Republika Bosna i Hercegovina

Sa Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigacija, traži
Glavna stranica: Bosna i Hercegovina
Republika Bosna i Hercegovina
1992-95.
Države prije:
Flag of SFR Yugoslavia.svg SFRJ
Države poslije:
Bosna i Hercegovina Flag of Bosnia and Herzegovina.svg
Zastava Grb
HimnaJedna si jedina

Položaj na karti
Glavni grad Sarajevo
Službeni jezik bosanski
Državno uređenje Parlamentarna republika
  Predsjednik predsjedništva  
 -  1992-95. Alija Izetbegović
Površina
 -  Ukupno  51.209,2 km2
Stanovništvo
 -  Ukupno 4377033 
Valuta Bosanskohercegovački dinar

Republika Bosna i Hercegovina je država prethodnica današnjoj državi Bosni i Hercegovini.[1] Republika Bosna i Hercegovina je postojala sve do potpisivanja Aneksa 4 Dejtonskog sporazuma 14. decembra 1995, koji je sadržavao današnji Ustav Bosne i Hercegovine. Veći period postojanja države je protekao ratom u Bosni i Hercegovini, tokom kojeg su ostale dvije nacije (Srbi i Hrvati) osnovali vlastite entitete Republiku Srpsku i Hrvatsku zajednicu Herceg-Bosnu, te napustili parlament, a predstavnici srpskog i hrvatskog naroda u Predsjedništvu Socijalističke republike Bosne i Hercegovine su napustili radni sastav i zamijenjeni novim članovima. Washingtonskim sporazumom 1994, ipak, Bošnjacima su se pridružili Hrvati kao podrška za formiranje Federacije Bosne i Hercegovine, pod-državnim zajedničkim entitetom. 1995. godine, Daytonskim mirovnim sporazumom Federacija Bosne i Hercegovine i Republika Srpska su se sjedinili u Bosnu i Hercegovinu.

Historija[uredi | uredi izvor]

Glavne stranice: Rat u BiH i Raspad SFRJ

Parlamentarni izbori 1990. godine izabrani su članovi Skupštine Socijalističke republike Bosne i Hercegovine, kojom su dominirale etničke stranke, koje su formirale labavu koaliciju da izbace komunističku vlast. Deklaracije o nezavisnosti u Hrvatskoj i Sloveniji i ratovi u ove dvije zemlje su stanovništvo Bosne i Hercegovine i njena tri konstitutivna naroda postavili u nezgodan položaj. Uočljiva podijeljenost je uskoro razvila problem: ostati unutar Jugoslavenske federacije, opcija favorizirana od strane Srba ili tražiti nezavisnost - favorizirano među Bošnjacima i Hrvatima. Proglašavanje suvereniteta u oktobru 1991. je praćeno referendumom za nezavisnost i otcjepljenje od Jugoslavije u februaru i martu 1992. Referendum je bojkotovan od velike većine bosanskih Srba, ali ipak sa odzivom birača od 64%, od kojih su 99% glasali u korist prijedloga, Bosna i Hercegovina je postala nezavisna država.[2]

Dok se raspravljalo o prvoj žrtvi rata, veliki broj srpskih ofanziva je počeo u martu 1992. u istočnoj i sjevernoj Bosni. Prateći napeti period eskalirajućih tenzija i mjestimične vojne incidente, otvoreno ratovanje je počelo u Sarajevu 6. aprila.[2] Međunarodno priznanje Bosne i Hercegovine je značilo da se Jugoslavenska narodna armija (JNA) službeno povuče sa teritorije države, iako su se njeni srpski članovi pridružili Vojsci Republike Srpske. Naoružana i opremljena od strane zaliha JNA u Bosni, podržana od strane paramilitarnih organizacija iz Bosne i Hercegovine i Srbije, Vojska Republike Srpske je 1992. uspjela zauzeti većinu teritorije sa srpskom većinom pod svoju kontrolu.[2] 1993, kada je bošnjačko-hrvatski sukob započeo između vlade Sarajeva i hrvatske samoproglašene zajednice Herceg-Bosne, oko 70% teritorije države je bilo pod kontrolom Srba.[3]

U martu 1994, potpisivanje Washingtonskog sporazuma između bošnjačkih i hrvatskih lidera je vodilo kreiranju zajedničke bošnjačko-hrvatske federacije. Ovo, zajedno sa međunarodnim ogorčenjem na srpske ratne zločine (od kojih je najznačajniji Genocid u Srebrenici nad 8.000 bošnjačkih muškaraca u julu 1995.[4]), je pomoglo okrenuti ishod ratovanja. Potpisivanje Daytonskog mirovnog sporazuma u Daytonu od strane predsjednika predsjedništva Republike Bosne i Hercegovine (Alija Izetbegović), Hrvatske (Franjo Tuđman) i SR Jugoslavije (Slobodan Milošević) donijelo je kraj ratu, grubo uspostavljajući osnovnu strukturu današnje države. Tri godine ratovanja i krvoprolića su uzrokovale između 95 i 100 hiljada poginulih, te više od 2 miliona raseljenih osoba.[5]

Vojska[uredi | uredi izvor]

Grb Armije Republike Bosne i Hercegovine

Armija Republike Bosne i Hercegovine je bila oružana snaga Republike Bosna i Hercegovina za vrijeme rata u Bosni i Hercegovini. Armija RBiH je osnovana 15. aprila 1992, a veći dio strukture je prenešen iz bivše Teritorijalne odbrane Bosne i Hercegovine. Armija je nakon Daytonskog sporazuma definisana kao bošnjačka komponenta Vojske Federacije Bosne i Hercegovine, a nakon reforme odbrane transformisana je u Bosanske rendžere, jednu od tri brigade u sastavu Oružanih snaga Bosne i Hercegovine.

Novac[uredi | uredi izvor]

Novčanica od 1.000 bosanskohercegovačkih dinara iz 1992. godine
Bosanskohercegovački dinar sa nominalnom vrijednošću od 10 dinara i dodatnim žigom u vrijednosti od 100.000 Din. U upotrebi u području Travnika.

Nakon uvođenja bosanskohercegovačkog dinara i zamjene za jugoslavenski dinar, bosanskohercegovački dinar je bio u opticaju na većini teritorije pod kontrolom Armije Bosne i Hercegovine. Područja pod hrvatskom kontrolom koristila su hrvatski dinar, a na teritoriji Republike Srpske je uveden dinar Republike Srpske, kao platežno sredstvo. Zbog visoke inflacije, štampane su nove novčanice, a zbog nemogućnosti distribucije novih novčanica, u nekim su se dijelovima Republike Bosne i Hercegovine koristili razni novčani bonovi, obično novčanice sa nižim apoenima, kojima su bile dodatno pečatom promijenjene nominalne vrijednosti. Nedugo nakon uvođenja, kao platežno sredstvo uvedena je njemačka marka, koja je skoro u potpunosti zamijenila dinar, koji se koristio tek nakon uvođenja druge serije samo na području Sarajeva.

Također pogledajte[uredi | uredi izvor]

Reference[uredi | uredi izvor]

  1. ^ Ustav Bosne i Hercegovine
  2. ^ a b c Malcolm, Noel (1994). Bosnia A Short History. New York University Press. ISBN 0-8147-5520-8.
  3. ^ Riedlmayer, Andras (1993). A Brief History of Bosnia-Herzegovina. The Bosnian Manuscript Ingathering Project.
  4. ^ Federal Commission for Missing Persons; "Preliminary List of Missing and Killed in Srebrenica"; 2005 Šablon:PDFlink.
  5. ^ November. 21, 2005. Bosnian war "claimed 100,000 lives". Deutsche Presse-Agentur.

Vanjski linkovi[uredi | uredi izvor]