Republika Irska

Sa Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigacija, traži
Republika Irska
Éire (ga)
Ireland (en)
Zastava Irske Grb Irske
Zastava Grb
Himna"Amhrán na bhFiann" ("Vojnička pjesma")

Položaj Irske
Glavni grad Dublin
53°20′52″N 6°15′34″W / 53.34778°N 6.25944°W / 53.34778; -6.25944
Najveći grad Dublin
Službeni jezik irski, engleski
Državno uređenje Parlamentarna republika
 -  Predsjednik Michael D. Higgins
 -  Premijer Enda Kenny
Nezavisnost od Ujedinjenog Kraljevstva 
 -  Priznato 24. april 1916
Površina
 -  Ukupno 70 273 (120.)
 -  Vode (%) 2,0
Stanovništvo
 -  Ukupno 4 588 252 Procjena 2011 [1] (119.)
 -  Gustoća stanovništva 65,3/km2 
BDP (PKM) 2011
 -  Ukupno $181,595 biliona[2] 
 -  Per capita $39 638[2] 
HDI (2011) 0.908[3] (visok
Valuta Euro (€) (EUR)
Vremenska zona WET (UTC+0)
– ljeti WEST (UTC+1)
Topografija
 -  Najviša tačka Carrauntoohill
1 038 m. i. m.
 -  Najveće jezero Lough Corrib
165,6 km2
 -  Najveća rijeka Shannon
259 km
Internet domena .ie
Pozivni broj +353

Irska (irs. Éire, eng. Ireland), službeno Republika Irska (irs. Poblacht na hÉireann, eng. Republic of Ireland), suverena je država koja pokriva oko pet šestina ostrva Irske, na obali sjevernozapadne Evrope. Glavni i najveći grad je Dublin, smješten na istočnom dijelu ostrva, čije je gradsko područje dom jednoj trećini od 4,6 miliona stanovnika države. Država jedinu kopnenu granicu dijeli sa Sjevernom Irskom, dijelom Ujedinjenog Kraljevstva. Okružena je Atlantskim okeanom, s Keltskim morem na jugu, Prolazom Svetog Đorđa na jugoistoku i Irskim morem na istoku. Irska je unitarna, parlamentarna republika.[4] Parlament (Oireachtas) sastoji se od donjeg doma (Dáil Éireann – "Skupština Irske") i gornjeg doma (Seanad Éireann – "Senat Irske"), sa izabranim predsjednikom (Uachtarán) koji uglavom ima ceremonijalnu ulogu, mada i dalje obavlja važne dužnosti. Predsjednika vlade, odnosno ministra (Taoiseach – "šef"), bira donji dom.

Historija[uredi | uredi izvor]

Oko 400 godine p. n. e. naselili su je Kelti. Kršćanstvo je počela primati u 5. vijeku n. e. Početkom 9. vijeka počeli su je napadati Vikinzi te Normani. Od 12. vijeka osvajaju je Englezi. Za razliku od Engleske, Irci su ostali katolici. Englezi su provodili niz mjera kako bi suzbili demokratski razvoj u Irskoj. Tada su se počele praviti bune protiv Engleza. 1916. godine digli su ustanak protiv Engleske koja je zapala u Prvi svjetski rat, i trajao je samo jednu sedmicu.

Vlada[uredi | uredi izvor]

[icon] Ova sekcija zahtijeva proširenje.

Političke podjele[uredi | uredi izvor]

Republika Irska je podijeljena na 26 grofovija:

Map of Ireland with numbered counties. Republika Irska
  1. Dublin
  2. Wicklow
  3. Wexford
  4. Carlow
  5. Kildare
  6. Meath
  7. Louth
  8. Monaghan
  9. Cavan
  10. Longford
  11. Westmeath
  12. Offaly
  13. Laois
  1. Kilkenny
  2. Waterford
  3. Cork
  4. Kerry
  5. Limerick
  6. Tipperary
  7. Clare
  8. Galway
  9. Mayo
  10. Roscommon
  11. Sligo
  12. Leitrim
  13. Donegal

Geografija[uredi | uredi izvor]

Dublin, glavni grad Irske

Irska zauzima otprilike pet šestina irskoga ostrva, a udaljena je osamdesetak kilometara od obale Velike Britanije. Zbog svojih bujno zelenih ostrva Irska je dobila naziv "smaragdno ostrvo". Na rubovima Irske nalazi se isprekidani lanac planina. Središnja je ravnica niska, manje od jedne šestine zemlje diže se iznad 200 m nadmorske visine, s brežuljcima i grebenima, koji se izdižu iz vapnenačke podloge. Ledenjaci ledenoga doba ostavili su iza sebe plodno tlo posuto stijenama. Česta su mala jezera poznata kao lough i tresetišta. Glavne su rijeke: Liffey, Blackwater, Clare i Shannon (najduža rijeka na britanskim ostrvima) široke i spore. Kraće i brže rijeke spuštaju se s rubova gorja prema obali. Najveći su lanci granitno gorje Wicklow na istoku i gorje Macqillicuddy's Reeks na krajnjem jugozapadu. Obalni je pojas najfascinantniji na zapadu, jer je stjenovit i duboko razveden, s mnogo spektakularnih klifova. Na krajnjem jugozapadu planine se pružaju u Atlantik nizom krševitih i širokih poluostrvaa međusobno razdvojenih zaljevima kao što su Dingle Bay i Bantry Bay.

Privreda[uredi | uredi izvor]

Irska ekonomija prije 1980. godine bila je "tradicionalno" ustrojena i ne naročito uspješna. Tada je Irska znatno zaostajala za Ujedinjenim Kraljevstvom i ostalom Zapadnom Evropom. U tadašnjoj irskoj ekonomiji poljoprivreda je imalo važniju ulogu. Od 1980. godine dolazi do velikih promjena. Danas je Irska drugi svjetski najveći izvoznik računarskih programa. Gotovo trećina svih osobnih računara prodanih u Evropi proizvedena je u Irskoj, i to većinom u američkim kompanijama.

Uspoređujući razinu razvijenosti Irske i Ujedinjenog Kraljevstva, možemo zaključiti da je Irska, kao tradicionalno nerazvijena, uspjela u 20-ak godina dostignuti Ujedinjeno Kraljevstvo. Naprimjer, Irska je 1977. godine imala 65% nacionalnog bruto dohotka po stanovniku Ujedinjenog Kraljevstva, a 2000. godine taj broj je iznosio čak 93%. Jedan drugi pokazatelj navodi da je kupovna moć Iraca više nego Šveđana, Nijemaca, Francuza, Britanaca ili Italijana. Stopa inflacije u Irskoj je kontinuiranom padu, tako da je u novembru 2008 izmjerena stopa inflacije od 2,5% što je oko 1,5% manje od inflacije izmjerene u 2007.[5]

Irska, do prije 20-tak godina, ekonomski zaostala zemlja, glavni privredni sektor joj je bila poljoprivreda. Idalje, poljoprivreda značajno doprinosi budžetu Irske Republike. Najzastupljenije kulture Irske su: ječam, pšenica i krompir.

Razvijeno je stočarstvo, te najviše ima goveda i ovaca. Osim toga razvijen je morski ribolov.

Najzastupljeniji rudarski resursi su: cink, bakar, srebro, olovo i kameni ugalj.

Ostrvo Tory

Stanovništvo[uredi | uredi izvor]

[icon] Ova sekcija zahtijeva proširenje.

Kultura[uredi | uredi izvor]

Književnost[uredi | uredi izvor]

Također pogledajte[uredi | uredi izvor]

Reference[uredi | uredi izvor]

  1. ^ "Census of Population 2011: Preliminary Results" (PDF). 30. 6. 2011. str. 1. Pristupljeno 29. 8. 2010. 
  2. ^ a b "Ireland". International Monetary Fund. Pristupljeno 18. 4. 2012. 
  3. ^ "Human Development Report 2011". United Nations. Pristupljeno 2. 11. 2011. 
  4. ^ L. Prakke; C. A. J. M. Kortmann; J. C. E. van den Brandhof (2004). Constitutional Law of 15 EU Member States. Deventer: Kluwer. str. 429. ISBN 9013012558. Since 1937 Ireland has been a parliamentary republic, in which ministers appointed by the president depend on the confidence of parliament 
  5. ^ Irish Consumer Inflation falls sharply to 2.5% in November; Ireland is on path to deflation in 2009 for first time since 1946

Vanjski linkovi[uredi | uredi izvor]



Noia 64 apps locale.png Nedovršeni članak Republika Irska koji govori o državama treba dopuniti. Dopunite ga prema pravilima Wikipedije.