Narodnooslobodilačka borba

Sa Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigacija, traži
Narodnooslobodilačka borba
Drugi svjetski rat
National Liberation War collage.jpg
Datum 1941 – 1945
Lokacija Jugoslavija
Sukobljene strane
Flag of the Democratic Federal Yugoslavia.svg Partizani
Flag of the Soviet Union.svg SSSR
Flag of the Bulgarian Homeland Front.svg Kraljevina Bugarska (1944-45)
Sile osovine:
Flag of the NSDAP (1920–1945).svg Treći reich
Flag of Italy (1861-1946).svg Kraljevina Italija (1941-43)
Flag of Hungary (1920–1946).svg Mađarska (1941-44)
Flag of Bulgaria.svg Kraljevina Bugarska (1941-44)
Flag of Albania (1943-1944).svg Albanija (1941-44)
Flag of Independent State of Croatia.svg Nezavisna država Hrvatska
Flag of Serbia, 1941-1944.svg Nedićeva Srbija
Flag of Montenegro (1905-1918 & 1941-1944).svg Kraljevina Crna Gora
Chetniks Flag.svg Četnici
Komandanti
Flag of the Democratic Federal Yugoslavia.svg Josip Broz Tito
Flag of the Democratic Federal Yugoslavia.svg Milovan Đilas
Flag of the Democratic Federal Yugoslavia.svg Aleksandar Ranković
Flag of the Democratic Federal Yugoslavia.svg Kosta Nađ
Flag of the Democratic Federal Yugoslavia.svg Peko Dapčević
Flag of the Democratic Federal Yugoslavia.svg Koča Popović
Flag of the Democratic Federal Yugoslavia.svg Petar Drapšin
Flag of the Democratic Federal Yugoslavia.svg Svetozar Vukmanović Tempo
Flag of the Democratic Federal Yugoslavia.svg Arso Jovanović
Flag of the Democratic Federal Yugoslavia.svg Sava Kovačević
Flag of the NSDAP (1920–1945).svg Maximilian von Weichs
Flag of the NSDAP (1920–1945).svg Alexander Löhr
Flag of the NSDAP (1920–1945).svg Edmund Glaise von Horstenau
Flag of Italy (1861-1946).svg Mario Roatta
Flag of Independent State of Croatia.svg Ante Pavelić
Flag of Independent State of Croatia.svg Dido Kvaternik
Flag of Serbia, 1941-1944.svg Milan Nedić
Chetniks Flag.svg Kosta Pećanac
Flag of Montenegro (1905-1918 & 1941-1944).svg Sekule Drljević
Flag of the Slovene Home Guard.svg Leon Rupnik
Chetniks Flag.svg Draža Mihailović
Chetniks Flag.svg Ilija Trifunović-Birčanin
Chetniks Flag.svg Dobroslav Jevđević
Vojne jedinice
800 000 (1945)[1] Flag of Italy (1861-1946).svg 321 000[2]
Flag of Independent State of Croatia.svg 262 000[3]
Žrtve
350,000 ubijenih; 400,000+ ranjenih[4] Flag of the NSDAP (1920–1945).svg 24 267 ubijenih; 12 060 nedostaje [5]
Flag of Independent State of Croatia.svg Najmanje 150 000 ubijenih, 200 000 ranjenih, 300 000 zarobljenih
Chetniks Flag.svg 166 000 ubijenih, 100 000 zarobljenih
Jugoslavija 1941. godine

Na području koje je godine 1941. pripadalo Kraljevini Jugoslaviji, kao i na područjima sa južnoslavenskim stanovništvom koja su bila u sastavu Italije (Istra, Rijeka, Kvarner i grad Zadar) te nakon rata pripojena Drugoj Jugoslaviji, razvio se 1941.-1945. godine Narodnooslobodilački rat uz sudjelovanje širih slojeva stanovništva, a na poticaj i pod kontrolom Komunističke partije Jugoslavije. Rat je odnio brojne žrtve, ali je donio pobjedu antifašističkim snagama.

Pojam narodnooslobodilački rat odnosi se na borbu protiv stranih zavojevača i za društvenu preobrazbu u nekim zemljama Evrope i Azije tokom Drugog svjetskog rata (uključujući i Jugoslaviju), te na antikolonijalnu borbu naroda Azije i Afrike nakon toga. Odnosi se na borbu koja nije uperena samo protiv stranih zavojevača, nego istovremeno stremi bitnom društvenom i političkom preobražaju (revoluciji), te tokom borbe gradi svoje paralelne organe vlasti.

U slučaju Jugoslavije, KPJ, iako je svoje namjere iz taktičkih razloga često prikrivala, od početka ustanka imala je za cilj ne samo borbu protiv okupatora i njegovih domaćih pomagača (tzv. kvislinzi i kolaboracionisti), nego i osvajanje političke vlasti i socijalističku revoluciju u skladu sa komunističkom ideologijom, koju su prihvaćale stranke članice Komunističke internacionale.

U doba komunističke vlasti Socijalističke Jugoslavije, termin "narodnooslobodilački rat" imao je naravno apriorno pozitivno značenje, a socijalistička revolucija smatrala se epohalnim historijskim progresom koji se ne može dovesti u sumnju. Danas, iste termine možemo koristiti bez ocjenjivanja, pozitivnog ili negativnog, imajući u vidu ono što se zaista događalo i namjere ključnih sudionika. Objektivno, možemo govoriti o historijskim dešavanjima koja nazivamo "Narodnooslobodilački rat" (NOR) za vrijeme Drugog svjetskog rata, te socijalistička revolucija za vrijeme rata i poslije njega, a da su pri tome mogući različiti stavovi o tome da li je to bilo dobro ili loše (ili djelomično dobro, a djelomično loše).

Iako većina svjetskih i domaćih historičara smatra Narodnooslobodilačku borbu jednom od najvećih borbi Drugog svjetskog rata, neonacistički, ustaški, četnički i slični pokreti je često pokušavaju ocrniti i prikazati kao negativnu.

Terminologija[uredi | uredi izvor]

Kada se u doba komunističke vlasti 1945.-1990. pisalo o Narodnooslobodilačkom ratu na području Jugoslavije, redovno se koristilo veliko početno slovo: Narodnoooslobodilački rat i kratica NOR.

Komunistička partija Jugoslavije koristila je taj termin od početka ustanka, 1941. Pojam Narodnoslobodilačka borba uglavnom se koristio kao sinonim; može se reći da je "borba" širi pojam od "rat". Borci NOR-a nazivaju se općim imenom partizani. Često se koristila proširena sintagma Narodnooslobodilački rat i socijalistička revolucija.

Reference[uredi | uredi izvor]

  1. ^ Perica, Vjekoslav (2004). Balkan Idols: Religion and Nationalism in Yugoslav States ISBN 0195174291.
  2. ^ Tomasevich 2001, p. 255.
  3. ^ Vucinich, Wayne S. (September 1974). "Yugoslav Resistance in the Second World War: The Continued Debate". Reviews in European History 1 (2): 274.
  4. ^ Tomasevich 1969, p. 120.
  5. ^ Feldgrau.com