Zastava Srbije

S Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu
Zastava Srbije
Flag of Serbia.svg
KorištenjeNacionalna zastava
Proporcije2:3
Usvojena2010.
Narodna zastava Srbije

Zastava Srbije je trobojka. Sastoji se od tri jednaka vodoravna polja crvene (na vrhu), plave (u sredini) i bijele boje (na dnu).

Narodna zastava Srbije nema grb, dok se na državnoj zastavi nalazi grb Srbije. Grb se je pomjeren od centra ka jarbolu za jednu sedminu ukupne dužine zastave.

Omjer širine i dužine zastave je 2:3.

Osvrt na historijsku upotrebu zastave[uredi | uredi izvor]

Jedna od mogućih nekoliko rekonstrukcija stega (zastave) kralja Vladislava.

Najstariji sačuvani podaci o bojama prve srpske zastave odnose se na zastavu kralja Vladislava I (1232 – 1243) sina Stefana Prvovjenčanog, unuka Nemanjinog. Prema jednom dubrovačkom dokumentu iz 1281. godine – koji sadrži opis dragocjenosti i predmeta, koji su u trezoru u Dubrovniku ostavili na čuvanje sin kralja Vladislava župan Desa i udovica, kraljica Beloslava, zastava je bila "vexillum unum de zendato rubeo et blavo" - zastava od platna crvenog i plavog (zendato je čenda, vrsta laganog, svilastog platna). Sve do pojave prvih nacionalnih revolucija u Evropi, zastave i grbovi bili su privilegija uglavnom vladarskih i velikaških, odnosno plemićkih porodica, viteških redova i sl. Historijski gledano zastava, potiče kao vojno obilježje koje je služilo za raspoznavanje na bojnom polju. Upotreba zastave na jarbolu koja asocira na određenu zemlju porijekla prvi put se javlja početkom 17. vijeka kao pomorska zastava u Doba jedrenjaka i velikih otkrića.

Knez Milan ukrcava se na parobrod 1876.
Zastave Balkanskog poluostrva 1896. godine.

Zastava Srbije odobrena je sultanovim fermanom 1835. godine, koji je na neki način i danas na snazi. Nije isključeno da su i srpski zahtjevi djelimično uticali na usvajanje osmanlijske zastave, jer je Srbija bila dio tog carstva. Tokom nacionalnog buđenja, romantizma i revolucionarnih previranja u Austrijskom Carstvu održan je Panslavenski kongres u Pragu 1848. godine. Na ovom kongresu usvojena je zastava s panslavenskim bojama. Iste godine usvojena je zastava Mađarske tokom revolucije 1848. Osim toga, na Majskoj skupštini u Sremskim Karlovcima vijorila se srpska trobojka, koja je uticala na nastanak i drugih trobojki tokom revolucionarnih dešavanja. Nakon uvođenja Bachovog apsolutizma zabranjene su sve nacionalne i trobojne zastave u Habsburškoj Monarhiji, dok je u upotrebi bila dozvoljena samo dvobojna crno-žuta zastava imperijalne porodice Habsburg, koja je ujedno bila i državna. Ova zastava bila je u upotrebi sve do Austro-Ugarske nagodbe nakon koje je usvojena nova zastava novouspostavljenog Austro-Ugarskog carstva.

Narodna zastava vijori se na jarbolu nad glavnim ulazom u Dom Narodne skupštine u Beogradu 2015. godine.
Narodna zastava vijori se na jarbolu nad glavnim ulazom u Narodnu skupštinu u Beogradu 1906. godine.

Početkom 19. vijeka tokom Srpskog ustaničkog rata za oslobođenje od Osmanlijskog Carstva nije korištena jedna unificirana standardna zastava koja bi bila generičko nacionalno obelježje, već su korištene veoma raznovrsne starješinske ili vojvodske zastave koje su bile bazirane više na srednjovekovnom naslijeđu. U prve bojeve išlo se sa crkvenim barjacima koji se i spominju u narodnim pjesmama kao "krstaš barjak". Glavno obilježje ovih zastava je znak krsta. Religiozni motivi bili su zastupljeni kod obje zaraćene strane. Kako je rat odmicao u korist ustanika tako su narodne starješine poručivale vojvodske zastave koje su bile unikatne, umjetnički vrijedne i likovno izražajne. Ova raznolikost boja bila je praćena raznolikošću simbolâ na zastavama, često uzetim iz knjige Hristofora Žefarovića Stemmatographia iz 1741. Najčešći simboli na zastavama bili su krst sa četiri ocila, zatim grb Tribalije i razni drugi krstovi. Većina zastava izradili su u Sremskim Karlovcima, slikari Stefan Gavrilović, Ilija Gavrilović i Nikola Apostolović. Prve jednoobrazne zastave nastale su sa formiranjem regulaških jedinica 1809. godine. Prva promišljanja o jedinstvenoj nacionalnoj zastavi počela su nakon sticanja autonomije i Hatišerifa iz 1830.

Nastanak trobojke[uredi | uredi izvor]

Izgradnja flote[uredi | uredi izvor]

Nakon oslobođenja i sticanja autonomije pojavio se trgovački sloj koji je sve više imao aspiracije za trgovinu sa inostranstvom. Knez Miloš je 1833. godine izdao Ukaz, koji je regulisao pravila prevoza kaika, lađa i skela na Dunavu. Te iste godine se krenulo i sa izgradnjom većih lađa, odnosno trgovače flote.

U brodogradilištu u Dubrovcu kod Smederevo izgrađen je brik „Srbija". Bila je to lađa dužine 25.3m, širine 7.1m i nosivosti 250 tona. Izgradnjom broda je rukovodio pomorski kapetan Nikola Kefala, porijeklom Grk. Ovo je bio prvi kompletno izgrađen morski jedrenjak i prvi morski brod u Kneževini Srbiji. „Srbija" je zaplovila 30. aprila 1833. godine, a tokom leta te iste godine uputila se prema Crnom moru i uspješno uplovila u Carigrad. Nakon prikaza u Carigradu, turska vlada, odnosno Porta, poručila je od Srbije izradu galije-topovnjače koja je uspješno izgrađena u brodgradilištu u Brzoj Palanci.

U to doba, na trgovačku scenu nastupa, kapetan Miša Anastasijević , koji će do sredine 19. vijeka postati jedan od najvećih veletrgovaca i brodovlasnika na donjem toku Dunava. Postaće vlasnik 23 brodarske agencije koje kontrolišu veći deo prometa od Beograda do ušća Dunava u Crno more. Na vrhuncu svoje poslovne karijere imaće 74 broda samo za prevoz soli, kao i brojna stovarišta u podunavskim i posavskim gradovima. Kontrolisaće u potpunosti trgovinu Dunavom (izvoz stoke u Austriji i uvoz soli iz Kneževine Vlaške i Moldavija u Osmanlijsko Carstvo).

Tokom sledećih nekoliko godina u Dubravici i Brzoj Palanci sagrađeno je nekoliko lađa klase korvetica , sličnih onima koje su plovile u sastavu ruske Crnomorske flote. Sve su to bili trgovački brodovi koji su samo u nuždi mogli da se koriste kao ratne lađe . Kneževina Srbija je 1834. godine raspolagala sa 200 lađa od čega u Poreču 100, u Šapcu 40 i u Beogradu i Smederevu po 30. Većinom su o bile manje lađe, dereglije, solarice, drvarice, žitarice, čunice, oranice i dr. Međutim, bilo je i većih lađa, koje su mogle da nose teret i od oko 120 tona i koje su imale maksimalan gaz 1.2m. Ove lađe su bile sposobne i za priobalnu plovidbu Crnim morem.

Međutim, Kneževina Srbija, kao vazalna država nije bila priznata kao pomorska sila, a postavio se i problem pomorske zastave. Srpski brodovi izvesno vreme nisu imali pravo da razviju srpsku zastavu - mada su oni to radili, bar kad su bili u srpskim vodama. Kao vazalnoj zemlji, bio je neophodan sultanov ferman kojim bi se dozvolilo da se nad srpskim brodovima vije srpska zastava. U međuvrijemenu, dolazi do Miletine bune , koja će iznedriti prvi moderan ustav .

Prva narodna zastava[uredi | uredi izvor]

Sloboda predvodi narod, ulje na platno 260 x 325cm, djelo Eugène Delacroix iz 1830. godine, Louvre, Pariz. Alegorija Julske revolucije iz iste godine. Najvjerovatnije je ova revolucionarna zastava bila glavni uzor zastavi koja se vijorila u Kragujevcu 1835.
Najvjerovatniji izgled narodne zastave iz februara 1835.

U moderno doba, u vrijeme nastanka nacija i borbe protiv feudalizma, prvu narodnu zastavu propisao je Sretenjski ustav iz februara 1835. godine. Ustav je bio podjeljen na 14 glava i 142 člana. U drugoj glavi, 3. i 4. članom, bili su određeni grb i zastava Srbije, što jedna vazalna zemlja ne bi smjela da ima. Zastava je bila „otvoreno-crvena, bjela i čelikasto-ugasita". Vrlo je moguće da je bio izrađen određen broj ovih zastava, koje do danas nisu sačuvane, a uoči održavanja same Velike narodne skupštine u Kragujevcu na kojoj je donijet novi Ustav. Ostalo je zabelježeno da je Ustav pročitan i objavljen na svečan način, uz zastave i svečanu muziku, kneževu konjičku i pješačku gardu i uz prisustvo državnog vrha i poslanika, a uveče je priređen vatromet i održana pozorišna predstava. Ostali su nejasni pojedini detalji a koji se tiču samog izgleda zastave, a to je da li su polja na zastavi bila horizontalna ili vertikalna, kao i da li se na zastavi nalazio grb koji je propisao član 4. u drugoj glavi ovog Ustava. Međutim, ovaj liberalan ustav je ubrzo izazvao proteste u Rusiji i Osmanlijskoj Carevini, koje nisu ni imale svoje ustave. Najveće evropske imperije Rusija, Turska, Austrija, Pruska, kao i mnoge manje zemlje, u to doba, još nemaju ustave, niti ih u dogledno vrijeme donose. U Austrijskom Carstvu je ubrzo zavladao strah da i njeni podanici ne zatraže ustav po ugledu na njene susjede. Jedan od glavnih problema je prijedstavljala i zastava koja je imala iste boje kao i francuska. Zastava je posebno izdvojena kao slična revolucionarnoj zastavi Francuske. Ustav je bio na snazi defakto 14, a dejure 55 dana.

Decembra 1835. godine sultan Mahmud II uputio je ferman (ukaz), koji glasi:

Podunavskim vezirima, pašama, kadijama, vojvodama, ajanima i drugim starešinama i nadzornicima skela.

Od strane srpskog kneza Miloša Obrenovića (da bi bio konac njegove sreće) podnešena mi je molba, da bi srpski narod, podanik moje visoke porte, pored već darovanih mu preimućstava, udostojio se i te dozvole, da se može na trgovačkim lađama - po rekama i moru plovećim i u Carigrad dolazećim, i tuda prolazećim lađama - od istog naroda njihov osobeni barjak razvijati. A kao što je ta dozvola data za trgovačke lađe Moldavije, Vlaške i ostrva Samoskoga, tako je zaključeno, da se od visokog Dostojanstva moga dade i srpskom narodu trobojni barjak, na kome će gornja čast biti crvene boje, srednja plave a najdonja biće bele boje, a o ovome je već visoka zapovest već izašla.

U sledstvu dakle ove moje visoke zapovesti, koje lađe u buduće budu dolazile u prestolno - gradsko - pristanište, i u sve druge skele carstva moga, da ne budu ni u čemu i najmanje budi od koga činovnika carstva moga, ili ma od koga drugog uznemiravane, i na taj način, pored naročitog na sve krajeve otpravljenog fermana, da se priloži po jedan obrazac toga barjaka da bi ga svi priznavali i poznavali.

Toga radi je i vama veziri, paše, kadije, vojvode, ajani, starešine i nadziratelji skela, svakome po jedan egzemplar obraza toga barjaka poslat, da bi vi, kad ova moja zapovest bude k vami stigla, svakome kome znati valja, to do znanja dostavili, i da u slučaju, ako srpske lađe pod gore označenim barjakom u naša pristaništa ili skele uplove, da se ulasku, odlasku i prolasku njihovom nikakve prepone ne polažu, i da ni u čemu ne budu napastovane ili uznemiravane, ni kapetani, ni služateljstvo lađe obespokojeni, no da imadu svaku rukopomoć i nadležno pokroviteljstvo.

Ovom mojom visokom zapovešću objavljeno vam je i preporučeno osobito, da ovo tačno nadgledate, i da se čuvate da nešto tome protivno ne uradite.

Historijske zastave[uredi | uredi izvor]

Također pogledajte[uredi | uredi izvor]

Vanjski linkovi[uredi | uredi izvor]