Tomaso Albinoni

S Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu
Tomaso Albinoni
Albinoni.jpg
Tomaso Albinoni
Rođenje
Tomaso Giovanni Albinoni

8. juni 1671.
Smrt17. januar 1751.
Erabarok
Značajna djela
80-ak opera, Adagio u g-molu

Tomaso Giovanni Albinoni bio je italijanski barokni kompozitor. Iako je u svoje vrijeme bio poznat kao kompozitor opera, danas je uglavnom cijenjen zbog svoje instrumentalne muzike, a posebno zbog koncerata, od kojih se neki i danas redovno snimaju i izvode.[1]

Biografija[uredi | uredi izvor]

Rođen je u Veneciji (tada u Mletačkoj Republici) u porodici Antonija Albinonija, bogatog trgovca papirom. Njegov rodni grad već u to vrijeme mogao se pohvaliti dugim i sjajnim muzičkim naslijeđem, u kojem je od davnina komponirana i izvođena sakralna muzika i u kojem je postignut visoki umjetnički kvalitet, koji se i danas cijeni u svijetu. To se najbolje može čuti u djelima kompozitora poput Adriana Willaerta, osnivača venecijanske škole komponiranja, te Andree i Giovannija Gabrielija, koji su radili u bazilici svetog Marka. Komponiranje svjetovne muzike u Veneciji dokumentirano je još od 11. stoljeća. Prvo je bila izvođena u palačama bogate patricijske trgovačke klase i plemića, prije otvaranja prve operne kuće u svijetu (osnovane 1637), gdje su građani Venecije slušali najnovija muzička ostvarenja iz tog vremena. U takvom kulturnom okruženju rođen je i odrastao Albinoni, živeċi u bogatom dijelu grada, blizu Bazilike svetog Marka, dobijajuċi obrazovanje koje je odgovaralo njegovom društvenom statusu. Studirao je violinu, pjevanje, a potom i kompoziciju.[2] U ranoj mladosti pokazao je dar za pjevanje i vještinu u sviranju violine. Zbog činjenice da nije bio član ceha muzičkih izvođača nije mogao javno svirati, pa je počeo komponirati. O njegovom životu zna se relativno malo, naročito kad se uzmu u obzir njegov ugled kao kompozitora u današnjem vremenu i činjenica da je period u kojem je živio dobro dokumentiran. Godine 1694. Albinoni se potvrdio kao kompozitor te je posvetio svoj Opus 1 kardinalu Pietru Ottoboniju (pranećaku pape Aleksandra VIII), također Venecijancu; Ottoboni je bio važan patron drugih kompozitora u Rimu, poput Arcangela Corellija.[3]

Naslovna stranica libreta za prvu Albinonijevu operu Zenobia, kraljica Palmirana

Albinonijeva prva opera, Zenobia, kraljica Palmirana postigla je veliki uspjeh na karnevalu, najvažnijoj od četiri godišnje operne sezone u Veneciji.[2] Iste godine, objavio je i prvu zbirku instrumentalnih kompozicija Suonate a tre, op. 1.[2] Moguće je da ga je 1700. godine Karlo IV Gonzaga, vojvoda od Mantove, zaposlio na mjesto dvorskog violinista. Njemu je posvetio Opus 2. Sljedeće godine komponirao je veoma popularne svite iz Opusa 3, posvetivši tu zbirku Cosimu III de' Mediciju, velikom vojvodi od Toskane.[3] Do očeve smrti 1709. Albinoni je bio dužan voditi trgovački posao. Istovremeno je imao slobodu komponirati i svirati svoju muziku više iz zadovoljstva nego zbog zarade, nazivajući se Dilettante Veneto, što je, prema riječima njemačkog muzičkog teoretičara i leksikografa Heinricha Cristopha Kocha, naziv koji se u to vrijeme u Italiji odnosio na ljude koji su život posvetili umjetnosti i često su je prakticirali na vrlo visokom nivou, a da to nije njihovo glavno zanimanje. Prema očevoj oporuci, razriješen je dužnosti (koju bi obično preuzeo kao najstariji sin) da preuzme brigu o porodičnom poslu, a ovaj zadatak dobila su njegova mlađa braća. To mu je omogućilo da se potpuno posveti muzici, postavši plodan kompozitor, koji je, prema jednom izvještaju, vodio i uspješnu akademiju pjevanja.[3] U tom trenutku, već je bio poznat izvan granica svog rodnog grada kao kompozitor opera. Istovremeno, mogao je računati da će moći živjeti od prihoda od mnogih koncertnih izvođenja svojih djela, a posebno novih opera koje su bile i poslovno uspješni poduhvati.[2]

Godine 1705. oženio se opernom pjevačicom Margheritom Raimondi. Antonio Biffi, koji je radio kao maestro di cappella u bazilici svetog Marka, bio je svjedok i očito i Albinonijev prijatelj. Izgleda da Albinoni nije imao drugih veza s glavnom muzičkom scenom u Veneciji i ranu slavu stekao je kao kompozitor opera u mnogim italijanskim gradovima (Venecija, Genova, Bologna, Mantova, Udine, Piacenza i Napulj). Do 1705. pažnju je gotovo podjednako usmjeravao na vokalne kompozicije (opere, serenade i kantate), kao i na veliki broj instrumentalnih djela (trio sonate i violinske koncerte). Međutim, između 1705. i 1719. pisao je uglavnom solo sonate i koncerte za obou.

Za razliku od većine tadašnjih kompozitora, nikad nije tražio zaposlenje u crkvi ili na plemićkim dvorovima nego se izdržavao samostalno i imao je slobodan izbor da nezavisno komponira. Godine 1722. putovao je u München na poziv Maksimilijana II Emanuela, izbornog kneza Bavarske (kome je Albinoni posvetio zbirku od 12 koncerata), da režira dvije svoje opere (I veri amici i Il trionfo d'amore) u okviru proslave vjenčanja Maksimilijanovog sina Karla Albrehta (budućeg cara Karla VII) i Marije Amalije, kćerke cara Josipa I.

Osim instrumentalnih djela koja su cirkulirala u rukopisu 1735, malo je poznato o Albinonijevom životu i muzičkoj aktivnosti nakon sredine 1720-ih. Uzrok tome nije njegova kompozitorska neaktivnost nego činjenica da su mnoga njegova muzička djela tokom vremena izgubljena. Oko 1740. kolekcija njegovih violinskih sonata objavljena je u Francuskoj kao postumno izdanje i dugo se pretpostavljalo da je Albinoni dotad umro. Međutim, izgleda da je živio u Veneciji daleko od očiju javnosti, a zapisi iz župe San Barnaba ukazuju na to da je umro u Veneciji 1751. od šećerne bolesti.[3]

Muzika i utjecaji[uredi | uredi izvor]

Većina njegovih opera izgubljena je jer nisu objavljivane za njegovog života. Ipak, objavljeno je devet zbirki instrumentalnih djela, koje su imale znatan uspjeh i doživjele više izdanja; zbog toga je danas poznat kao kompozitor instrumentalne muzike (99 sonata, 59 koncerata i devet simfonija). Dok je bio živ, ova djela uspoređivana su s Corellijevim i Vivaldijevim, a devet zbirki objavljenih u Italiji, Amsterdamu, i Londonu bilo je ili posvećeno impresivnom spisku južnoevropskog plemstva ili sponzorirano od tog plemstva. Komponirao je najmanje 80 opera, od kojih je 28 izvedeno u Veneciji između 1723. i 1740. Sam je tvrdio da je komponirao 81 operu (imenovavši svoju pretposljednju operu, u libretu, kao osamdesetu).[4][5] Uprkos ogromnom broju opera, najpoznatiji je po instrumentalnoj muzici, a naročito koncertima za obou. U to vrijeme posebno se smatralo da se koncert treba izvoditi na gudačkim instrumentima. Albinoni je posebno volio obou, koja je u to vrijeme bila relativno nov instrument u Italiji. Bio je prvi poznati Italijan koji je komponirao za obou kao solo instrument u koncertima i koji je objavio takve kompozicije[6] iako su ranije solo koncerte za ovaj instrument vjerovatno napisali njemački kompozitori, poput Telemanna i Händela.[5] U Italiji, Alessandro Marcello objavio je poznati koncert za obou u d-molu nešto kasnije (1717). Albinoni je također često upotrebljavao obou u svojim kamernim djelima, a prije op. 7 nije objavio nijednu kompoziciju s dijelovima za puhačke instrumente.

Njegova instrumentalna muzika privukla je pažnju Johanna Sebastiana Bacha, koji je komponirao najmanje dvije fuge na Albinonijeve teme (Fuga u a-duru na temu Tomasa AlbinonijaBWV 950, Fuga u b-molu na temu Tomasa Albinonija – BWV 951) i često je upotrebljavao njegove basove za harmonijske vježbe za svoje učenike. Dio Albinonijevih radova izgubljen je u Drugom svjetskom ratu nakon što je u bombardiranju Dresdena uništena Saksonska državna i univerzitetska biblioteka. Zbog toga je malo poznato o Albinonijevom životu i djelima nakon sredine 1720-ih.

Kontroverza vezana za Adagio u g-molu[uredi | uredi izvor]

Poznati Adagio u g-molu za violinu, gudačke instrumente i orgulje, danas je pripisan italijanskom muzikologu Remu Giazottu, koji je sistematizirao katalog Albinonijevih muzičkih djela i njegovu biografiju.[1] Godine 1945. posjetio je Dresden s namjerom da završi sistematizaciju kataloga Albinonijevih muzičkih djela. Pritom je među ruševinama arhive Saksonske državne i univerzitetske biblioteke pronašao fragment muzičkog rukopisa (vjerovatno dio sporog stavka iz Trio sonate ili Crkvene sonate)[5], koji je sadržavao samo bas potpornu strukturu (basso continuo) i nekoliko fraza same melodije. Od tog oskudnog početka Giazotto je izradio cjelovitu kompoziciju prema ustaljenim baroknim principima kompozicije u stilu chaconne, u kojoj je niz ponovljenih tonova u osnovi razvijajuće melodije.[1] Muska Mangano, Giazottova posljednja asistentica, otkrila je modernu, ali nezavisnu transkripciju rukopisa dijela muzičke kompozicije za bas i šest nepotpunih taktova za prvu violinu koja "u gornjem desnom uglu nosi pečat koji nedvosmisleno ukazuje na drezdensko porijeklo originala iz kojeg je uzet". Upravo to pruža izvjesnu podršku Giazottovom kazivanju da je Albinoni bio njegov izvor.[7]

Utjecaj na Bacha[uredi | uredi izvor]

Uz Vivaldija, Albinoni je bio među italijanskim baroknim kompozitorima koji su utjecali na muzičko stvaralaštvo Johanna Sebastiana Bacha

Lucidnost Albinonijevih muzičkih djela i njihov hladni, "klasični" kvalitet privukli su njegove savremenike. Njegova instrumentalna muzika posebno je kružila u štampi i rukopisima širom sjeverne Evrope.

Johann Sebastian Bach, koji je, izgleda, dobro poznavao Albinonijevu instrumentalnu muziku, imao je kontakt s njom u tri konteksta. Prvo, njegove tri rane fuge (BWV 946, BWV 950 i BWV 951 / 951a) za orgulje uzimaju subjekte iz stavaka u Albinonijevom Suonate a tre op. 1 (1694). Fuga kao polifonijska kompozicijska tehnika poznata je po muzičkoj čistoċi i jednostavnosti. Stavci u Bachovim fugama razvijeniji su od Albinonijevih, ali je u Albinonijevim uočljiv bolji osjećaj za koheziju i proporciju. Bach je kao uzor često koristio Albinonijeve bas dionice pri pisanju harmonijskih vježbi za svoje učenike.

Očito je poznavao i Albinonijevu Sinfonie e concerti a cinque op. 2 (1700) jer postoji kontinuirani dio za drugi koncert, koji je Bach svojeručno zapisao, a danas se čuva u Saksonskoj državnoj i univerzitetskoj biblioteci. Ovaj izvor sugerira da je Bach bio upoznat sa žanrom koncerta mnogo prije nego što se susreo s Vivaldijevom muzikom. U Berlinu je sačuvana partitura šeste sonate iz Albinonijevog djela Trattenimenti armonici per camera op. 6 (1711), koju je s bassom continuom (na koju je Bach pisao ispravke) prepisao Heinrich Nikolaus Gerber.[3]

Djela[uredi | uredi izvor]

Instrumentalna[uredi | uredi izvor]

  • Op. 1 (1694): 12 Sonate a tre (Trio sonata)
  • Op. 2 (1700): 6 Sinfonija i 6 Concerti a cinque
  • Op. 3 (1701): 12 Baletti de Camera a tre
  • Op. 4 (1702): 12 Cantate da camera a voce sola
  • Op. 5 (1707): 12 Concerti a cinque
  • Op. 6 (c. 1711): 12 Trattenimenti armonici per camera (Sonate da Camera za violinu i bas)
  • Op. 7 (1715): 12 Concerti a cinque (koncerti za gudače/oboe)
  • Op. 8 (1722): 6 Baleta i 6 Trio sonata
  • Op. 9 (1722): 12 Concerti a cinque, koncerti za gudače/oboe
  • Op. 10 (1735/36): 12 Concerti a cinque [3]

Opere[uredi | uredi izvor]

  • Zenobia (1694)
  • Il prodigio dell'Innocenza (1695)
  • Zenone (1696)
  • Tigrane (1697)
  • Primislao (1697)
  • L'ingratitudine castigata (1698)
  • Il Radamisto (1698)
  • Diomede punito da Alcide (1700)
  • L'inganno innocente (1702)
  • L'arte in gara con l'arte (1702)
  • La Griselda (libreto Apostola Zena, 1703)
  • La fede tra gl'inganni (1707)
  • Elio Seiano (1707)
  • Astarto (1708)
  • Pimpinone (intermeco, 1708)
  • Tradimento tradito (1708)
  • Il Nascimento dell'Aurora (1708)
  • Engelberta (1709)
  • Ciro (1709)
  • Il tiranno eroe (1710)
  • Il Giustino (1711)
  • Alarico (1712)
  • Amor di figlio non conosciuto (1715)
  • Il vinto trionfante del vincitore (1717)
  • Eumene (1717)
  • Cleomene (1718)
  • I veri amici (1722)
  • Gli eccessi della gelosia (1722)
  • Ermengarda (1723)
  • Eumene (libreto Apostola Zena, 1723)
  • Laodice (1724)
  • Antigono (1724)
  • Scipione nelle Spagne (libreto Apostola Zena, 1724)
  • Didone abbandonata (libreto Pietra Metastasija, tragedija, 1725)
  • Alcina delusa (1725)
  • Lucio Vero (1725)
  • Il trionfo d'Armida (1726)
  • L'incostanza schernita (1727)
  • Le due rivali in amore (1728)
  • Il concilio dei planeti (serenata, 1729)
  • Elenia (1730)
  • Li stratagemmi amorosi (1730)
  • Il più fedel tra gli amanti (1731)
  • Ardelinda (1732)
  • Candalide (1734)
  • Artamene (1740)[3]

Djela prethodno pripisivana Bachu[uredi | uredi izvor]

  • Koncert za gudače u e-molu, BWV Anh 23 (Anh III 189)[3]

Djela koja je obradio Bach[uredi | uredi izvor]

  • Fuga za orgulje u c-duru na temu Tomasa Albinonija, BWV 946
  • Fuga za orgulje u a-duru na temu Tomasa Albinonija, BWV 950 (zasnovano na Sonati i Triju, op. 1)
  • Fuga za orgulje u b-molu na temu Tomasa Albinonija, BWV 951 (zasnovano na Sonati i Triju, op. 1; kao i BWV 923)
  • Fuga za orgulje u c-duru na temu Tomasa Albinonija, BWV 951a (varijanta fuge BWV 951)[3]

Djela koja je izvodio Bach[uredi | uredi izvor]

  • Koncert u e-molu, op. 2/2, BWV Anh 23 – koncertna izvedba Johanna Sebastiana Bacha u Weimaru prije 1710.[3]

Djela iz Bachove biblioteke[uredi | uredi izvor]

  • Sonata u a-molu[3]

Reference[uredi | uredi izvor]

Citati
  1. ^ a b c "Tomaso Albinoni". Encyclopedia Britannica. Pristupljeno 20. 2. 2013. CS1 održavanje: nepreporučeni parametar (link)
  2. ^ a b c d "Oboe Concertos" (PDF). brilliantclassics.com. Pristupljeno 4. 5. 2021. CS1 održavanje: nepreporučeni parametar (link)
  3. ^ a b c d e f g h i j k "Tomaso Albinoni (composer)". bach-cantatas.com. Pristupljeno 8. 3. 2021. CS1 održavanje: nepreporučeni parametar (link)
  4. ^ Michael Talbot, "Tomaso Albinoni", Grove Music Online, Oxford Music Online (pristupljeno: 30. 12. 2011).
  5. ^ a b c "Baroque Composers and Musicians: Tomaso Albinoni". baroquemusic.org. Pristupljeno 3. 5. 2021. CS1 održavanje: nepreporučeni parametar (link)
  6. ^ George J. Buelow, A history of baroque music, Indiana University Press, 2004, str. 467.
  7. ^ Nicola Schneider, "La tradizione delle opere di Tomaso Albinoni a Dresda", tesi di laurea specialistica (Cremona: Facoltà di musicologia dell'Università degli studi di Pavia, 2007): 181–186.
Bibliografija
  • Eleanor Selfridge-Field, Venetian Instrumental Music, from Gabrieli to Vivaldi, "Dover Publications", New York, 1994; ISBN 0-486-28151-5
  • Michael Talbot: "Tomaso Albinoni", Grove Music Online, ur. L. Macy (pristupljeno: 25. 6. 2005) (pristup uz pretplatu)
  • Franco Rossi, Catalogo Tematico delle composizioni di Tomaso Albinoni Tomo I – Le 12 opere strumentali a stampa, edicija "I Solisti Veneti", Padova, 2002.
  • Franco Rossi, Catalogo Tematico delle composizioni di Tomaso Albinoni Tomo II – Le opere strumentali manoscritte – Le opere vocali – I libretti, edicija "I Solisti Veneti", Padova, 2003.

Vanjski linkovi[uredi | uredi izvor]