Itrij

Sa Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigacija, traži
Question book-new.svg Ovaj članak ili neka od njegovih sekcija nije dovoljno potkrijepljena izvorima (literatura, web stranice ili drugi izvori).
Sporne rečenice i navodi bi mogli, ukoliko se pravilno ne označe validnim izvorima, biti obrisani i uklonjeni. Pomozite Wikipediji tako što ćete navesti validne izvore putem referenci, te nakon toga možete ukloniti ovaj šablon.
Itrijum
[Kr] 4d15s2 39Y
   
Periodni sistem elemenata
Općenito
Hemijski element, Simbol, Atomski broj Itrijum, Y, 39
Serija Prijelazni metali
Grupa, Perioda, Blok 3, 5, d
Izgled srebreno bijeli metal
Zastupljenost 3 · 10-3 %
Atomske osobine
Atomska masa 88,90585 u
Atomski radijus (izračunat) 180 (212) pm
Kovalentni radijus 162 pm
Van der Waalsov radijus pm
Elektronska konfiguracija [Kr] 4d15s2
Broj elektrona u energetskom nivou 2, 8, 18, 9, 2
1. energija ionizacije 600 kJ/mol
2. energija ionizacije 1180 kJ/mol
3. energija ionizacije 1980 kJ/mol
Fizikalne osobine
Agregatno stanje čvrsto
Mohsova skala tvrdoće 2,5
Kristalna struktura heksagonalna
Gustoća 4472 kg/m3
Tačka topljenja 1799 K (1526 °C)
Tačka ključanja 3609 K (3336 °C)
Molarni volumen 19,88 · 10-6 m3/mol
Toplota isparavanja 363 kJ/mol
Toplota topljenja 11,4 kJ/mol
Pritisak pare 5,31 Pa kod 1799 K
Brzina zvuka 3300 m/s kod 293,15 K
Specifična toplota 300 J/(kg · K)
Specifična električna provodljivost 1,66 · 106 S/m
Toplotna provodljivost 17,2 W/(m · K)
Hemijske osobine
Oksidacijsko stanje 3
Oksidi Y2O3
Elektrodni potencijal -2,372 V (Y3+ + 3e- → Y)
Elektronegativnost 1,22 (Pauling-skala)
Izotopi
Izo RP t1/2 RA ER (MeV) PR
87Y

sin

79,8 h ε 1,862 87Sr
88Y

sin

106,65 d ε 3,623 88Sr
89Y

100 %

Stabilan
90Y

sin

64,10 h β- 2,282 90Zr
91Y

sin

58,51 d β- 1,544 91Zr
Sigurnosno obavještenje
Oznake upozorenja

Lahko zapaljivo

F
Lahko zapaljivo
Obavještenja o riziku i sigurnosti R: 11
S: 7/9-16-33
Ukoliko je moguće i u upotrebi, koriste se SI osnovne jedinice.
Ako nije drugačije označeno, svi podaci su podaci dobiveni mjerenjima u normalnim uslovima.

Itrijum (Y, latinski ytrium) - je metal IIIB grupe. Ima 32 izotopa čije se atomske mase nalaze između 80-99. Postojan je samo jedan - izotop 89, koji predstavlja 100% prirodnog sastava tog elementa. Zastupljen je u zemljinoj kori u količini od 30 ppm (eng. parts per million) u obliku minerala ksenotimita. Otkriven je 1794. godine od strane J. Gadolina u Finskoj. To je jedan od četiri elemenata koji su dobili imena po Švedskim gradovima.

Osobine[uredi | uredi izvor]

U čistom obliku itrijum je srebrnosiv metal. Na njegovoj površini se stvara postojan sloj oksida, kao i kod aluminijuma. Njegove hemijske osobine podsjećaju na magnezijum. Lako se pali ali ne sam od sebe. Sa vodom reaguje veoma sporo gradeći hidroksid.

Upotreba[uredi | uredi izvor]

U čistom obliku se koristi kao jedan od elemenata u proizvodnji televizijskih ekrana. Lampe od legure itrijuma sa Volframom se koriste u rendgenografiji.

Commons logo
U Wikimedijinom spremniku se nalazi još materijala vezanih uz: