Haiti

Sa Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigacija, traži
Question book-new.svg Ovaj članak ili neka od njegovih sekcija nije dovoljno potkrijepljena izvorima (literatura, web stranice ili drugi izvori).
Sporne rečenice i navodi bi mogli, ukoliko se pravilno ne označe validnim izvorima, biti obrisani i uklonjeni. Pomozite Wikipediji tako što ćete navesti validne izvore putem referenci, te nakon toga možete ukloniti ovaj šablon.
Republika Haiti
République d'Haïti
Repiblik Dayiti
Zastava Haitija Grb Haitija
Zastava Grb
Himna"La Dessalinienne" ("Dessalinesova pjesma")
Položaj Haitija
Glavni grad Port-au-Prince
Službeni jezik francuski i kreolski
Državno uređenje  
 -  Predsjednik Michel Martelly
 -  Premijer Jacques Édouard Alexis
Nezavisnost 1. januara 1804. (od Francuske
Površina
 -  Ukupno 27,750 (146.)
 -  Vode (%) 0.7
Stanovništvo
 -  Ukupno 8,528,000 Procjena 2005 (88.)
 -  Gustoća stanovništva 292.7/km2 
Valuta Gourde (HTG)
Vremenska zona UTC-5
- ljeti (UTC-6)
Internet domena .ht
Pozivni broj +509

Haiti je država u Srednjoj Americi. Haiti dijeli karipski otok Hispaniolu s Dominikanskom Republikom. Glavni grad je Port-au-Prince koji se prije zvao Saint-Domingue.

Stekavši nezavisnost 1804. godine nakon Haićanske revolucije (1791-1803. godine) kojim je napoleonska vojska protjerana sa ostrva, Haiti je postao prva samostalna država s većinskim crnačkim stanovništvom.

Historija[uredi | uredi izvor]

Iskrcavanje Kolumba na ostrvo
Predsjednička palata

Ovo ostrvo koje pripada grupi Velikih Antila je otkrio Kristofor Kolumbo u decembru 1492. godine. On mu je dao ime Hispaniola.

Prije dolaska Španaca, ostrvo su naseljavali narodi kultura Arawak, Kariba i Tainos. Pretpostavlja se da je krajem 15. vijeka broj prvobitnih stanovnika ostrva iznosio oko 300.000.

Španci su iskorištavali ostrvo zbog nalazišta zlata. Indijanci koji su odbijali rad u rudnicima su ubrzo doživjeli masakre i pretvaranje u robove. Rijetki stanovnici ostrva koji su uspjeli izbjeći ropstvo su se morali sakrivati u planinama. Zarazne bolesti koje su donijeli Evropljani , uz lošu prehranu i smanjenje nataliteta kod prvobitnih stanovnika su vrlo brzo desetkovale broj indijanaca.

Španci su odlučili da na plantažama zamijene indijance crnim robovima koje su deportirali iz Afrike. Trgovinu robovima je zvanično dozvolio Charles Quint 1517. godine.

Pošto Španci nisu bili zainteresirani za zapadni dio ostrva, na tom području su se vremenom nastanili francuski lovci koji su vremenom počeli gradnju vlastitih plantaža i gradova.

Ugovorom iz Ryswicka iz 1697. godine, ostrvo je podijeljeno između Španije i Francuske. Zapadni dio ostrva po imenu Saint-Domingue je u 18. vijeku postao najbogatija francuska kolonija u cijeloj Americi zahvaljujući ogromnim zaradama od proizvodnje šećera. Stotine hiljada Afrikanaca su dovedene u Saint-Domingue kao robovi kako bi proizvodnja šećera mogla neometano funkcionirati.

Francuska revolucija je dovela do velikih socijalnih promjena koje su na kraju rezultirale u ustanku robova. Civilni komesari Sontonax i Polverel su na kraju ustanka 1793. i zvanično ukinuli ropstvo (ova odluka je potvrđena šest mjeseci kasnije). Crnac Toussaint Louverture koje je imenovan za guvernera od strane Francuske je ponovo uspio uspostaviti prosperitet na ostrvu, nakon što je ponovo uspostavio mir i uspio protjerati Špance i Engleze koji su ugrožavali koloniju. Ipak, otišao je predaleko proglašavanjem autonomnog ustava. Napoléon Bonaparte je pod uticajem Kreolaca poslao ekspediciju od 30.000 ljudi pod komandom svog šurjaka, generala Leclerca kako bi smijenili Louverturea i ponovo zaveli ropstvo. Unatoč tome, francuske snage je nakon nekoliko početnih pobjeda porazio Jean-Jacques Dessalines u bici iz Vertièresa. Ubrzo nakon toga, 1. januara 1804. godine, proglašena je nezavisnost zemlje pod imenom Haiti.

Dessalines je proglašen za doživotnog guvernera. Odlučio je da pogubi sve bijelce koji su ostali na ostrvu i vladao je despotski. Zbog ovakve vladavine je na njega izvršen atentat u kojem je izgubio život. Nakon njegove smrti je došlo do podjele zemlje u sjeverno kraljevstvo pod vodstvom Henrija Christopha i južnu republiku koju je vodio Alexandre Pétion.

Predsjednik Jean Pierre Boyer je uspio ponovo ujediniti oba dijela. Osim toga mu je pošlo za rukom da pokori i istočni dio ostrva.

11. jula 1825. godine, francuski kralj Karlo X je pokušao ponovo osvojiti ostrvo i u tu svrhu je poslao flotu od 14 brodova. Boyer je bio primoran da potpiše ugovor po kojem Francuska priznaje nezavisnost samo u zamjenu za plaćanje odštete u iznosu od 150 miliona zlatnih franaka (iznos je 1838. godine promijenjen na 90 miliona franaka). (Narod Haitija danas zahtijeva od Francuske povrat ovog novca jer smatraju da je plaćanje ove sume u velikoj mjeri krivo za trenutnu lošu ekonomsku situaciju.)

Nakon odlaska Boyera, došlo je do nekoliko uzastopnih državnih udara. Vlast su za sebe tražile različite interesne grupe: vojska, gornji socijalni slojevi mulata ili crnaca ili trgovačka klasa (u kojoj su glavnu ulogu igrali uglavnom stranci – Nijemci, Amerikanci, Francuzi, Englezi itd.). Unatoč tome je došlo do naglog siromašenja zemlje jer se skoro nijedan šef države nije zaista interesirao za njen razvoj. Početkom 20. vijeka, zemlja se nalazila manje-više stalno u vanrednom stanju.

Sjedinjene Američke Države su držale ostrvo pod okupacijom između 1915. i 1934. godine. Nakon američke okupacije, od 1957. do 1986. godine, u zemlji je vladala diktatura Duvaliera, za vrijeme koje su uvedeni doušnički sistem i eskadroni smrti po imenu Tonton Macoute. Mnogo Haićana je pobjeglo u egzil, prije svega u SAD i Kanadu. Bivši svećenik Jean-Bertrand Aristide je izašao kao pobjednik izbora u decembru 1990. godine. Njegov mandat je počeo 7. februara 1991. godine ali je zbačen s vlasti državnim udarom koji je izvela vojska uz podršku bogatog građanstva u septembru iste godine. 1994. se vratio na vlast zahvaljujući američkoj vojnoj intervenciji pod uslovom da mu se godine koje je izgubio zbog vojne vlasti uračunaju u trajanje mandata. Stoga je 1995. godine napustio mjesto predsjednika ali je na tu funkciju ponovo izabran 2000. godine. Nakon nekoliko mjeseci protesta naroda i pritiska međunarodne zajednice (prije svega SAD i Francuske, Aristide je smijenjen s vlasti od strane američkih vojnika 29. februara 2004. godine kada su vojne snage opozicije i bivših vojnika bili na ulazu u glavni grad Port-au-Prince. Aristide je nakon toga izjavljivao da je otet bez vlastitog pristanka dok je po izjavama zvaničnika SAD-a dobrovoljno odlučio da napusti zemlju.

Boniface Alexandre, predsjednik Vrhovnog suda je po dužnosti preuzeo upravljanje zemljom. U februaru 2006. godine, nakon izbora koji su propraćeni nesigurnostima oko ispravnosti brojanja glasačkih listića i zahvaljujući protestima naroda, za predsjednika Haitija je izabran René Préval, saradnik Aristida i već jednom predsjednik između 1995. i 2000. godine.

Geografija[uredi | uredi izvor]

Departmani na Haitiju

Haiti uglavnom obuhvata razuđene planine sa uskim priobalnim ravnicama i dolinama. Centralni i istočni dio Haitija se nalaze na jednoj velikoj visoravni. Najveća rijeka je Artibonite.

Najveći grad je prijestolnica Port-Au-Prince sa 2 miliona stanovnika, a drugi grad po veličini je Cap-Haïtien koji broji 600 000 stanovnika.

Klima je tropska. Kišna sezone traje od aprila do juna i od oktobra do novembra. Zemlju skoro svake godine u ovo doba pogađaju obilne padavine i tropski cikloni. Tropska oluja Jeanne je 18. septembra 2004. godine opustošila veliki dio zemlje. Tom prilikom je život izgubilo više od 1.100 ljudi, dok se njih više od 1.000 još uvijek vode kao nestali.

Također pogledajte[uredi | uredi izvor]

Vanjski linkovi[uredi | uredi izvor]

http://www.parlementhaitien.ht/ (fr)


Commons logo
U Wikimedijinom spremniku se nalazi još materijala vezanih uz: