailiri, protoiliri - neki novi aspekti". ANUBiH Naše starine. Pristupljeno 9. 2. 2016. [mrtav link]
  3. ^ "Alojz Benac – O identifikaciji ilirskog etnosa". ANUBiH Naše starine 1973. Pristupljeno 9. 2. 2016. 
  4. ^ "A massive migration from the steppe brought Indo-European languages to Europe". Max Planck Institute for the Science of Human History, Jena. Pristupljeno 9. 2. 2016.