Potiljačna kost

S Wikipedije, slobodne enciklopedije
Jump to navigation Jump to search
Potiljačna kost
(Os occipitale)
WhiteDesertSkullCropped.png
Ljudska lobanja
(Potiljačna kostna je na dnu desno, odvojena šavom)
Occipital bone lateral4.png
Položaj potiljačne kosti (zelena)
Detalji
Ustrojstvo Dvije tjemene, dvije sljepoočne, klinaste i atlas
Identifikatori
Gray's p.129
TA A02.1.04.001
FMA 52735
Anatomska terminologija

Potiljačna kost (lat. os occipitale) – često posvojenica okcipitalna, rjeđe zatiljna kost – je tanjirasta membranska kost, glavna kost potiljka, koja se nalazi na stražnjoj strani donjeg dijela lubanje. Ova kost je trapezastog oblika i zakrivljena prema unutra. Pri dnu je probušena velikim ovalnim otvorom (foramen magnum), kroz koji lubanjska šupljina komunicira s kičmenim kanalom.[1][2][3][4][5]

Struktura[uredi | uredi izvor]

Potiljačna, kao i druge lobanjske kosti ima vanjsku i unutrašnju ploči, između kojih je spužvasto tkivo ili diploë; kost je posebno debela na žljebovima, izraslinama, kondilima i prednjem kraju bazilarnog dijela. U donjoj jami je tanka, poluprozirna i siromašnog spužvastog tkiva opljačkano.

Veliki otvor – Foramen magnum[uredi | uredi izvor]

Glavni članak: Veliki otvor

Veliki otvor (lat. foramen magnum) je velika ovalna rupa sa dužim prečnikom u smjeru naprijes-nazad, nego bočnim. Šira straga nego sprijeda, gdje je zadire u dio na kojem su kondili.

Kroz njega prolazi produžena moždina i njene membrane, dodatni živci, kičmene arterije, prednje i zadnje kičmene arterije, membrana tectoria i krilasti ligamenti.

Uglovi[uredi | uredi izvor]

Gornji ugao potiljačne kosti zglobljava se sa potiljačnim uglom tjemene kostikosti što, u fetusnoj lobanji, odgovara položaju s zadnje fontanele. Donji ugao je spojen s tijelom klinaste kosti. Bočni uglovi nalaze se na suprotnim krajevima u žlijebu za poprečne sinuse: svaki se nalazi u intervalu između sisastog (mastoidnog) i tjemenog dijela sljepoočne kosti.

Granice – Rubovi[uredi | uredi izvor]

Gornje granice protežu se od gornjeg do bočnog ugla: oni su duboko nazubljeni za artikulaciju s potiljačnim rubom tjemene kosti i sjedinjenjen s njim oblikuje lambdoidni šav.

Donje granice protežu se od bočnih uglova u odnosu na donji ugao; gornja polovina svake, zglobljava se sa sisastim dijelom odgovarajuće sljepoočne kosti, donja polovina s petroznim dijelom iste kosti.

Ta dva dijela donjeg ruba su međusobno odvojena vratnim nastavkom prednje površine koja tvori stražnji dio vratnog otvora (foramena).

Razvoj[uredi | uredi izvor]

Potiljačna kost novorođenčeta

Potiljačna ploha ljuske potiljačne kosti se razvija u membrani, a može ostati odvojena tokom života, kada se konstituiraju međutjemene kost, a razvija se u hrskavici.

Broj jezgara za potiljačnu ravan obično je četiri, od kojih se dvije pojavljuju, u blizini središnje linije, oko drugog mjeseca razvića, a dvije na nešto manjoj udaljenosti od središnje linije, oko trećeg mjeseca fetusog života.[6]

Potiljačna površina ljuske koštava iz dva središta, koje se pojavljuju oko sedme sedmice fetusnog života, a uskoro se ujedini u jedan komad.

Spajanje gornjih i donjih dijelova ljuske odvija u trećem mjesecu fetusnog života.

Ponekad se centar (okoštavanja) pojavljuje u stražnjem rubu velikog otvora, tokom petog mjeseca preenatalnog perioda i čini zasebnu koščica (ponekad dvojnu), koja se ujedinjuje s ostatkom ljuske, prije rođenja.

Svaki od bočnih dijelova počinje se pretvarati u kost iz jednog centra tokom osme sedmice fetusnog života. Basilarni dio okoštava iz dva centra, jednog ispred drugog, što se ispoljava oko šeste sedmice fetusnog života i brzo spaja.

Prolazno stanje navodi da potiljačna ravan koštava iz dva centra i jednog bazilarnog dijela.

O četvrtoj godini ljuska i dva bočna dijela se ujedine, a oko šeste godine kost se sastoji od jednog komada. Između 18. i 25. godine, potiljačna i klinasta kost postalju spojene, tvoreći jednu kost.

Ostale životinje[uredi | uredi izvor]

Kod mnogih životinja ovi krajevi ostaju odvojene kroz cioživot; naprimjer, pas ima četiri dijela: natpotiljačna kost (=ljuska); lijeva i desna egzopotiljačne (= bočni dijelovi) i bazipotiljačna (=bazilarni dio).

Potiljačna kost je dio endokranijuma, najvećeg baznog dijela lobanje. Kod Chondrichthyes i Agnatha, potiljačna kost se ne čini kao zaseban element, ali su i dalje dio hrskavičave lobanje, do kraja života. U većini viših kičmenjaka, veliku otvor (foramen magnum) je okružen prstenom od četiri kosti.

Baziokcipitalna leži ispred otvora, dva vanjskopotiljačna kondila leže sa obje strane, a veći natpotiljačni iza i formira barem dio zadnje strane lobanje. U mnogih košljoriba i vodozemaca, na natpotiljačna kost nikada nije okoštala i ostaje kao hrskavica do kraja života. U primitivnih oblika, bazipotiljačna i vanpotiljačna kost pomalo podsjećaju na centrum i neuronske lukove od pršljena, a formira se na sličan način u embrionskom razvoju. Zajedno, ove potonje kosti obično čine jedinstven konkavni kružni kondil za zglobljavanje prvog kičmenog pršljena.[1][5]

Dodatne slike[uredi | uredi izvor]

Također pogledajte[uredi | uredi izvor]

Reference[uredi | uredi izvor]

  1. ^ a b Drake R., Vogl A. W., Mitchell A.W. M. (2014). Gray's anatomy for students, 3rd Edition. Philadelphia, Pa: Elsevier. ISBN 9780702051319. 
  2. ^ Campbell N. A. et al. (2008). Biology. 8th Ed. Person International Edition, San Francisco. ISBN 978-0-321-53616-7. 
  3. ^ Korene Z., Hadžiselimović R., Maslić E. (2001). Biologija 8. Sarajevo: Svjetlost. ISBN 9958-10-396-6. 
  4. ^ Sofradžija A., Šoljan D., Hadžiselimović R. (2004). Biologija 1. Svjetlost, Sarajevo. ISBN 9958-10-686-8. 
  5. ^ a b Međedović S., Maslić E., Hadžiselimović R. (2002). Biologija 2. Svjetlost, Sarajevo. ISBN 9958-10-222-6. 
  6. ^ Hadžiselimović R. (2005). Bioantropologija – Biodiverzitet recentnog čovjeka. Institut za genetičko inženjerstvo i biotehnologiju (INGEB), Sarajevo. ISBN 9958-9344-2-6. 

Vanjski linkovi[uredi | uredi izvor]