Delminium

S Wikipedije, slobodne enciklopedije
(Preusmjereno sa Delminijum)
Idi na: navigaciju, pretragu

Delminium je naziv za tvrđavu iz ilirskog i rimskog perioda na Duvanjskom polju, na području današnje općine Tomislavgrad, Bosna i Hercegovina.

Ilirski period[uredi | uredi izvor]

Ilirsko pleme Dalmati naseljavali su teritoriju Glamočkog, Livanjskog i Duvanjskog polja. Na tom prostoru izgradili su jedinstveni odbrambeni sistem. Na Duvanjskom polju, taj sistem sačinjavale su 41 gradina (Podgaj kod Duvna, Lib u Borčanima, Žbanica (Stipanići), Privala, Kovači, Letka,...).

U grčkim i rimskim izvorima posebno se izdvaja gradina, koju jedni nazivaju Delminion (Ptolomej, Apijan) ili Delmion (Strabon). U savremenim izvorima usvojen je naiv Delminium. Označen je kao plemenski centar po kome je i dalmatski etnos dobio ime Dalmati. Strabon ističe veličinu Delminiuma (megale polis), Apijan ga ističe kao čvrst grad na visokom položaju. Iako su podaci brojni, iz njih nije moguće tačno odrediti koja je od gradina bila Delminijum, a samim tim i njegov položaj. Zbog toga je dugo vremena smještan na razne lokacije. U kontekstu historijskih, arheoloških, epigrafskih i hodoloških podataka u najnovijoj literaturi smatra se da je gradina Lib u Borčanima mjesto na kojem se nalazio Delminium. [1]

Rimski period[uredi | uredi izvor]

Dalmati su decenijama vodili ratove protiv Rimljana, koji već 155. godine p.n.e osvajaju Delminium. Cjelokupno područje Dalmata, zajedno sa svim ostalim ilirskim plemenima, Rimljani osvajaju 9. godine n.e, nakon Batonovog ustanka. Nakon toga podvrgnuti su procesu romanizacije koji je počeo izgradnjom rimskih cesta.

Delminium se spominje i u mnogobrojnim dokumentima iz rimskog perioda kao novo, rimsko naselje. I njegova ubikacija je sporna. Analizom naseobinskih i arheoloških ostataka, dio autora smatra da se rimski Delminijum nalazio ispod istoimenog ilirske gradine, u podnožju brda Lib [2], a da se u današnjem Duvnu (Tomislavgrad) nalazila putna stanica Bistue vetus. Drugi autori smatraju da se rimski Delminijum nalazio u Duvnu. [1]


Propao je u najezdi Avara oko 600. godine.

Današnji toponim Duvno nije derivat od Delminium. Kao naselje, Duvno se prvi put spominje 1615 kao Županjski potok, a u turskom jeziku kod Evlije Čelebije – Dune. Ime grada bilo je do 1896 Županjac. Nakon toga dobiva ime Duvno, po polju, slično kao i Livno i Glamoč. Danas nosi naziv Tomislavgrad.

Današnje stanje[uredi | uredi izvor]

Na mjestu ilirskog Delminijuma u XX stoljeću izgrađen je radio televizijski toranj. U XXI stoljeću u planu je podizanje tornja za mobilnu telefoniju.

Na mjestu gdje je bio rimski hram i drugi objekti podignuto je groblje Karaula. Na samome rimskome trgu (forumu), koji je istražio krajem 19. st. Karl Pač, podignuta je 1924 crkva. Propali su ostaci rimskoga foruma, s otvorenim trgom, vijećnicom, govornicom, uredima i zatvorom, s lijepo isklesanim kamenim kvaderima. Istražene terme (banju) nedaleko od Franjevačkoga samostana zatrpane su pijeskom i zemljom i izgrađen parking.

Literatura[uredi | uredi izvor]

  • Ivo Bojanovski, Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine, 1988 - BOSNA I HERCEGOVINA U ANTIČKO DOBA
  • Salmedin Mesihović, Historijska traganja, 4, 2009.,str. 9-33 2010 -SVPPLEMENTVM REBELLIO ILLYRICI I – GERMANIKOVA “POUNJSKA OFANZIVA”
  • Alojz Benac-Đuro Basler-Borivoj Čović-Esad Pašalić-Nada Miletić-Pavao Anđelić -Sarajevo, 1966- KULTURNA ISTORIJA BOSNE I HERCEGOVINE

Reference[uredi | uredi izvor]

  1. ^ a b Karl Pač, Godišnjak Zemaljskog Muzeja, XVI, 1904
  2. ^ Ivo Bojanovski, Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine, 1988 - BOSNA I HERCEGOVINA U ANTIČKO DOBA

Vanjski linkovi[uredi | uredi izvor]