Koski Mehmed-pašina džamija

S Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu
Koski Mehmed-pašina džamija
Mehmed Koski pašina džamija, Mostar.jpg
Koski Mehmed-pašina džamija nalazi se u Bosna i Hercegovina
Koski Mehmed-pašina džamija
Položaj Karađoz-begove džamije u Bosni i Hercegovini
Osnovne informacije
Lokacija Bosna i Hercegovina Mostar
Geografske koordinate 43°20′28″N 17°48′47″E / 43.341°N 17.813°E / 43.341; 17.813Koordinate: 43°20′28″N 17°48′47″E / 43.341°N 17.813°E / 43.341; 17.813
Religija Islam
Država Bosna i Hercegovina
Oznaka baštine Nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine
Arhitektonski opis
Arhitektonski tip Džamija
Arhitektonski stil Klasični osmanlijski
Osnivač Mehmed Koski-paša
Specifikacije
Dužina 12,60 m
Širina 12,60 m
Kupole 1
Visina kupole (vanjska) 15,25 m
Prečnik kupole (vanjski) 10 m
Munare 1
Visina munare 29,9 m
Materijali Kamen

Koski Mehmed-pašina džamija u Mostaru je smještena u Starom gradu, na lijevoj obali Neretve, između rijeke, ulice Kujundžiluk, oko 150 metara sjeverno od Starog mosta i oko 20 metara južno od Male tepe. Proglašena je za nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine.[1] Ovu odluku komisija je donijela na sjednici održanoj 20. do 26. januara 2004. godine, u sljedećem sastavu: Zeynep Ahunbay, Amra Hadžimuhamedović (predsjedavajuća), Dubravko Lovrenović, Ljiljana Ševo i Tina Wik. Nacionalni spomenik čine džamija sa medresom, šadrvanom, turbetom i haremom.

Historija[uredi | uredi izvor]

Mehmed Koski-paša rođen je u Mostaru. Kod velikog vezira Lala Mehmed-paše Sokolovića (1604-1606. godine) bio je roznamedžija (kronik), a zatim postao je vojni defterdar. Poslije povlačenja iz službe Koski Mehmed-paša je živio još pet godina i umro je 1611 godine. Izgradnju džamije je dovršio njegov brat Mahmud. U vakufnami se spominje i izgradnja Koski Mehmed-pašina hanikaha. Ovaj dobrotvor je za izdržavanje džamije i hanikaha ostavio nekretnine u Mostaru, Suhodolu i Vrapčićima. Natpis o izgradnji džamije rađen je u stihovima na turskom jeziku i uklesan je u kamenoj ploči, veličine 35 x 65 cm, uzidanoj nad glavnim ulazom u džamiju.

Opis[uredi | uredi izvor]

Od svih mostarskih džamija i mesdžida samo su tri presvođene kupolama, dok su sve ostale prekrivene viševodnim, drvenim krovnim konstrukcijama. Te tri džamije su Karađoz-begova, Nesuh-age Vučijakovića i Koski Mehmed-pašina.[2]

Džamija spada u red jednoprostornih potkupolnih džamija sa otvorenim trijemom natkrivenim sa tri kupolice i kamenom munarom prislonjenom uz centralni kubus objekta. Centralni prostor džamije omeđen je kamenim zidovima (tenelija) debljine cca. 1,10 m i čini pravilan kubus vanjskih dimenzija 12,60 x 12,60 x 12,50 m. Presvođen je kupolom sa tjemenom na visini od 15,25 m. Velika i prilično udubljena kupola prečnika cca. 10,00 m oslanja se na kružni (spolja osmougaon) tambur. Prijelaz iz kvadratne osnove centralnog dijela u kružni tambur je riješen pomoću ugaonih stalaktita (kamene stalaktitima ukrašene konzole), polukalotastih trompi (po tri u svakom uglu) sa prelomljenim čeonim lucima i osam sfernih trouglova.

Munara je prigrađena uz desni vanjski zid. Visina kamene munare bez alema iznosi 29,90 m. Četrnaestostrana munara ima 78 kamenih stepenica, a šupljina prostora munare iznosi 1,30 m. Postoje dva ulaza na munaru, od kojih je prvi postavljen u desnom uglu molitvenog prostora i služi ujedno i kao prolaz za mahvil, a drugi je postavljen iznad prvog, u visini mahvila. Šerefe ove munare nije dekorirano.

Slikana dekoracija[uredi | uredi izvor]

Nakon istraživanja džamijske dekoracije i kaligrafije došlo se od sljedećih zaključaka: dezeni centara glavne kupole sa cjevkastim oblicima pripadaju klasičnom osmanskom vremenu XVI stoljeća. Između obručastih dezena i centra dekoracije kupole postoji pet dekorativnih polja u obliku sunca, iz kojih se dalje niz kube razvija osam polja. Na kraju dekoracija u obliku sunca najbližem obručastom dezenu izrađeni su dezeni lale. Između prozora na kubetu nalazi se ukupno osam stabala: šipka, limuna, masline, kruške, hurme, trešnje, grožđa i naranče. Od ovog drveća oko 95% je bilo rasuto sa zidova. Uz motive stabla sa obje strane nalaze se po dvije ruže i četiri karanfila u kompoziciji s vazama - oko čitave kupole nalazi se 16 vaza ruža i 16 karanfila. Iznad pandantifa nadstrešno nalaze se motivi lale u naopako – ravnom obliku iz klasičnog osmanskog perioda XVI stoljeća.

Zidna slikana dekoracija, koja je bila u velikom obimu oronula, u potpunosti je rekonstruirana na novoj podlozi. Slikarstvo ove džamije je generalno podređeno prirodnim bojama sa bež podlogom.

Medresa[uredi | uredi izvor]

Nakšibendijski red derviša pojavio se u Bosni i Hercegovini u XV stoljeću.[3] Medresa-hanikah je radila i služila svojoj svrsi sve do zatvaranja 1924. godine kada je zvanično prestala sa radom. U jednoj sobi medrese 1916. godine bile su smještene prostorije Muslimanskog sportskog kluba. Od zatvaranja do 1950. godine u njenoj zgradi stanovale su neke porodice iz Gacka. Srušena je 1951. godine, a na njenom mjestu je izgrađen mali park.

Šadrvan[uredi | uredi izvor]

Od pet mostarskih šadrvana, sačuvan je ovaj i šadrvan uz uz Karađoz-begovu medresu. Poligonalna jezgra šadrvana je dvanaestostrani kameni bazen jednostavne izrade sa proširenjem u profiliranoj bazi oko koje se nalazi kanal za odvodnju vode. Jezgra se sastoji iz malog bazena iz kojeg voda izbija i prelijeva se preko oboda u veliki bazen iz kojeg se propušta kroz šest česama. Oba bazena su izrađena od velikih kamenih ploča i prekrivena su željeznom mrežom, izrađenom u obliku kupole. Nad jezgrom se nalazi kamenom pločom pokriven paviljon sa krovom u obliku šestostrane piramide. Krov se oslanja na šest četverostranih i od kamena zidanih stupova povezanih segmentnim lukovima.

Na stupovima koji su okrenuti prema ulaznim vratima uzidane su dvije ploče sa isklesanim tarihima iz kojih se vidi da je šadrvan sagrađen hidžr. 1195. (1781) godine. Ovaj hronogram je uklesan na dvije kamene ploče, oivičene tordiranom vrpcom. Natpis je rađen u rimovanoj prozi na arapskom jeziku, pisan krupnim i lijepim nesh-pismom

Turbe[uredi | uredi izvor]

Turbe Šejha Ishaka prvobitno se nalazilo u Malom carinskom haremu, a prilikom ekshumacije groblja, 1965. godine, zbog izgradnje željezničke stanice, turbe je preneseno u dvorište Koski Mehmed-pašine džamije, gdje se i danas nalazi. Turbe je kvadratne osnove vanjskih dimenzija 4,00 x 4,00 m. Kameni zidovi nose četverostrešnu drvenu krovnu konstrukciju prekrivenu pločom. Jedini otvori su ulaz i dva prozorska otvora. Ulaz u je urađen u vidu kamenog profiliranog portala sa završetkom u vidu prelomljenog luka ispod kojeg se nalazi kamena ploča sa tarihom. O dervišu Šejhu Ishaku nema pouzdanih historijskih podataka. Natpis u prozi na bosanskom jeziku nalazi se na kamenoj ploči na turbetu pisan lijepim i krupnim nesh pismom. U natpisu je navedena godina smrti 1150 (1737).

Literatura[uredi | uredi izvor]

  • Alija Bejtić, Prilozi za orijentalnu filologiju i istoriju jugoslovenskih naroda pod turskom vladavinom, III-IV, 1952-53., Veselin Masleša,
  • Ibrahim Krzović, Arhitektura Bosne i Hercegovine 1878-1918., Umjetnička galerija Bosne i Hercegovine, Sarajevo, 1987.
  • Andrejević, Andrej (1984). ISLAMSKA MONUMENTALNA UMETNOST XVI VEKA U JUGOSLAVIJI Kupolne dzamije. Beograd: Filozofski fakultet u Beogradu, Institut za istoriju umetnosti.
  • Amir Pašić - Prilog proučavanja islamskog stambenog graditeljstva u Jugoslaviji na primjeru Mostara, Koliko je stara stambena arhitektura Mostara autohtona pojava, doktorska disertacija, Zagreb, 1989.

Reference[uredi | uredi izvor]

  1. ^ "Koski Mehmed-pašina džamija u Mostaru". Komisija za nacionalne spomenike. Pristupljeno 4. 5. 2017.
  2. ^ "Alija Bejtić: Spomenici osmanlijske arhitekture u Bosni i Hercegovini". Muzej grada Sarajeva, Sarajevo, 1973. Pristupljeno 13. 9. 2016.
  3. ^ "Nusref Redžić: Islamska umjetnost". Izdavački zavod Jugoslavija – Beograd 1967. Pristupljeno 13. 9. 2016.

Vanjski linkovi[uredi | uredi izvor]