Dušik
Sa Wikipedije, slobodne enciklopedije
| Dušik | |||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||
| Općenito | |||||||||||||||||||||||||||||||
| Hemijski element, Simbol, Atomski broj | Dušik, N, 7 | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Serija | Nemetali | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Grupa, Perioda, Blok | 15, 2, p | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Izgled | bezbojni gas | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Zastupljenost | 0,03 % | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Atomske osobine | |||||||||||||||||||||||||||||||
| Atomska masa | 14,0067 u | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Atomski radijus (izračunat) | 65 (56) pm | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Kovalentni radijus | 75 pm | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Van der Waalsov radijus | 155 pm | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Elektronska konfiguracija | He 2s2 2p3 | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Broj elektrona u energetskom nivou | 2, 5 | ||||||||||||||||||||||||||||||
| 1. energija ionizacije | 1402 kJ/mol | ||||||||||||||||||||||||||||||
| 2. energija ionizacije | 2856 kJ/mol | ||||||||||||||||||||||||||||||
| 3. energija ionizacije | 4578 kJ/mol | ||||||||||||||||||||||||||||||
| 4. energija ionizacije | 7475 kJ/mol | ||||||||||||||||||||||||||||||
| 5. energija ionizacije | 9445 kJ/mol | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Fizikalne osobine | |||||||||||||||||||||||||||||||
| Agregatno stanje | gas | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Mohsova skala tvrdoće | |||||||||||||||||||||||||||||||
| Struktura kristala | heksagonalna | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Gustoća | 1,2506 kg/m3 | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Magnetizam | diamagnetičan | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Tačka topljenja | 63,14 K (−210,01 °C) | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Tačka ključanja | 77,35 K (−195,80 °C) | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Molarni volumen | 22,42 · 10−3 m3/mol | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Toplota isparavanja | 5,5856 kJ/mol | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Toplota topljenja | 0,7208 kJ/mol | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Pritisak pare |
? |
||||||||||||||||||||||||||||||
| Brzina zvuka | 334 m/s kod 298,15 K | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Specifična toplota | 1040 J/(kg · K) kod 298 K | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Specifična električna provodljivost | 0 S/m | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Toplotna provodljivost | 0,02598 W/(m · K) | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Hemijske osobine | |||||||||||||||||||||||||||||||
| Oksidacioni broj | −3, 1, 2, 3, 4, 5 | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Oksidi | N2O, NO, N2O3, NO2, N2O5 | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Elektrodni potencijal | |||||||||||||||||||||||||||||||
| Elektronegativnost | 3,04 (Pauling-skala) | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Izotopi | |||||||||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||||||||
| Sigurnosno obavještenje | |||||||||||||||||||||||||||||||
| Oznake upozorenja | |||||||||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
R: nema oznaka upozorenja R | ||||||||||||||||||||||||||||||
| S: 9-23 | |||||||||||||||||||||||||||||||
| Ukoliko je moguće i u upotrebi, koriste se SI osnovne jedinice. Ako nije drugačije označeno, svi podaci su podaci dobiveni mjerenjima u normalnim uslovima. |
|||||||||||||||||||||||||||||||
Dušik ili azot (N, latinski - nitrogenium) je nemetal VA grupe. Zastupljenost na Zemlji iznosi 0,0019 %.Stabilni izotopi su mu 14N i 15N.
Sadržaj |
[uredi] Osobine
Dušik se u slobodnom obliku javlja u vidu N2. U toj molekuli dva atoma dušika su vezana trostrukom vezom. Pod normalnim uslovima je u gasovitom agregatnom stanju. Bez mirisa, nije otrovan, zagušljiv je. Pod normalnim tehnološkim uslovima ponaša se kao inertan gas. Prelazi u tečno stanje na -195°C (1,013 bara). Dušik je gas bez boje mirisa i ukusa.
[uredi] Jedinjenja
Azot ulazi u sastav mnogih spojeva kao što su na primjer: amonijak, azotna kiselina, nitrati, nitriti kao i mnogih važnih organskih spojeva. Neophodan je za život na Zemlji. Ulazi u sastav biomolekula kao što su aminokiseline, nukleinske kiseline, itd.
[uredi] Pregled oksidacijskih stanja azota
| Oksidacijsko stanje | Primjer | Naziv spoja |
|---|---|---|
| (-3) | NH3 | Amonijak |
| NH4+ | Amonijum ion | |
| Li3N, Mg3N2 | Nitridi | |
| (-2) | N2H4 | Hidrazin |
| (-1) | NH2OH | Hidroksilamin |
| (-1/3) | N3- | Azid ion |
| 0 | N2 | Nitrogen |
| (+1) | N2O | Dinitrogen monoksid |
| (+2) | NO | Nitrogen monoksid |
| (+3) | N2O3 | Dinitrogen trioksid |
| (+4) | NO2, N2O4 | Nitrogen dioksid, dinitrogen tetroksid |
| (+5) | HNO3 | Nitratna (dušična) kiselina |
| NO3- | Nitrat ion | |
| N2O5 | Dinitrogen pentoksid |
[uredi] Primjena
- Kao inertan gas u metalurgiji, hemijskoj industriji, industriji hrane i poljoprivredi
- Za transport agresivnih materija
- U tečnom agregatnom stanju za brzo hlađenje u industriji, proizvodnji hrane, medicini i veterini, u naučnotehničkim istraživanjima.
- Za regulisanje kalorične vrijednosti gorivih gasova
- Za sintezne smjese u hemijskoj industriji
[uredi] Način proizvodnje i isporuke
- Dobija se ukapljivanjem tečnog vazduha na temperaturi ispod -185°C.
- U čeličnim sudovima - bocama, pod pritiskom od 150 bara. Boce su pojedinačne ili u baterijama - paletama sa zajedničkim ventilom za punjenje i pražnjenje, u baterijama sudova - boca trajno ugrađenim na transportno vozilo ili u tečnom agregatnom stanju specijalnim transportnim vozilima do rezervoara korisnika.
[uredi] Postupak i materijali
- Upotreba azota pod pritiskom i tečnog azota podliježu posebnim propisima i mjerama zaštite.
- Dozvoljena upotreba većine materijala za gasoviti azot. Za tečni azot neophodna primjena austenitnih čelika, legura bakra i aluminijuma, teflona ...
