Grbavica (Sarajevo)
Grbavica | |
|---|---|
naselje u Sarajevu | |
 | |
  Grbavica | |
 Interaktivna karta Grbavica | |
| Koordinate: 43°51′1.95″N 18°23′39.01″E / 43.8505417°N 18.3941694°E | |
| Država |  Bosna i Hercegovina |
| Entitet | Federacija Bosne i Hercegovine |
| Općina | Novo Sarajevo |
| Stanovništvo | |
| • Ukupno | 12.657 |
| Vremenska zona | CET (UTC+1) |
| • Ljeti (DST) | CEST (UTC+2) |
Grbavica je urbano naselje smješteno u Sarajevu, glavnom gradu Bosne i Hercegovine. Dio je općine Novo Sarajevo te je administrativno podijeljeno u dvije mjesne zajednice: Grbavica I i Grbavica II.
Ovo područje je razvijeno kao novo stambeno naselje tokom perioda socijalističke Jugoslavije. Smještena na zapadnoj obali rijeke Miljacke, Grbavica I obuhvata područje između Zagrebačke ulice i rijeke Miljacke. Osim stambenih objekata, na ovom području nalaze se Šumarski fakultet Univerziteta u Sarajevu, Franjevački samostan Kovačići, Jordanska džamija izgrađena 1996. godine,[1] tri osnovne škole (OŠ Kovačići, OŠ Grbavica I i OŠ Grbavica II) te ambasada Nizozemske. Na sjeverozapadnom uglu ovog područja izgrađena je nova ambasada Ujedinjenog Kraljevstva.[2] Grbavica II, smještena između Grbavice I i Hrasnog, obuhvata Tržni centar "Grbavica" i džamiju Ummu Arif Zabadne. Južno od Zagrebačke ulice nalazi se stadion Grbavica, stadion premijerligaškog nogometnog kluba FK Željezničar, koji ima kapacitet od 13.500 sjedećih mjesta, te katolička crkva sv. Ignacija Lojolskog.
Historija
[uredi | uredi izvor]Tokom rata u Bosni i Hercegovini i opsade Sarajeva, Grbavica je od juna 1992. bila zauzeta od snaga Vojske Republike Srpske. Lokalno nesrpsko stanovništvo bilo je izloženo nasilju i masakrima.
Jedan od poznatijih počinitelja zločina, Veselin Vlahović Batko, poznat i kao "monstrum sa Grbavice" osuđen je za ubistva, mučenja i silovanja.[3]
Silovanja na Grbavici
[uredi | uredi izvor]Prema sudski utvrđenim činjenicama srpske snage su u maju 1992. preuzele kontrolu nad Grbavicom, a nesrpsko stanovništvo bilo je izloženo zastrašivanju, pretresima, oduzimanju imovine, prisilnim iseljenjima i drugim oblicima progona.[4] U sudskim materijalima i svjedočenjima koja sažima Detektor navodi se da su civili bošnjačke i hrvatske nacionalnosti bili zatočeni u garažama i podrumima, u objektu Digitron Buje, Đačkom domu Bane Šurbat i zgradi Šopinga.[4] Do kraja septembra 1992. s Grbavice je protjeran veliki broj stanovnika.[4][5][6]
Silovan veliki broj žena, a neke od žrtava bile su i višestruko seksualno zlostavljane; među žrtvama su bile i trudnice.[4] Prema istom izvoru, u presudi protiv Veselina Vlahovića navedeno je da su silovanja uglavnom vršena u stanovima oštećenih, nakon čega su žrtve često i opljačkane, dok su neke od njih odvođene i u stan počinioca na Vracama.[4]
Sud Bosne i Hercegovine je u predmetu protiv Vlahovića utvrdio da je progon civilnog nesrpskog stanovništva u naseljima Grbavica, Vraca i Kovačići provođen, između ostalog, ubistvima, mučenjima, prisilnim nestancima, odvođenjima u ropstvo, silovanjima, protivpravnim zatvaranjima, fizičkim i psihičkim zlostavljanjima i pljačkom imovine. U predmetu protiv Zorana Dragičevića Sud BiH je utvrdio da je u periodu od 2. maja 1992. do kraja jula 1993. u Grbavici vršen progon civilnog nesrpskog stanovništva silovanjem, mučenjem, zatvaranjem, drugim nečovječnim djelima i pljačkanjem imovine.[6]
Sudski postupci
[uredi | uredi izvor]Pred Sudom Bosne i Hercegovine vođeni su postupci za dio zločina počinjenih na Grbavici. Vlahović je prvostepeno osuđen 2013. na 45 godina dugotrajnog zatvora zbog zločina protiv čovječnosti, a Apelaciono vijeće Suda BiH je 2014. preinačilo odluku o kazni i izreklo mu kaznu dugotrajnog zatvora u trajanju od 42 godine.[7] Dragičević je 2013. prvostepeno osuđen na 11 godina zatvora, a drugostepena presuda iz 2014. potvrdila je prvostepenu odluku.[8]
U širem pravnom kontekstu ratnog seksualnog nasilja u Bosni i Hercegovini, Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju (ICTY) u predmetu Kunarac, Kovač i Vuković izrekao je prve svoje osude za silovanje kao zločin protiv čovječnosti, kao i prve osude za porobljavanje kao zločin protiv čovječnosti.[9]
Nakon Dejtonskog sporazuma i kraja rata u Bosni i Hercegovini, Grbavica je reintegrisana u grad Sarajevo unutar Federacije BiH, a 1996. većina srpskog stanovništva usljed političkog i medijskog pritiska, napušta svoja prebivališta u Sarajevu, uključujući i ovo naselje, u događaju poznatom kao egzodus Srba iz Sarajeva.
Poznati ljudi
[uredi | uredi izvor]- Goran Čengić – bosanskohercegovački rukometaš
U popularnoj kulturi
[uredi | uredi izvor]- "Grbavica" – Mladen Vojičić Tifa (1997)[10]
- Grbavica, film Jasmile Žbanić iz 2006.
Galerija
[uredi | uredi izvor]
Pogled na Grbavicu, sarajevsko naselje, nakon završetka rata
Centar Grbavice u martu 1996.
Porušeni stambeni objekti na Grbavici, 1996
Grafiti Manijaka na stadionu Grbavica
Panoramski pogled na stadion Grbavica
Zimska panorama Grbavice danas, sa pravoslavnom crkvom u prvom planu i britanskom ambasadom u pozadini
Zimski prizor ulice Hamdije Čemerlića na Grbavici
Zimska scena na Grbavici 5. februara 2012.
Stambene visoke zgrade na obali rijeke Miljacke
.JPG)
.jpg)
.JPG)
Reference
[uredi | uredi izvor]- ↑ "Grbavica I Dzemat". Arhivirano s originala, 10. 7. 2016. Pristupljeno 24. 12. 2015.
- ↑ "British Embassy Sarajevo". GOV.UK. Pristupljeno 6. 11. 2023.
- ↑ BiH, N1 (21. 6. 2017). "Veselin Vlahović Batko otpušten iz UKC Banjaluka". N1. Pristupljeno 16. 5. 2024.
- 1 2 3 4 5 "Na godišnjicu reintegracije, šta trebate znati o sudski utvrđenim činjenicama o zločinima na Grbavici". Detektor. BIRN BiH. 17. 3. 2023. Pristupljeno 13. 3. 2026.
- ↑ "Veselin Vlahović osuđen na 45 godina dugotrajnog zatvora". Sud Bosne i Hercegovine. Sud Bosne i Hercegovine. 3. 3. 2026. Pristupljeno 3. 3. 2026.
- 1 2 "Zoran Dragičević osuđen na 11 godina zatvora". Sud Bosne i Hercegovine. Sud Bosne i Hercegovine. 22. 11. 2013. Pristupljeno 13. 3. 2026.
- ↑ "Veselin Vlahović osuđen na 42 godine zatvora". Sud Bosne i Hercegovine. Sud Bosne i Hercegovine. 18. 6. 2014. Pristupljeno 13. 3. 2026.
- ↑ "S1 1 K 008024 14 Krž Zoran Dragičević". Sud Bosne i Hercegovine. Sud Bosne i Hercegovine. Pristupljeno 13. 3. 2026.
- ↑ "Judgement of Trial Chamber II in the Kunarac, Kovac and Vukovic Case". International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia (jezik: engleski). United Nations. 22. 2. 2001. Pristupljeno 13. 3. 2026.
- ↑ "Mladen Vojičić Tifa i nevjerovatna Grbavica". radiosarajevo.ba. 18. 3. 2023. Pristupljeno 16. 5. 2024.
Vanjski linkovi
[uredi | uredi izvor]
| Historija Sarajeva |  | ||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Općine i naselja |
| ||||||||
| Građevine i znamenitosti |
| ||||||||
| Bogomolje |
| ||||||||
| Kultura | |||||||||
| Galerije i muzeji | |||||||||
| Obrazovanje |
| ||||||||
| Sport i sportski događaji |
| ||||||||
| Transport | |||||||||
| Poznatije ulice | |||||||||
| Događaji | |||||||||
| Nagrade i priznanja | |||||||||
Nedovršeni članak Grbavica (Sarajevo) koji govori o geografiji treba dopuniti. Dopunite ga prema pravilima Wikipedije.