Burundi
| Republika Burundi Republika y'u Burundi République du Burundi |
||||||
|---|---|---|---|---|---|---|
|
||||||
| Himna: "Burundi bwacu" |
||||||
 Položaj Burundija
|
||||||
| Glavni grad | Gitega |
|||||
| Službeni jezik | kirundi i francuski | |||||
| Državno uređenje | ||||||
• Predsjednik |
Évariste Ndayishimiye | |||||
• Predsjednik vlade |
Nestor Ntahontuye | |||||
| Zakonodavstvo | ||||||
| Nezavisnost | Od Belgije 1. jula 1962. | |||||
| Površina | ||||||
• Ukupno |
27.830 km2 (142.) | |||||
| 7,8 | ||||||
| Stanovništvo | ||||||
• Ukupno |
8,053,574 (99.) | |||||
• Gustoća |
401,6/km2 | |||||
| Valuta | Burundijski franak (100 centima) | |||||
| Vremenska zona | UTC +2 | |||||
| Pozivni broj | 257 | |||||
| Internetska domena | .bi | |||||
Burundi (rundi: Uburundi; francuski: Burundi), službeno Republika Burundi (rundi: Republika y'Uburundi; francuski: République du Burundi) je kontinentalna država[1] koja se nalazi u velikoj rasjednoj dolini afričkih velikih jezera u istočnoj Africi. Graniči se sa Ruandom na sjeveru, Tanzanijom na istoku i jugoistoku, Demokratskom Republikom Kongo na zapadu i jezerom Tanganjika na jugozapadu. Na površini od 27.834 km2 živi približno osam miliona stanovnika. Glavni grad je Gitega.[2]
Narodi Tva, Hutu i Tutsi su živjeli na teritoriji Burundija najmanje 500 godina.[3] Sve do početka 20. stoljeća Burundi je bio nezavisna kraljevina, kada je Njemačka kolonizirala ovaj region. Nakon Prvog svjetskog rata i poraza Njemačke ova teritorija je ustupljena Belgiji. Belgijanci su vladali Burundijem i Ruandom kao europskom kolonijom poznatom kao Ruanda-Urundi. Uprkos uobičajenim zabludama, Burundi i Ruanda nikada nisu bili pod zajedničkom upravom do vremena europske kolonizacije. Burundi je stekao nezavisnost 1962. godine[4] kada je stvorena monarhija, ali je niz atentata, državnih udara i opća klima regionalne nestabilnosti kulminirala uspostavom republičke i jednopartijske države 1966. godine. Etničko čišćenje i genocid tokom dva građanska rata 1970.-ih i 1990.ih ostavili su nerazvijenu ekonomiju čime je postala jedna od najsiromašnijih zemalja na svijetu. Godine 2015. došlo je do velikih političkih sukoba jer se predsjednik Pierre Nkurunziza odlučio kandidirati za treći mandat; pokušaj puča nije uspio pa su članice međunarodne zajednice najoštrije kritikovale parlamentarne i predsjedničke izbore.
Etimologija
[uredi | uredi izvor]Moderni Burundi dobio je ime po Kraljevini Burundi, koja je vladala regijom počev od 16. vijeka. Na kraju, svoje ime je možda dobila od naroda Ha u regiji, čije je porijeklo bilo poznato kao Buha.[5][6]
Historija
[uredi | uredi izvor]Prvi stanovnici bili su Pigmeji. Na njihov prostor naseljavali su se i potiskivali ih Bantu crnci. Bila je njemački dio početkom 1890. Nakon Prvog svjetskog rata bila je pod Belgijom. Poslije 1946. pod upravom UN-a. Zbog građanskih ratova podijelila se na Ruandu i Burundi.[7] Burundi je zauzeta od strane Njemačke 1894. godine, a 1903. je postao njemačka kolonija, zajedno sa Ruandom, kada je kralj potpisao ugovor kojim je ostao na vlasti. Tokom Prvog svjetskog rata, kontrola je prešla na Belgiju. Postao je dio mandata Belgijske Lige naroda Ruanda-Urundi 1923. godine, a kasnije i Teritorija pod starateljstvom Ujedinjenih naroda pod belgijskom administrativnom vlašću nakon Drugog svjetskog rata.[7] Država je nezavisna od 1964. godine.
Vlada
[uredi | uredi izvor]Politički sistem Burundija je sistem predsjedničke demokratske republike zasnovane na višestranačkoj državi. Predsjednik Burundija je šef države i šef vlade. Zakonodavna vlast Burundija je dvodomna skupština, koju čine Prijelazna nacionalna skupština i Prijelazni senat. Poslanici Narodne skupštine biraju se narodnim glasanjem i imaju mandat od pet godina. Prijelazni Senat ima 51 člana, a tri mjesta su rezervisana za bivše predsjednike. Zbog odredbi u ustavu Burundija, 30% članova Senata moraju biti žene. Članove Senata biraju izborni kolegiji, koji se sastoje od članova iz svake od provincija i opština Burundija.[7]
Političke podjele
[uredi | uredi izvor]Politički sistem suverene države Burundi je predsjednička demokratska republika zasnovana na višestranačkoj državi. Predsjednik Burundija je šef države i šef vlade. Vođa državnog udara Pierre Buyoya uspostavio je 13. marta 1992. godine novi ustav koji je omogućio višestranački politički proces i odražavao višestranačku konkurenciju. Šest godina kasnije, 6. juna 1998. godine, izmijenjen je ustav čime je povećan broj mjesta u Narodnoj skupštini i uvedena dva potpredsjednika. Tokom oktobra 2016. godine Burundi je obavijestio UN o svojoj namjeri da se povuče iz Međunarodnog krivičnog suda.[7]
Geografija
[uredi | uredi izvor]Smješten je u srednjoj Africi. Zemlja je sva planinska, s nadmorskom visinom uglavnom od 1500 do 2000 m. Graniči s Tanzanijom, Ruandom i Demokratskom Republikom Kongo. Klima je vlažna, ali zbog nadmorske visine opada do umjerene. Formirana su tri prirodna područja: Dolina Rift zvana Imbo, duž zapadne granice; istočna zona, poznata kao Kumoso; i centralni planinski region. Dolina Rifta je uska ravnica koja teče duž rijeke Rusizi i obala jezera Tanganyika, završavajući u podnožju na zapadnoj razdjelnici Zair-Nil. Čitava Rift leži ispod 3.500 stopa u nadmorskoj visini. Komoso formiraju centralne i istočne visoravni, sa prosječnom nadmorskom visinom od 6.000 stopa, i savanama duž istočne granice, gdje je prosječna nadmorska visina 3.400 stopa. Centralni planinski region formiran je od niza grebena koji se protežu od sjevera ka jugu koji su generalno široki manje od 16 kilometara i visoki 8.000 stopa. Istočna padina ovog lanca u južnom centralnom Burundiju daje izvorište rijeke Ruande, jednog od izvora Nila.[8]
Privreda
[uredi | uredi izvor]Burundi je nerazvijena država. Najviše radne snage zaposleno je u poljoprivredi. Glavne poljoprivredne kulture su kafa, pamuk, banane, kikiriki, uljevita palma, manioka, slatki krompir, kukuruz. Vade se rude kalaja i nikla. Postoje sljedeće industrijske grane: prehrambena, tekstilna, farmaceutska.
Demografija
[uredi | uredi izvor]Od nezavisnosti, došlo je do enormnih promjena u demografiji zemlje zbog masakra i stotina hiljada Burunđana koji su bježali iz zemlje u susjednu Tanzaniju i Kongo. Naprimjer, procjenjuje se da je vojska pod kontrolom Tutsija ubila oko 200.000 Hutua između aprila i septembra 1972. U oktobru 1993. došlo je do državnog udara predvođenog Tutsijem, a nakon toga je preko 800.000 ljudi pobjeglo iz Burundija.
Stanovništvo
[uredi | uredi izvor]Populacija: 5.537.387 (procjena u julu 1998.)
Starosna struktura: 0-14 godina: 47% (muškarci 1.313.112; žene 1.309.600) 15-64 godine: 50% (muškarci 1.331.336; žene 1.417.228) 65 godina i više: 3% (69.718 muškaraca; 96.393 žena) (procjena iz jula 1998.)
Stopa rasta stanovništva: 3,51% (procjena iz 1998.) Natalitet: 41,61 rođenih/1000 stanovnika (procjena iz 1998.) Stopa smrtnosti: 17,38 umrlih/1000 stanovnika (procjena iz 1998.)
Neto stopa migracije: 10,84 migranata/1000 stanovnika (procjena iz 1998.)
omjer spolova: pri rođenju: 1.03 muško/žensko ispod 15 godina: 1 muškarac/žena 15-64 godina: 0,93 muškaraca/žena 65 godina i više: 0,72 muškaraca/žena (procjena iz 1998.)
Stopa smrtnosti novorođenčadi: 101,19 umrlih/1000 živorođenih (procjena iz 1998.)
Očekivano trajanje života pri rođenju: ukupno stanovništvo: 45,56 godina[9]
Religija
[uredi | uredi izvor]Reference
[uredi | uredi izvor]- ↑ "Burundi | History, Geography, & Culture | Britannica". www.britannica.com (jezik: engleski). 29. 6. 2023. Pristupljeno 2. 7. 2023.
- ↑ "Gitega | Burundi | Britannica". www.britannica.com (jezik: engleski). Pristupljeno 2. 7. 2023.
- ↑ "Ethnicity_and_Power_in_Burundi_and_Rwanda_Different_Paths_to_Mass_Violence".
- ↑ "Technical Difficulties". 2009-2017.state.gov. Pristupljeno 2. 7. 2023.
- ↑ "Burundi - History". Encyclopedia Britannica (jezik: engleski). Pristupljeno 26. 6. 2021.
- ↑ "Kingdom of Burundi - Discover your Country's Long History". thehistorytalk. Arhivirano s originala, 17. 4. 2016. Pristupljeno 26. 6. 2021.
- 1 2 3 4 "Burundi - New World Encyclopedia". www.newworldencyclopedia.org. Pristupljeno 27. 2. 2025.
- ↑ "East Africa Living Encyclopedia". www.africa.upenn.edu. Pristupljeno 27. 2. 2025.
- ↑ "East Africa Living Encyclopedia". www.africa.upenn.edu. Pristupljeno 27. 2. 2025.
Vanjski linkovi
[uredi | uredi izvor]
- Službeni sajt Vlade Burundija (fr)
- Službeni sajt Ministarstva pravde Burundija (fr)
- Burundi na CIA World Factbook
- Burundi na BBC News
- Burundi na "International Futures"
.svg)