Ujedinjeno Kraljevstvo

Sa Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigacija, traži
Ujedinjeno Kraljevstvo Velike Britanije i Sjeverne Irske
United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland (en)
Zastava Ujedinjenog Kraljevstva Grb Ujedinjenog Kraljevstva
Zastava Grb
Uzrečicanema
HimnaGod Save the Queen

Položaj Ujedinjenog Kraljevstva
Glavni grad London
51°30′N 0°7′W / 51.500°N 0.117°W / 51.500; -0.117
Najveći grad London
Službeni jezik engleski (de facto)
Državno uređenje Ustavna monarhija
 -  Monarh Elizabeta II
 -  Premijer David Cameron
Nezavisnost Zakon o ujedinjenju 
 -  Priznato 1707 
Površina
 -  Ukupno 244 820 (76. na svijetu)
 -  Vode (%) 1,3%
Stanovništvo
 -  Ukupno (2009) 61 113 205 (22. na svijetu)
 -  Gustoća stanovništva 246/km2/km2 (48. na svijetu)
BDP (PKM) 2008
 -  Ukupno $2 230 triliona (7. na svijetu)
 -  Per capita $36,523 
Gini (2005) 34.0 
HDI (2006) 0.942 (visok) (21. na svijetu)
Valuta Britanska funta (GBP)
Vremenska zona (UTC+0)
Topografija
 -  Najviša tačka Ben Nevis
1 344 m. i. m.
 -  Najveće jezero Lough Neagh
390 km2
 -  Najveća rijeka Severn
354 km
Internet domena .uk
Pozivni broj +44

Ujedinjeno Kraljevstvo Velike Britanije i Sjeverne Irske (eng. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland ili skraćeno UK) je suverena država u zapadnoj Evropi. Nalazi se sjeverozapadno od obale Evrope te obuhvata ostrvo Velike Britanije (ovaj termin se ponekad pogrešno upotrebljava za naziv zemlje), sjeveroistočni dio Irskog ostrva i raznih manjih ostrva.[1] Sjeverna Irska je jedini dio Ujedinjenog Kraljevstva da ima kopnenu granicu sa drugom državom (u ovom slučaju, Republikom Irskom). Osim ove kopnene granice, UK je okruženo Atlantskim okeanom sa zapada i sjevera, Sjevernog mora istočno i Engleskog kanala južno. Irsko more se nalazi između ostrva Velike Britanije i Irske. Površina Ujedinjenog Kraljevstva je 243.000 km2 što ga čini 80. najvećom državom na svijetu i 11. najvećom u Evropi.

Ujedinjeno Kraljevstvo je 22. zemlja po broju stanovnika od 64,5 miliona.[2] Po državnom uređenju je ustavna monarhija.[3][4] Glavni grad je London, važan globalni grad i finansijski centar sa 10.310.000 urbanog stanovništva čineći ga četvrtim najvećim u Evropi i drugim najvećim gradom u Evropskoj uniji. Trenutni monarh sve od 6. februara 1952. godine je kraljica Elizabeta II. Ujedinjeno Kraljevstvo se sastoji od četiri zemlje: Engleske, Škotske, Velsa i Sjeverne Irske.[5] Zadnje tri imaju vlastite uprave[6] sa različitim nivoima moći zavisno od njihovog glavnog grada,[7][8] odnosno Edinburgha, Cardiffa i Belfasta. GuernseyJersey i ostrvo Man nisu dio Ujedinjenog Kraljevstva već su pod krunskim posjedom Ujedinjenog Kraljevstva. UK je odgovorno za njihovu odbranu i međunarodno predstavljanje.[9]

Odnosi između zemalja Ujedinjenog Kraljevstva su se znatno promjenili kroz vrijeme. Vels je aneksiran od strane Kraljevstva Engleske pomoću Zakona o zajedništvu (eng. Acts of Union) 1536. i 1543. godine. Sporazum Engleske i Škotske 1707. godine je doveo do stvaranja ujedinjenog Kraljevstva Velike Britanije, koje se spojilo sa Kraljevstvom Irske kako bi se stvorilo Ujedinjeno Kraljevstvo Velike Britanije i Irske. Pet šestina Irske se 1922. godine odcijepilo od države, ostavljajući je u trenutnoj formi Ujedinjenog Kraljevstva Velike Britanije i Sjeverne Irske. UK ima četrnaest prekomorskih teritorija.[10] Ovo su ostaci Britanskog carstva koje je tokom 1920ih godina sačinjavalo skoro četvrtinu kopnene mase svijeta te je bilo najveće carstvo u historiji. Britanski utjecaj se može primjetiti po jeziku, kulturi i zakonodavnim sistemima koje prijašnje kolonije trenutno koriste.

Ujedinjeno Kraljevstvo je razvijena država i ima petu najveću svjetsku ekonomiju po nominalnom BDPu i deveta ili deseta država na svijetu po paritetu kupovne moći. Za UK se smatra da ima visok dobit ekonomije i kategorizira se vrlo visoko na Indeksu ljudskog razvoja (odnosno HDI), 14. na svijetu. Bila je prva svjetska industrializirana država i najveća svjetska sila tokom 19. i početkom 20. vijeka.[11][12] UK je i dalje znatno velika sila sa znatnim ekonomskim, kulturnim, vojnim, naučnim i političkim međunarodnim utjecajem.[13][14] Prepoznat je posjednik nuklearnih oružja i peta ili šesta je na svijetu po vojnim izdacima.[15][16] UK je član Vijeća sigurnosti Ujedinjenih naroda sve od prvog sastanka 1946. godine. Članica je Evropske unije i njene prethodnice - Evropske eknomske zajednice sve od 1973. godine. Također je članica Komonvelta naroda, Vijeća Evrope, G7, G8, G20, NATOa, Organizacije za ekonomsku saradnju i razvoj (odnosno OECD) i Svjetske trgovačke organizacije (ili skraćeno WTO).

Historija[uredi | uredi izvor]

Ujedinjeno Kraljevstvo je nastalo 1. maja 1707. godine političkom unijom Kraljevine Engleske i Kraljevine Škotske.

Tokom godina Ujedinjeno kraljevstvo je postalo najveća kolonijalna sila na planeti,te nacija sa najviše stanovnika (1936.-550 miliona stanovnika).Na Indiju i dominione je otpadalo 90% teritorija UK i čak 85% stanovništva. Nakon 1949. godine većina dominiona traži nezavisnost, a većina ih je i dobila.

Vlada[uredi | uredi izvor]

Ujedinjeno Kraljevstvo ima parlamentarni sistem, gdje vladom predsjeda premijer (Prime Minister). Svakodnevne dužnosti monarha se uglavnom svode na ceremonijalne obaveze, poput otvaranja sjednica Parlamenta, sazivanja te raspuštanja Parlamenta, zapošljavanje i otpuštanje ministara, te potpisivanje zakona. Monarh, međutim, po zakonu ima pravo i objaviti rat, staviti veto na zakon, pomilovati zatvorenika.

Političke podjele[uredi | uredi izvor]

Ujedinjeno Kraljevstvo je podjeljeno na Englesku, Škotsku, Vels i Sjevernu Irsku

Geografija[uredi | uredi izvor]

Privreda[uredi | uredi izvor]

Do sredine 18. vijeka Ujedinjeno Kraljevstvo je bila zemlja pretežno orijentisana na poljoprivredu i manjim dijelom na manufakturnnu proizvodnju. Zemlja je bila podijeljena na grofovije koje su imale svoja mala gradska središta, a veći gradovi bili su London, Bristol i York. Pronalazak parnog stroja pokrenuo je prvu industrijsku revoluciju i ubrzo je UK postalo vodeća industrijska zemlja svijeta. Zahvaljujući povoljnom prometno-geografskom položaju, industrijskim proizvodima i trgovini Britanci su zavladali morima i osnovali kolonijalno carstvo šireći pritom svoj način života. U 20. vijeku svjetski ratovi opustošili su britansku ekonomiju, carstvo (Commonwealth) počinje slabiti i od vjerovnika postaje dužnikom SAD-a i Kanade. UK više nije vodeća ekonomska zemlja svijeta, ali se snažno razvijenom industrijom i trgovinom još uvijek je jedna od sedam najznačajnijih svjetskih zemalja.

Reljefna obilježja i prirodne regije[uredi | uredi izvor]

U reljefu Britanskog i Irskog područja koja su paleozojskog i mezozojskog postanka možemo izdvojiti sljedeće prirodne regije:

Sjeverno škotsko visočje planinsko je područje smješteno u sjevernom dijelu Škotske s visinama koje prelaze 1000 m. Vrh Ben Newis s 1343 m u zapadnom dijelu škotskog visočja najviši je na cijelom arhipelagu. Regijom dominiraju pretežito ogoljele planine, visoravni i duboke riječne doline. Ovo hladno i neplodno područje pruža slabe uvjete za proizvodnju hrane pa je rijetko naseljeno.

Srednja škotska nizina s blago valovitim terenima i plodnim tlom omogućuje povoljne uvjete za razvoj poljoprivrede, dok su bogata nalazišta uglja i željeza dala poticaj razvoju industrije. Ovaj dio Škotske osim što je privredno najrazvijeniji, istodobno je i najnaseljeniji.

Južno škotsko pobrđe je regija starog gromadnog gorja čije visine ne prelaze 1000 m. Blago valovita brda prekrivena travom i ostalim niskim raslinjem omogućavaju razvoj ovčarstva i proizvodnju kvalitetne vune, osobito u dolini rijeke Tweed.

Peninsko gorje uzdiže se južno od škotskog pobrđa i dopire do središnje Engleske. Penini su gorja zaobljenih vrhova, nastali kaledonskom orogenezom (od kambrija do devona) i bogati su rudama. Zapadno od Penina nalaze se glacijalna jezera Lake District (Jezersko područje), a na sjeveroistoku su močvare sjevernog Yorkshira.

Vels je država kojom gotovo u cijelosti dominira Kambrijsko gorje čiji vrhovi na sjeveru prelaze 1000 m, pa se to gorje, nepovoljno za naseljavanje, koristi za ispašu ovaca. U južnom dijelu Velsa u blizini rudnika ugljena smještene su tvornice, dok su naselja uglavnom u riječnim dolinama ili nizinama uz obalu. U Kambrijskom gorju izvire Severn, druga po dužini britanska rijeka čije je ušće u Bristolskom kanalu.

Jugozapadno englesko poluostrvo je visoravan na čijim obalama preovladavaju strmi odsjeci klifovi-nastali radom valova. Zahvaljujući vlažnoj klimi i plodnom tlu ovdje je razvijeno povrtlarstvo i voćarstvo, a na prostranima pašnjacima i mliječno govedarstvo. Ovo je kraj čije prirodne ljepote i mala ribarska sela privlače veliki broj turista.

Južnoengleska nizina zauzima najveći dio Engleske, najnaseljenija je i privredno najrazvijenija regija Ujednjenog Kraljevstva. Nizinsko-brežuljkasti reljef omogućava razvoj poljoprivrede uz primjenu savremenih agrotehničkih i agrohemijskih mjera. Južnood Penina uz bogata nalazišta kamenog uglja nastao je grad Birmingham, najjače industrijsko središte UK. Jugostočnim dijelom nizine u dolini Temze, dominira najveći grad te političko, trgovačko, kulturno, financijsko i industrijsko središte UK, London.

Sjeverna Irska(Alster) zauzima sjeveroistočni dio istoimenog poluostrva. U krajoliku se smjenjuju brda, duboke riječne doline i brojne plodne nizine. Na pašnjačkim površinama razvijeno je stočarstvo, a nizine su zasijane žitaricama i industrijskim biljem. Većina stanovništva živi u Belfastu, glavnom gradu i industrijskom središtu Sjeverne Irske.

Klima[uredi | uredi izvor]

Klima je pod snažnim utjecajem Atlantskog okeana s kojeg zapadni vjetrovi tokom cijele godine donose vlažan zrak. Arhipelag je gotovo cijele godine pod utjecajem islandske ciklone, dok ljeti suho i stabilno vrijeme, koje ne traje dugo, donosi azorska anticiklona. Padavine se uglavnom izlučuju u gorju na zapadnim stranama arhipelaga te su znatno slabije izražene u istočnom i jugoistočnom dijelu. Pod utjecajem Golfske struje koja zagrijava okolni zrak, zime su blaže no što bi se moglo zaključiti po geografskoj širini, a ljeta su umjereno topla i vlažna. Godišnja količina padalina veća je od 1000 mm. U hladnijem dijelu godine često dolazi do pojave magle koja zajedno s dimom stvara smog.

Stanovništvo[uredi | uredi izvor]

U UK na površini od 244 110 km2 živi 59.739.000 stanovnika, što prosječno iznosi 243 stanovnika/km2. Stanovništvo nije ravnomjerno raspoređeno jer je Engleska pet puta gušće naseljena od Škotske, a tri puta više naseljena od Sjeverne Irske i Velsa. Englezi čine 80% stanovništva, Škoti 10%, Irci 4%, Velšani 2% i stranci (najviše Indijci) 4%. Očekivana životna dob je 77 godina. Službeni jezik je engleski, koji je uslijed iseljavanja stanovništva proširio u različite dijelove svijeta. Njime se služe milijarde ljudi i službeni jezik je u SAD-u, Australiji, Kanadi i Indiji. U Škotskoj se osim engleskog govori i galski, a u Velsu se velški jezik širi nakon što je uveden u osnovne škole.

Kultura[uredi | uredi izvor]

[icon] Ova sekcija zahtijeva proširenje.

Također pogledajte[uredi | uredi izvor]

Reference[uredi | uredi izvor]

  1. ^ "Definition of Great Britain in English". Oxford University Press. Pristupljeno 29. 11. 2014. 
  2. ^ "United Kingdom". International Monetary Fund. Pristupljeno 21. 4. 2015. 
  3. ^ The British Monarchy, What is constitutional monarchy?. Pristupljeno 21. 4. 2015
  4. ^ CIA, The World Factbook. Pristupljeno 21. 4. 2015
  5. ^ "Countries within a country". Prime Minister's Office. 10. 1. 2003. Pristupljeno 21. 4. 2015. 
  6. ^ "Devolution of powers to Scotland, Wales, and Northern Ireland". United Kingdom Government. Pristupljeno 21. 4. 2015. 
  7. ^ "Fall in UK university students". BBC News. 29. 1. 2009. 
  8. ^ "Country Overviews: United Kingdom". Transport Research Knowledge Centre. Pristupljeno 28. 3. 2010. 
  9. ^ "Key facts about the United Kingdom". Directgov. Arhivirano sa original, 3 October 2012. Pristupljeno 21. 4. 2015. 
  10. ^ "Supporting the Overseas Territories". Foreign and Commonwealth Office. Pristupljeno 21. 4. 2015. 
  11. ^ Mathias, P. (2001). The First Industrial Nation: the Economic History of Britain, 1700–1914. London: Routledge. ISBN 0-415-26672-6. 
  12. ^ Ferguson, Niall (2004). Empire: The rise and demise of the British world order and the lessons for global power. New York: Basic Books. ISBN 0-465-02328-2. 
  13. ^ Sheridan, Greg (15. 5. 2010). "Cameron has chance to make UK great again". The Australian (Sydney). Pristupljeno 23 May 2011. 
  14. ^ McCourt, David (28 May 2014). Britain and World Power Since 1945: Constructing a Nation's Role in International Politics. Sjedinjene Američke Države: University of Michigan Press. ISBN 0472072218. 
  15. ^ "The 15 countries with the highest military expenditure in 2013 (table)" (PDF). Stockholm International Peace Research Institute. Pristupljeno 21. 4. 2015. 
  16. ^ The Military Balance 2014: Top 15 Defence Budgets 2013 (IISS)

Vanjski linkovi[uredi | uredi izvor]

Vlada
Opšta informacija
Putovanje
Commons logo
U Wikimedijinom spremniku se nalazi još materijala vezanih uz:


Noia 64 apps locale.png Nedovršeni članak Ujedinjeno Kraljevstvo koji govori o državama treba dopuniti. Dopunite ga prema pravilima Wikipedije.