Dušik

Dušik
He 2s2 2p3 7N                                                                                                                                                                                                                                 ↓                                                                     ↓                                                             →                                                             →                                                             Periodni sistem elemenata
Općenito
Hemijski element, Simbol, Atomski broj	Dušik, N, 7
Serija	Nemetali
Grupa, Perioda, Blok	15, 2, p
Izgled	bezbojni gas
Zastupljenost	0,03 %
Atomske osobine
Atomska masa	14,0067 u
Atomski radijus (izračunat)	65 (56) pm
Kovalentni radijus	75 pm
Van der Waalsov radijus	155 pm
Elektronska konfiguracija	He 2s2 2p3
Broj elektrona u energetskom nivou	2, 5
1. energija ionizacije	1402 kJ/mol
2. energija ionizacije	2856 kJ/mol
3. energija ionizacije	4578 kJ/mol
4. energija ionizacije	7475 kJ/mol
5. energija ionizacije	9445 kJ/mol
Fizikalne osobine
Agregatno stanje	gas
Struktura kristala	heksagonalna
Gustoća	1,2506 kg/m3
Magnetizam	diamagnetičan
Tačka topljenja	63,14 K (−210,01 °C)
Tačka ključanja	77,35 K (−195,80 °C)
Molarni volumen	22,42 · 10−3 m3/mol
Toplota isparavanja	5,5856 kJ/mol
Toplota topljenja	0,7208 kJ/mol
Brzina zvuka	334 m/s kod 298,15 K
Specifična toplota	1040 J/(kg · K) kod 298 K
Specifična električna provodljivost	0 S/m
Toplotna provodljivost	0,02598 W/(m · K)
Hemijske osobine
Oksidacioni broj	−3, 1, 2, 3, 4, 5
Oksidi	N2O, NO, N2O3, NO2, N2O5
Elektronegativnost	3,04 (Pauling-skala)
Izotopi
Izo RP t1/2 RA ER (MeV) PR 13N sin 9,965 min ε 2,220 13C 14N 99,634 % Stabilan 15N 0,366 % Stabilan 16N sin 7,13 s β- 10,419 16O
Sigurnosno obavještenje
Oznake upozorenja Simbol nepoznat
Obavještenja o riziku i sigurnosti	R: nema oznaka upozorenja R S: 9-23
Ukoliko je moguće i u upotrebi, koriste se SI osnovne jedinice. Ako nije drugačije označeno, svi podaci su podaci dobiveni mjerenjima u normalnim uslovima.

Dušik, nitrogen ili azot (N, latinski - nitrogenium) je nemetal VA grupe. Zastupljenost na Zemlji iznosi 0,0019 %.Stabilni izotopi su mu ¹⁴N i ¹⁵N.

Osobine

Dušik se u slobodnom obliku javlja u vidu N₂. U toj molekuli dva atoma dušika su vezana trostrukom vezom. Pod normalnim uslovima je u gasovitom agregatnom stanju. Bez mirisa, nije otrovan, zagušljiv je. Pod normalnim tehnološkim uslovima ponaša se kao inertan gas. Prelazi u tečno stanje na -195 °C (1,013 bara). Dušik je gas bez boje mirisa i ukusa.

Jedinjenja

Azot ulazi u sastav mnogih spojeva kao što su na primjer: amonijak, azotna kiselina, nitrati, nitriti kao i mnogih važnih organskih spojeva. Neophodan je za život na Zemlji. Ulazi u sastav biomolekula kao što su aminokiseline, nukleinske kiseline, itd.

Pregled oksidacijskih stanja azota

Oksidacijsko stanje	Primjer	Naziv spoja
(-3)	NH3	Amonijak
	NH4+	Amonijum ion
	Li3N, Mg3N2	Nitridi
(-2)	N2H4	Hidrazin
(-1)	NH2OH	Hidroksilamin
(-1/3)	N3-	Azid ion
0	N2	Nitrogen
(+1)	N2O	Dinitrogen monoksid
(+2)	NO	Nitrogen monoksid
(+3)	N2O3	Dinitrogen trioksid
(+4)	NO2, N2O4	Nitrogen dioksid, dinitrogen tetroksid
(+5)	HNO3	Nitratna (dušična) kiselina
	NO3-	Nitrat ion
	N2O5	Dinitrogen pentoksid

Primjena

• Kao inertan gas u metalurgiji, hemijskoj industriji, industriji hrane i poljoprivredi
• Za transport agresivnih materija
• U tečnom agregatnom stanju za brzo hlađenje u industriji, proizvodnji hrane, medicini i veterini, u naučnotehničkim istraživanjima.
• Za regulisanje kalorične vrijednosti gorivih gasova
• Za sintezne smjese u hemijskoj industriji

Način proizvodnje i isporuke

• Dobija se ukapljivanjem tečnog vazduha na temperaturi ispod -185 °C.
• U čeličnim sudovima - bocama, pod pritiskom od 150 bara. Boce su pojedinačne ili u baterijama - paletama sa zajedničkim ventilom za punjenje i pražnjenje, u baterijama sudova - boca trajno ugrađenim na transportno vozilo ili u tečnom agregatnom stanju specijalnim transportnim vozilima do rezervoara korisnika.

Postupak i materijali

• Upotreba azota pod pritiskom i tečnog azota podliježu posebnim propisima i mjerama zaštite.
• Dozvoljena upotreba većine materijala za gasoviti azot. Za tečni azot neophodna primjena austenitnih čelika, legura bakra i aluminijuma, teflona ...