Napad na svadbu u Sarajevu

S Wikipedije, slobodne enciklopedije
Napad na svadbu u Sarajevu
Vrijeme14:30 (CET)
Datum1. mart 1992. (1992-03-01)
MjestoStara pravoslavna crkva, Baščaršija
LokacijaSarajevo, SR Bosna i Hercegovina, SFR Jugoslavija
Također poznato kaoUbistvo starog svata ispred Stare crkve na Baščaršiji
VrstaPucanje
IshodUbistvo Nikole Gardovića i ranjavanje Radenka Mirovića
Broj mrtvih1 (Nikola Gardović)
Broj povrijeđenih1 (Radenko Mirović)
OsumnjičeniRamiz Delalić
PosljedicePočetak Rata u BiH

Napad na svadbu u Sarajevu jest naziv za napad počinjen u nedjelju, 1. marta 1992. oko 14:30 na srpsku svadbenu povorku u sarajevskoj staroj četvrti Baščaršija, što je rezultiralo smrću mladoženjinog oca Nikole Gardovića i ranjavanjem srpskog pravoslavnog sveštenika. Napad se dogodio drugog dana referenduma o nezavisnosti Bosne i Hercegovine od SFR Jugoslavije, u ranoj fazi raspada Jugoslavije i Jugoslavenskih ratova.

Kao odgovor na pucnjavu, paravojne snage Srpske demokratske stranke (SDS) postavile su barikade i blokade puteva širom Sarajeva, optužujući Stranku demokratske akcije (SDA), predstavnika Muslimana da je orkestrirala napad. SDS je tražio da u područjima Bosne i Hercegovine naseljenim Srbima patroliraju Srbi, a ne policajci drugih nacionalnosti, te je dalje pozvao na slanje mirovnih snaga Ujedinjenih nacija u zemlju. SDS je 3. marta pristao da demontira barikade koje su postavili. Skupština SR Bosne i Hercegovine proglasila je nezavisnost zemlje istog dana.

Nikola Gardović se često smatra prvom žrtvom rata u BiH. Ramiz Delalić "Ćelo", poznati član sarajevskog "kriminalnog podzemlja" navodno je bio pod zaštitom SDA. Nakon napada brzo je identificiran kao osumnjičeni, ali vlasti se nisu dovoljno potrudile da ga lociraju neposredno nakon pucnjave. Tokom rata Ramiz Delalić je bio komadant 9. brdske brigade Prvog korpusa Armije Republike Bosne i Hercegovine. Delalić je 2004. godine optužen za prvostepeno ubistvo u vezi sa Gardovićevom smrću, ali je ubijen 2007. godine, prije nego što mu je suđenje moglo biti završeno. U Federaciji Bosne i Hercegovine 1. mart se slavi kao Dan nezavisnosti BiH. Praznik se ne obilježava u Republika Srpska i većina Srba taj datum povezuje s napadom na vjenčanje, a ne s referendumom o nezavisnosti. Snimanje je dramatizirano u britanskom ratnom filmu Dobrodošli u Sarajevo iz 1998. godine.

Napad[uredi | uredi izvor]

Crkva Svetih Arhanđela Mihaila i Gavrila u Sarajevu

U nedjelju, 1. marta 1992. godine, posljednjeg dana glasanja, u crkvi Svetog Preobraženja u Novom Sarajevu održano je vjenčanje srpskog bračnog para, Milana Gardovića i Dijane Tambur. Mladoženja je bio sjemeništarac na posljednjoj godini studija. Njegov otac Nikola bio je đakon u crkvi Svetog Preobraženja Gospodnjeg.[1] Historičar Kenneth Morrison opisuje atmosferu u Sarajevu tog dana kao "napetu".[2] Nakon obreda, mladenci, njihove porodice i svatovi odvezli su se do crkve Svetih arhanđela Mihaila i Gavrila, kolokvijalno poznate kao Stara pravoslavna crkva, u staroj četvrti Baščaršija, gdje je trebala biti održana svadbena trpeza.[1] Crkva Svetih Arhangela Mihaila i Gavrila bila je najstariji sarajevski srpski pravoslavni vjerski objekat.[3]

Kako u neposrednoj blizini crkve Svetih Arhanđela Mihaila i Gavrila nije bilo parkinga, svatovi su odlučili da krenu prema crkvi pješice, formirajući procesiju koja se prostirala od najbližeg parkinga do same crkve.[1] Tokom povorke, svatovi su vijorili srpske zastave, što su mnogi prolaznici Muslimani protumačili kao namjernu provokaciju. Ovakve povorke bile su tipične za svadbe Srba širom Jugoslavije. Obično su bili praćeni trubanjem automobilskih sirena i pjevanjem pjesama.[3] Oko 14:30, četvorica mladića izašla su iz bijelog Volkswagen Golfa i pokušala da oduzme zastavu jednom od svatova. Usledila je tuča, a prema riječima očevidaca, jedan od muškaraca je zapucao na povorku.[1]

Viktor Meier, dopisnik njemačkog dnevnika Frankfurter Allgemeine Zeitung, bio je slučajni očevidac napada i napisao je o tome u svojoj knjizi Jugoslavija: Historija njene propasti iz 1995. godine.[4] „U početku se činilo da je to detonator“, napisao je Meier o pucnjavi, „ali onda sam vidio ljude u pomami; čuo sam plač i vidio kako neko trči do najbližeg telefona i vidio preplašena lica prolaznika- od [ sic]."[5] U napadu je ubijen Gardovićev otac, a ranjen je srpski pravoslavni sveštenik Radenko Mirović. [2]

Reference[uredi | uredi izvor]

  1. ^ a b c d Lopušina 26 January 2009.
  2. ^ a b Morrison 2016.
  3. ^ a b Ančić 2004.
  4. ^ Donia 2014.
  5. ^ Meier 1995.