Kobalt

Sa Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigacija, traži
Ambox warning blue construction.svg Trenutno se vrše izmjene na članku.
Kao znak dobre volje, suzdržite se od mijenjanja članka dok je prikazano obavještenje kako bi se izbjegla kolizija s trenutnim izmjenama.
Kobalt
[Ar] 3d74s2 27Co
   
Periodni sistem elemenata
Općenito
Hemijski element, Simbol, Atomski broj Kobalt, Co, 27
Serija Prelazni metali
Grupa, Perioda, Blok 9, 4, d
Izgled metalnog sjaja
sa plavo-sivim nijansama
CAS registarski broj 7440-48-4
Zastupljenost 0,0037[1] %
Atomske osobine
Atomska masa 58,933194 u
Atomski radijus (izračunat) 135 (152) pm
Kovalentni radijus 126 pm
Van der Waalsov radijus - pm
Elektronska konfiguracija [Ar] 3d74s2
Broj elektrona u energetskom nivou 2, 8, 15, 2
Izlazna energija 5,0[2] eV
1. energija ionizacije 760,4 kJ/mol
2. energija ionizacije 1648 kJ/mol
3. energija ionizacije 3232 kJ/mol
4. energija ionizacije 4950 kJ/mol
Fizikalne osobine
Agregatno stanje čvrsto
Mohsova skala tvrdoće 5,0
Kristalna struktura heksagonalna odn. kubična
(prelazna temp. heks->kub: ~421 °C)
Gustoća 8900[3] kg/m3 pri 293,15 K
Magnetizam feromagnetičan
Tačka topljenja 1768 K (1495 °C)
Tačka ključanja 3173[4] K (2900 °C)
Molarni volumen 6,67 · 10−6 m3/mol
Toplota isparavanja 390[4] kJ/mol
Toplota topljenja 17,2[5] kJ/mol
Pritisak pare 1768 Pa pri 4720 K
Brzina zvuka 4720 m/s pri 293,15 K
Specifična toplota 421[1] J/(kg · K)
Specifična električna provodljivost 16,7 · 106 S/m
Toplotna provodljivost 100 W/(m · K)
Hemijske osobine
Oksidacioni broj 2, 3
Oksidi amfoteran
Elektrodni potencijal −0,28 V (Co2+ + 2e → Co)
Elektronegativnost 1,88 (Pauling-skala)
Izotopi
Izo RP t1/2 RA ER (MeV) PR
55Co

sin

17,53 h ε 3,451 55Fe
56Co

sin

77,27 d ε 4,566 56Fe
57Co

sin

271,79 d ε 0,836 57Fe
58Co

sin

70,86 d ε 2,307 58Fe
59Co

100 %

Stabilan
60Co

sin

5,2714 god βγγ 0,31+1,17+1,33 60Ni
61Co

sin

1,85 h β- 1,322 61Ni
Sigurnosno obavještenje

Oznake upozorenja

Štetno

Xn
Štetno
Obavještenja o riziku i sigurnosti R: 42/43-53
S: (2-)22-24-37-61
Ukoliko je moguće i u upotrebi, koriste se SI osnovne jedinice.
Ako nije drugačije označeno, svi podaci su podaci dobiveni mjerenjima u normalnim uslovima.

Kobalt (iz latinskog cobaltum u značenju gnom, njem. kobold) jeste hemijski element sa simbolom Co i atomskim brojem 27. To je feromagnetični prelazni metal iz 9. grupe periodnog sistema. Po starijem sistemu imenovanja, ubrajao se u 8. sporednu grupu odnosno platinsko-željeznu grupu. Posebnost predstavlja atomska masa prirodnog kobalta, koja iznosi 58,93 te je tako viša od prosječne atomske mase nikla (58,69), elementa koji se nalazi nakon njega u periodnom sistemu. Ovakva posebnost također je prisutna i između argona (39,95) i kalija (39,1) kao i između telura (127,6) i joda (126,9).

Historija[uredi | uredi izvor]

Rude i spojevi kobalta su poznati već veoma dugo i upotrebljavali su se pretežno za bojenje stakla i keramike (kobaltno plavo). U Srednjem vijeku, njegovi spojevi su se često smatrali vrlo vrijednim rudama srebra i bakra. Međutim, pošto su se vrlo teško obrađivali a zbog udjela arsena ispuštali su vrlo neugodne mirise, dospjeli su na "zao" glas kao "začarani". Prema legendi, gnomovi (koboldi) su pojeli vrijedno srebro a na njegovo mjesto ostavili bezvrijednu rudu boje srebra. Pored kobalta, bile su tu i rude volframa i nikla. Ove rude su kasnije rudari nazivali pogrdnim imenima poput "nikl", "volfram" (u slobodnom prevodu "vučija pjena" preko latinskog lupi spuma) pa tako i gnomova ruda (koboldova ruda) iz čega je kobalt kasnije dobio i ime.[6] Švedski hemičar Georg Brandt je 1735. otkrio ovaj, do tada nepoznat element, te mu dao današnje ime.

Osobine[uredi | uredi izvor]

Kobaltno staklo

Čisti kobalt je srebrnast, blistav veoma tvrd metal, koji posjeduje feromagnetična svojstva. Upotrebljava se kao dodatak magnetičnim rudama.

Izotopi[uredi | uredi izvor]

Posjeduje 17 izotopa čije se atomske mase nalaze između 35-64. Postojan je samo sa atomskom masom 59, koji čini skoro 100% njegovog izotopa u prirodi.

Zastupljenost[uredi | uredi izvor]

Zastupljen je u zemljinoj kori u količini od 20 ppm (eng. parts per million) u obliku dva minerala: smaltita i kobaltita koje obično prate rude bakra i nikla

Spojevi[uredi | uredi izvor]

Nesimetrične soli kobalta npr. K3CoO4 imaju jake feromagnetične osobine i koriste se u elektronici. Kompleksna jedinjenja karbonikla i fosfini koriste se kao katalizatori mnogih organskih reakcija. Rastvori soli kobalta (II) i (III) imaju krvavo-crvenu, i plavu boju i koriste se u proizvodnji boja.

Biološki značaj[uredi | uredi izvor]

Kobalt je aktivator brojnih enzima u živim organizmima. Vitamin B12 (utiče na količinu hemoglobina i broj crvenih krvnih zrnaca u krvi), sadrži u svojoj strukturi kobalt koji je koordinativno vezan sa organskim dijelom molekula i jednim CN- ionom. Ipak minimalne dnevne potrebe za kobaltom su veoma male 0,05 ppm.

Reference[uredi | uredi izvor]

  1. ^ a b Harry H. Binder: Lexikon der chemischen Elemente, S. Hirzel Verlag, Stuttgart 1999, ISBN 3-7776-0736-3.
  2. ^ Ludwig Bergmann, Clemens Schaefer, Rainer Kassing: Lehrbuch der Experimentalphysik, vol 6: Festkörper, 2. izd., Walter de Gruyter, 2005, ISBN 978-3-11-017485-4, str. 361.
  3. ^ N. N. Greenwood; A. Earnshaw: Chemie der Elemente, 1. izd., VCH, Weinheim 1988, ISBN 3-527-26169-9, str. 1427.
  4. ^ a b Yiming Zhang, Julian R. G. Evans, Shoufeng Yang: Corrected Values for Boiling Points and Enthalpies of Vaporization of Elements in Handbooks. u: Journal of Chemical & Engineering Data. 56, 2011, str. 328–337, doi:10.1021/je1011086
  5. ^ J.D. Donaldson, D. Beyersmann: Cobalt and Cobalt Compounds u: Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry, 2005 Wiley-VCH Verlag GmbH & Co. KGaA, Weinheim, doi:10.1002/14356007.a07_281.pub2
  6. ^ Joachim Heimannsberg: Brockhaus! Was so nicht im Lexikon steht. ISBN 3-7653-1551-6, str. 255–256.

Vanjski linkovi[uredi | uredi izvor]

Commons logo
U Wikimedijinom spremniku se nalazi još materijala vezanih uz: