Lantan

Lantan
[Xe] 5d16s2 57La                                                                                                                                                                                                                                 ↓                                                                     ↓                                                             →                                                             →                                                             Periodni sistem elemenata
Općenito
Hemijski element, Simbol, Atomski broj	Lantan, La, 57
Serija	Prelazni metali
Grupa, Perioda, Blok	3, 6, f
Izgled	srebreno bijeli metal
Zastupljenost	2 · 10−3 %
Atomske osobine
Atomska masa	138,9055 u
Atomski radijus (izračunat)	195 (-) pm
Kovalentni radijus	169 pm
Van der Waalsov radijus	- pm
Elektronska konfiguracija	[Xe] 5d16s2
Broj elektrona u energetskom nivou	2, 8, 18, 18, 9, 2
1. energija ionizacije	538,1 kJ/mol
2. energija ionizacije	1067 kJ/mol
3. energija ionizacije	1850,3 kJ/mol
Fizikalne osobine
Agregatno stanje	čvrsto
Mohsova skala tvrdoće	2,5
Struktura kristala	heksagonalna
Gustoća	6146 kg/m3
Tačka topljenja	1193 K (920 °C)
Tačka ključanja	3730 K (3457 °C)
Molarni volumen	22,39 · 10−6 m3/mol
Toplota isparavanja	414 kJ/mol
Toplota topljenja	6,2 kJ/mol
Pritisak pare	1,33 · 10−7 Pa kod 1193 K
Brzina zvuka	2475 m/s kod 293,15 K
Specifična toplota	190 J/(kg · K)
Specifična električna provodljivost	1,26 · 106 S/m
Toplotna provodljivost	13,5 W/(m · K)
Hemijske osobine
Oksidacioni broj	3
Oksidi	La2O3
Elektrodni potencijal	−2,522 V (La3+ + 3e− → La)
Elektronegativnost	1,1 (Pauling-skala)
Izotopi
Sigurnosno obavještenje
Oznake upozorenja F Lako zapaljivo
Obavještenja o riziku i sigurnosti	R: 11 S: 16-33-36/37/39
Ukoliko je moguće i u upotrebi, koriste se SI osnovne jedinice. Ako nije drugačije označeno, svi podaci su podaci dobiveni mjerenjima u normalnim uslovima.

Lantan (La, latinski - lanthanum) - je hemijski element III grupe periodnog sistema elemenata, sa atomskim brojem 57. Spada u grupu lantanoida, koja je po njemu i naziva. Ime je dobio po grčkoj riječi lanthanein što znači skrivati se, sakriven. Svrstan je u grupu rijetkih zemljinih metala. Otkrio ga je 1839. godine švedski fizičar Carl Gustav Mosander, frakcionom kristalizacijom iz uzorka cerijum-nitrata.

Zastupljenost

Lantan je zastupljen u zemljinoj kori u količini od 32 ppm. Obično se može naći u spojevima s drugim elementima iz grupe lantanoida. Najbitniji minerali lantana su:

• monacit (Ce,La,Th,Nd,Y,Pr)PO₄

kao i dosta rijeđi mineral:

• bastanezit (Ce,La,Nd,Y,Pr)CO₃F

Karakteristike

Lantan je srebreno-bijeli sjajni metal. Veoma se lahko kuje i dobar je provodnik. Specifična težina mu je 6,146 g/cm³, a tačka topljenja 920^oC. Osnovno oksidacijsko stanje mu je +3. Postoje tri metalne modifikacije lantana. Nije postojan, u dodiru s kiseonikom iz zraka oksidira te stvara tanki sloj oksida po površini. Taj sloj oksida reaguje s vodom čineći lantan hidroksid. Na temperaturama iznad 440^oC gori, stvarajući lantan oksid (La₂O₃). U koncentriranim kiselinama, lantan se rastvara istiskujući vodonik. S mnogim elementima, reagira direktno na višim temperaturama, a s halogenim elementima već na sobnoj temperaturi.

Upotreba

Lantan se uglavnom koristi u legurama. Zajedno sa drugim zapaljivim metalima, upotrebljava se kao samozapaljivo sredstvo. Male količine lantana se dodaju čeliku, kako bi mu se lakše kovao, zbog izdržljivosti na udarce i povećanja provodljivosti. Lantanov oksid se koristi pri pravljenju specijalnog stakla, kada je potrebno da staklo apsorbira infracrvenu svjetlost i da ima visoki indeks prelamanja i nisku disperziju.

Biološki značaj

Lantan nema poznatu biološku ulogu. Kada se apsorbira oralno i intravenozno, njegova eliminacija je veoma spora. Lantan karbonat se koristi u medicini za apsorbovanje viška fosfata u slučajevima kritičnog otkazivanja bubrega. Poznato je da lantan hlorid (LaCl₃) posjeduje neke antikoagulantne osobine.