Sulejman I

Sa Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigacija, traži
Sulejman I
Suleyman I of the Ottoman Empire.jpg
Sultan Osmanlijskog carstva
Vladavina 30. septembar 1520 - 7. septembar 1566
Prethodnik Selim I
Nasljednik Selim II
Krunidba 1520
Supružnik Rokselana
Mahidevran[1]
Gulfem
Djeca Šehzade Mustafa [1]
Šehzade Mahmud[1]
Šehazde Ahmed[1]
Razije Sultanija[1]
Fatma Sultanija[1]
Princ Mehmed
Princeza Mihrimah
Selim II
Šehzade Bajazid
Šehzade Džihangir
Šehzad Abdulah
Šehzade Murad
Dinastija Osmanlije
Otac Selim I
Majka Hafsa Hatun
Rođenje 6. novembar 1494
Smrt 6. septembar 1566

Sulejman I na turskom, Süleyman I, arapski سليمان, (u Evropi poznat kao Veličanstveni, a u islamskom svijetu poznat kao Zakonodavac, turski el-Kanuni), 6. novembar 1494[2] (u nekim izvorima se spominje i 27. april 1495) - 6. septembar 1566), sultan Osmanskog carstva od 1520- do 1566. godine. Pod njegovim vodstvom, Osmansko carstvo je doseglo svoj vrhunac i postalo je svjetska sila. Kao i većina vladara tog vremena, on je bio s jedne strane nemilosrdan prema onima koje je on smatrao kao prijetnju svojim planovima za uspjeh, ali s druge strane, za razliku od mnogih, imao je duboki interes u ostvarivanju pravde u carstvu kojim je vladao. Uveo je zakone koji su štitili protiv korupcije, protiv koje je bio odlučan u njenom iskorjenjivanju. Mnogi muslimani ga smatraju kao primjer idealnog ili modelom dobrog vladara. Osvojio je ostrvo Rhodos, Beograd (1521), pobijedio mađarsku vojsku Ludovika II u Mohačkoj bici (29. august 1526), osvojivši velike dijelove sjeverne Afrike i Transilvaniju. Beč, ipak, nije uspio osvojiti. 1529, pao je obruč oko Beča koji su Osmanlije uspostavile i njihov prodor u centralnu Evropu je zaustavljen. Umro je prilikom opsade Sigeta 1566. godine.

U carstvu, Sulejman veličanstveni je bio poznat kao dobar i pravedan vladar. Donio je mnoštvo novih zakona i izgradio mnogo mostova, džamija, biblioteka itd. Njegove zaostavštine su između ostalih Stari most (1557-1566) i Karađozbegova džamija (1557) u Mostaru, Aladža džamija u Foči (1550-1551), Bajrakli džamija u Beogradu i mnogi drugi kulturni i vjerski objekti.

Na granicama svog carstva, teritorijalno širenje i neprijateljstva sa protivničkim silama značilo je da je život bio nestabilan, ali za mnoge u carstvu, uključujući manjine stvarnost je bila pax ottomanica (osmanlijski mir). Sulejman se s pravom može smatrati kao jedan od humanijih vladara u historiji koji je imao dvostruki osjećaj obaveze i odgovornosti prema Bogu i društvu. [3]

Život[uredi | uredi izvor]

Sulejman je rođen u Trabzonu u istoimenoj provinciji na Crnom Moru, vjerovatno 6. novembra 1494. godine. U sedmoj godini poslat je na školovanje da izučava historiju, književnost, teologiju i vojnu taktiku u školi Topkapi palata u Istanbulu. Kao mladić, sprijateljio se sa Ibrahimom, robom koji mu je kasnije postao jedan od najznačajnijih savjetnika. Od sedamnaeste godine, mladi Sulejman je postavljen za guvernera prvo Kaffe (Theodosia), onda Sarukhana (Manisa). Po smrti svog oca, Selima I (1512-1520), Sulejman je ušao u Istanbul i zaposjeo tron kao deseti Osmanski sultan. Rani opis Sulejmana Veličanstvenog od strane Bartolomea Contarinia, venecijanskog putopisca nekoliko sedmica nakon preuzimanja trona. Contarini zapaža:

"On ima 26 godina, visok je, ali žilav, ali rumene boje lica. Njegov vrat je malo predug, njegovo lice usko, a nos orlovski. Ima malu bradu; pored svega ima veoma prijatan izgled, iako njegova boja kože ipak naginje ka bijeloj. Govori se da je mudar vođa, ljubitelj učenja, i svi ljudi očekuju samo dobro tokom njegove vladavine."

Tugra Sulejmana Veličanstvenog.

Vojne kampanje[uredi | uredi izvor]

Ratovi u Evropi[uredi | uredi izvor]

Naslijedivši svog oca, Sulejman je počeo seriju vojnih pohoda, kako bi ugušio pobunu Osmanskog guvernera Damaska 1521. godine. Sulejman je zatim započeo pripreme za osvajanje Beograda od Ugarskog kraljevstva, nešto što nije uspio da ostvari njegov pradjed sultan Mehmed II. Njegovo zauzimanje je bilo presudno za Osmanlije jer je Ugarsko kraljevstvo, nakon zauzimanja Srbije, Bugarske Albanije i Bizantije bilo jedina sila koje je mogla zaustaviti Osmanlije. Sulejman je okružio Beograd i počeo seriju teških bombardovanja sa ade na Dunavu. Sa četom od samo 700 ljudi, ne primajući nikakvu pomoć od Mađara, Beograd je pao augusta 1521. godine.

Pad jedne od najjačih hrišćanskih tvrđava je proširila strah širom Evrope. Ambasador Svetog Rimskog carstva u Istanbulu je napisao,

"zauzimanje Beograda je bilo začetak dramatičnih događaja koje su ugušile Ugarsku. Dovele su do smrti kralja Luisa, zauzimanje Budima, okupacije Transilvanije, uništavanje jednog zamašnog kraljevstva i strah susjednih nacija da će doživjeti istu kobnu sudbinu...”.

Put do Ugarske i Austrije je bio potpuno otvoren, ali je Sulejman okrenuo svoju pažnju ka Istočnomediteranskom ostrvu Rodosu, čija je blizina Maloj Aziji i Levantu bila dugogodišnja boljka osmanskih interesa. U ljeto 1522., godine koristeći prednost mornarice koju je naslijedio od svog oca, Sulejman je poslao armadu od oko 400 brodova dok je lično vodio vojsku od 100.000 ljudi preko Male Azije na drugi kraj ostrva. Tamo je Sulejman izgradio veliko utvrđenje, dvorac Marmaris, koji je služio kao baza za osmansku mornaricu. Nakon brutalne petomjesečne opsade, Rodos je kapitulirao a Sulejman je dozvolio Vitezovima sa Rodosa da odu i osnuju novu bazu na Malti. Kako su se odnosi između Ugarske i Osmanskog carstva pogoršavali, Sulejman je nastavio svoju kampanju u Središnjoj Evropi. 29. augusta 1526. porazio je kralja Ugarske Ludovika II (1506. - 1526.) u bici na Mohačkom polju. Ugarski otpor je srušen, a Osmansko carstvo je postalo jedina sila u Istočnoj Evropi. Nakon susreta sa beživotnim tijelom kralja Ludovika II, Sulejman je rekao žaleći:

"Ja sam zaista pošao sa svojom vojskom protiv njega, ali nije bila moja želja da mu se prekine kratki užitak života i plemstva"

Neki mađarski plemići su predložili da Ferdinand, nadvojvoda Habsburške monarhije bude kralj Ugarske. Međutim, drugi plemići su se okrenuli ka Ivanu Zapolji (János Szapolyai) koji je, podržan od Sulejmana, ostao nepoželjan od hrišćanskog svijeta. Dok su plemići bili na različitim stranama, Karlo V i njegov brat Ferdinand I okupiraju Budim i zauzimaju Ugarsku. Kao rezultat toga, Sulejman 1529. godine još jednom maršira uz dunavsku dolinu i ponovo osvaja Budim, a slijedeće jeseni vrši opsadu Beča. Ispostaviće se da je to bio najambiciozniji osmanski osvajački pohod i vrhunac osmanskog osvajanja na zapadu. Sa pojačanim trupama od 20,000 ljudi, Austrijanci su zadali Sulejmanu njegov prvi poraz. Sljedeći pokušaj da zauzme Beč je propao 1532. godine kada se Sulejman povukao prije nego što je došao do grada, nakon dugotrajne opsade Kisega koju je branila hrvatska posada predvođena Nikolom Jurišićem. U oba slučaja osmanska vojska nije imala sreće sa vremenskim prilikama i bila je primorana da za sobom ostavi osnovnu opremu za opsadu grada.

Lik Sultana Sulejmana I koji ukrašava unutrašnjost zgrade predstavničkog doma SAD. To je jedan od 23 lika kojima se odaje počast čuvenim zakonodavcima tokom cijele svjetske historije.

Obnovljeni sukobi u Mađarskoj 1540. godine su otvorili Sulejmanu mogućnost da se osveti za poraz kod Beča. Habsburgovci su ponovo 1541. godine otvorili sukobe sa Osmanlijama, pokušavajući da postave opsadu Budima. Njihovi pokušaji su odbijeni a veći broj habsburških tvrđava su osvojile Osmanlije. Zbog toga su Ferdinand i njegov brat Karlo V bili primorani da potpišu ponižavajući petogodšnji mirovni ugovor sa Sulejmanom. Ferdinand se odrekao prava na kraljevinu Ugarsku i bio je primoran da plaća godišnji danak Sulejmanu za svu mađarsku zemlju koju je kontrolisao. Pošto je svoje glavne evropske rivale primorao na priznavanje poraza, Osmansko carstvo je dugi niz godina imalo veliki uticaj na evropsku politiku.

Osmansko-Safavidski rat[uredi | uredi izvor]

Glavni članak: Osmansko-Safavidski rat (1532. - 1555.)

Nakon što je stabilizirao svoje evropske granice, Sulejman je usmjerio pažnju na stalno prisutnu opasnost od perzijske dinastije Safavida. Dva događaja su posebno ubrzala sve veće napetosti. Prvo, šah Tahmasp je zauzeo Bagdad i pogubio guvernera koji je bio odan Sulejmanu. Drugo, guverner Bitlisa je pobjegao i zakleo se na vjernost Tahmaspu. Zbog toga je Sulejman naredio svom Velikom veziru Ibrahim paši Pargaliju da vodi vojsku u istočnu Aziju, gdje će ponovo zauzeti Bitlis i okupirati Tabriz. Nakon što se pridružio Ibrahimu 1534. godine, nastavio je osvajati perzijske teritorije, a šah Tahmasp se nije usudio suočiti sa Sulejmanom u otvorenoj borbi.

Reference[uredi | uredi izvor]

  1. ^ a b c d e f [1] Mahidevran sultan's children
  2. ^ Clot, André (1992). Suleiman the Magnificent : The Man, His Life, His Epoch. London: Saqi Books. ISBN 978-0-86356-126-9.
  3. ^ http://www.newworldencyclopedia.org/entry/Suleiman_the_Magnificent