Uranij

Sa Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigacija, traži
Uranijum
[Rn] 5f36d17s2 92U
   
Periodni sistem elemenata
Općenito
Hemijski element, Simbol, Atomski broj Uranijum, U, 92
Serija Aktinoidi
Grupa, Perioda, Blok Ac, 7, f
Izgled srebreno bijeli
Zastupljenost 3 · 10-4 %
Atomske osobine
Atomska masa 238,0289 u
Atomski radijus (izračunat) 138,5 (-) pm
Kovalentni radijus 142 pm
Van der Waalsov radijus - pm
Elektronska konfiguracija [Rn] 5f36d17s2
Broj elektrona u energetskom nivou 2, 8, 18, 32, 21, 9, 2
1. energija ionizacije 597,6 kJ/mol
2. energija ionizacije 1420 kJ/mol
Fizikalne osobine
Agregatno stanje čvrsto
Mohsova skala tvrdoće 2,5-3
Kristalna struktura ortorombska
Gustoća 19160 kg/m3
Tačka topljenja 1406 K (1133 °C)
Tačka ključanja 4203 K (3930 °C)
Molarni volumen 12,49 · 10-6 m3/mol
Toplota isparavanja 417,1 kJ/mol
Toplota topljenja 15,5 kJ/mol
Brzina zvuka 3400 m/s kod 293 K
Specifična toplota 0,116 J/(kg · K) kod 298 K
Specifična električna provodljivost 3,24 · 106 S/m kod 293 K
Toplotna provodljivost 27,6 W/(m · K) kod 300 K
Hemijske osobine
Oksidacijsko stanje 3, 4, 5, 6
Elektrodni potencijal -1,660 V (U3+ + 3e- → U)
Elektronegativnost 1,38 (Pauling-skala)
Izotopi
Izo RP t1/2 RA ER (MeV) PR
232U

sin

68,9 g α 5,414 228Th
SF
233U

sin

1,592·105 g α 4,824 229Th
SF
234U

0,0054 %

2,455·105 g α 4,774 230Th
235U

0,7204 %

7,038·108 g α 4,398 231Th
SF
20Ne
238U

99,27 %

4,468·109 g α 4,270 234Th
SF
ββ 238Pu
239U

sin

23,45 min β 239Np
Sigurnosno obavještenje
Oznake upozorenja

Vrlo otrovno

T+
Vrlo otrovno
Obavještenja o riziku i sigurnosti R: 26/28-33-53
S: (1/2-)20/21-45-61
Ostala upozorenja
Radioaktivnost
Radioaktivni element

Radioaktivni element
Ukoliko je moguće i u upotrebi, koriste se SI osnovne jedinice.
Ako nije drugačije označeno, svi podaci su podaci dobiveni mjerenjima u normalnim uslovima.

Uranijum (U, latinski - uranium) - je aktinoid III B grupe. Među elementima koji se prirodno javljaju na zemlji ima najveći atomski broj a(92), slabo je radioaktivan. Prirodni uranijum se javlja u obliku izotopa 235U (0,711%), 238U (99,284%), te vrlo malih količina 234U (0,0058%). Izotop 235U podliježe spontanom razdvajanju jezgra pod uticajem termičnih neutrona. Izotop 238U prima neutrone uslijed čega se pretvara u 239Pu (plutonijum). Vještačkom izotopu 233U se također razdvaja jezgro, dobija se bombardovanjem 232torijuma neutronima.

Osobine elementa[uredi | uredi izvor]

Čist uranijum je srebrnobijeli metal ogromne gustine (65% veće nego gustina olova), gradi altotropske modifikacije:

  • alfa - stabilna čak do 667,7 °C
  • beta - stabilna između 667,7 C i 774,8 °C
  • gama - stabilna od 774,8 °C pa sve do temperature topljenja.

Uranijum u obliku praška je samozapaljiv.

Zastupljenost[uredi | uredi izvor]

Uranijum je zastupljen u obliku hemijskih jedinjenja u količini od 2,4 ppm u prirodi koja nas okružuje. Može se naći u stijenama, vodi, biljkama, životinjama, pa čak i u ljudskom organizmu. U većoj količini se javlja i u mineralima, od kojih su najvažniji:

  • uranit U3O8 i
  • K2(UO2)2(VO4)2•2H2O

Najjači su proizvođači uranijeve rude SAD, Rusija, Kina, Kanada, Španija, Francuska, Češka, Australija, Demokratska Republika Kongo, Južnoafrička Republika, Madagaskar, Argentina i dr. [1]

Jedinjenja uranijuma[uredi | uredi izvor]

Hemijska jedinjenja uranijuma su otrovna. Uranijum reaguje sa kiseonikom iz vazduha, a kad se pretvori u prah onda se pali. Reaguje sa kiselinama sumpora, hlora, fluora.

Primjena[uredi | uredi izvor]

Osnovna primjena uranijuma je korištenje njegovih izotopa 235U kao materijala za proizvodnju atomskih bombi, nuklearnih reaktora u nuklearnim elektranama kao i za pokretanje podmornica.

Ostale primjene uranijuma:

  • Koristio se u keramici za bojenje. Više se ne koristi zbog zračenja.
  • 238U se pretvara u plutonijum u atomskim reaktorima
  • Metalni uranijum se zbog velike atomske mase koristi kao štit u generatorima sa X zračenjem.
  • Koristi se i u fotografiji te u hemijskoj analizi.

Historija[uredi | uredi izvor]

Uranijum u obliku prirodnog oksida se koristio za bojenje proizvoda od stakla u zlatnu boju (zlatno staklo sa 1% oksida uranijuma je pronađeno nedaleko od Napulja u Italiji). Kao element poznat je od 1789. godine.

Reference[uredi | uredi izvor]

  1. ^ (en) "Uranium", The McGraw-Hill Science and Technology Encyclopedia, publisher =The McGraw-Hill Companies, Inc.
Commons logo
U Wikimedijinom spremniku se nalazi još materijala vezanih uz: