Nevesinje

Sa Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigacija, traži
Koordinate: 43°16′S 18°7′I / 43.267, 18.117
Nevesinje
Grad i općina
Nevesinje grb.gif
Grb
Službeni naziv: Općina Nevesinje
Država  Bosna i Hercegovina
Entitet Flag of Republika Srpska.svg Republika Srpska
Općina Nevesinje
Nadmorska visina 885 m.i.m.
Koordinate 43°16′S 18°7′I / 43.267, 18.117
Površina
 - Općina 1 040 km2
Stanovništvo
 - Općina 14 448
Gustoća
 - Općina 14 /km2 
Gradonačelnik Branislav Miković[1] (SDS)
Vremenska zona Srednjoevropsko vrijeme
Poštanski broj 88 280
Pozivni broj (+387) 59

Pokaži topografsku kartu

Pokaži običnu kartu
Blue pog.svg
Web stranica: Općina Nevesinje

Nevesinje je grad i središte općine na jugoistoku Bosne i Hercegovine, sa 4.068 stanovnika u gradu, odnosno 14.448 stanovnika u općini 1991.

Teritorijalno je općina danas manja, jer su neka bošnjačka naselja danas u sastavu općine Mostar, dok su prije bila u sastavu općine Nevesinje. Radi se o selima Žulja i Rabina.

Nevesinje leži na zapadnoj periferiji Nevesinjskog polja, u podnožju strmog prevoja Grebak. Od Mostara je udaljen 36 km a od 1973. godine povezan je sa njim magistralnom cestom.

Historija

Porijeklo imena

Nevesinje – latinski – Neuesigna; Neuisina; Netusina; Neusigne – prvi put se kao župa pominje u 12. vijeku. Prema nekim mišljenjima naselje je svoje ime dobilo prema riječima – neue signesniježna pustinja. Drugo tumačenje, jednako moguće, je da je Nevesinje dobilo ime po ljekovitoj biljci nazvanoj u staroslavenskom jeziku – delesile – devet sila, što ukazuje na ljekovitu moć biljaka. Ova riječ, sa malim varijantama poznata je u više slavenskih jezika, pa i u našem – kao devesilj, u značenju biljke, a ponekad i kao: devesinj, nevesilj i nevesinj, prema kom obliku je i došlo do naziva Nevesinje.

Područje Nevesinja u starom vijeku

U rimsko doba kroz Nevesinje je išao put iz doline Neretve za Biograd i Zaborane, za Sarajevsko polje, što govori o značaju ovog prostora i u tom vremenu. Upravo tim starim rimskim i srednjovjekovnim putem, na Zaborane iz pravca Sarajeva u proljeće 1465. godine došli su |Turci i uspostavili svoj logor u nevesinjskom polju, odakle su dalje krenuli u osvajanje Gacka, Bileće i Trebinja.

Područje Nevesinja u srednjem vijeku

Prvi pouzdani istorijski podatak o Nevesinju nalazi se u ljetopisu Pećke patrijaršije, u kom se kaže da je Sava Nemanjić (Sveti Sava) u Nevesinju 1219. godine postavio prvog humskog episkopa. U dubrovačkim izvorima Nevesinje se prvi put pominje 1281. godine. Župsko sjedište nevesinjske župe i glavni grad bio je Vjenačac – Vincac. Grad se nalazio iznad sadašnjeg gradskog naselja, lokalni naziv Knežaca, Knežak ili Grad, gdje se nalaze ostaci utvrđenja i gradskih zidina. Pored Vjenačca značajno utvrđeno mjesto bio je Biograd.

U prvim decenijama 14. vijeka Nevesinjem je vladala porodica Sankovića, koji su bili uticajni i redovno su učestvovali u zborovima bosanskih velikaša kao predstavnici Humske zemlje. Ovaj vlastelinski rod Nevesinja, Zagorja (oblast Kalinovika) i proširenih krajeva: Dabar, Popovo, Primorje i Konavli, bio je politički veoma aktivan u bosanskoj državi sve do početka 15. vijeka (1330- 1404), kada ih je pokorio vojvoda Sandalj Hranić Kosača.

Vojvoda Sandalj Hranić boravio je povremeno na području Nevesinja na putu iz svojih rezidencija na Drini i Blagaju te kraljevoj zemlji (Contrata del re) gdje je odlazio na sabore bosanske države. Historijski izvori zabilježili su da je 31. jula 1421. godine vojvoda Sandalj Hranić boravio u Nevesinju i primio dubrovačke poslanike. To isto je učinio i 12. septembra 1430. godine. Svoju čuvenu povelju kojom potvrđuje Dubrovčanima njihove privilegije dobijene od njegovih predhodnika, prije svega strica Sandalja Hranića, potvrdio je vojvoda Stjepan Vukčić Kosača poveljom od 10. oktobra 1435. godine "pod gradom Vjenčacem na Nevesinju".

Područje Nevesinja u novom vijeku

Već od 12. juna 1469. godine u Nevesinju se pominje vojvoda turskog porijekla. Prvo stolovanje Turaka nije bilo u Vjenačcu ili u Biogradu, kako se moglo očekivati, već u Žiljevu, udaljenom 4 km od Nevesinja. Po svom starom običaju kojim su vodili računa o svojim susjedima, Dubrovčani su novom gospodaru Nevesinja – vojvodi Huseinu, poslali dar u augustu 1470. godine. Nevesinje ima i kadiju od iste godine, dakle uspostavljena je potpuna vlast.

Dolaskom Osmanlija Vjenačac-Vinačac počinje da stagnira, a danas su na tom mjestu vidljivi ostaci bedema i kula. Srušena kula, zararasli i porušeni bedemi još uvijek podsjećaju na nekadašnji značaj ovoga grada u kome su stolovali istaknuti humski i bosanski velikaši, osmanski prvaci, kao i na burnu prošlost ovoga grada.

Historija 19. i 20. vijeka ispunjena je bunama i ratovima. Najznačajniji događaj ovog perioda je Nevesinjska puška ispaljena 23. juna 1875. godine u Bišini, na Četnoj poljani iz ruku nevesinjskog hajduka i harambaše Pera Tunguza i njegove čete. Ovaj ustanak bio je signal čitavoj Hercegovini da se digne na pobunu protiv osmanske vlasti.

Najčešći početak buna i ustanaka bio je odgovor na nepodnošljivi teror da bi se došlo do slobode. Nijedan uspjeh na tome putu nije se mogao postići bez velikih žrtava, i ta borba uvijek je bila sa protivnicima mnogo jačim od sebe. Bunama i ustancima obično je prethodio sabor i dogovor glavara kod manastira i crkava koji su imali snagu zakona i uputstvo za borbu. Tako je bilo i pred početak Nevesinjske puške 1875. godine. Na Malu Gospojinu – 8. septembra 1874. godine kod crkve u selu Biograd, Nevesinje, sazvan je zbor narodnih prvaka Nevesinja na kom je odlučeno da se krene sa ustankom u proljeće naredne godine.

Brojni su uzroci ovom ustanku, ali je neposredan povod bio napad čete harambaše Pera Tunguza na turski karavan u Bišini (put Mostar-Nevesinje), na Četnoj poljani, dana 23. juna (po novom – 5.jula) 1875. godine i ubio sedam turskih kiridžija. Kroz dva dana u crkvi u Kifinu Selu 25. juna – ( 7. jula), donesena je odluka da se akcija za ustanak ubrza i u ostalim srezovima Hercegovine. Ustaničke čete već 27. juna (9. jula) u selu Krekovi su otpočele prvu borbu. To je preraslo u opšteevropsku krizu. Ustanici koji su krenuli u taj ustanak nisu ni slutili takav njegov ishod nepravednim Berlinskim kongresom. Vjerovali su da krv daju za veliko djeo – narodnu slobodu i narodno ujedinjenje. Umjesto toga voljom velikih sila, ovom narodu i ovom prostoru jedno ropstvo zamijenjeno je drugim (umjesto Turske ove prostore okupirala je Austro-Ugarska). Ove odluke razočarale su vođe i narod, ali i otrijeznile u borbi do konačnog cilja, oslobođenja i ujedinjenja 1918. godine.

Da je nezadovoljno novom austro-ugarskom vlašću Nevesinje je vrlo brzo pokazalo (opet prvi u okupiranoj BiH), ustankom 1882. godine.

Slobodarski duh Nevesinja se iskazao i kroz dobrovoljački pokret (u Balkanskim ratovima i kroz solunske dobrovoljce-njih oko 1000). Nevesinje je vječno kaljeno u otporu, pa ni pokret Mlada Bosna nije mogao bez nevesinjskog nadahnuća-žrtvom Bogdana Žerajića – člana ove organizacije.

Svoje slobodarsko opredjeljenje Nevesinje je pokazalo i u organizovanju demonstracija 27. marta 1941. godine (što je učinilo malo gradova) i time jasno stavili do znanja šta misle o novoj vlasti i na što su spremni. To su potvrdili potpunim odzivom u aprilskom ratu 1941. godine. Junski ustanak (opšti i prvi u okupiranoj Jugoslaviji) bio je treća Nevesinjska puška u posljednjih 70 godina. Ovaj ustanak je po svom značaju i dalekosežnim posljedicama u mnogom nadmašio sve prethodne bune i ustanke, čak i onaj iz 1875. godine, jer je dignut protiv najmoćnije vojne alijanse Trećeg rajha u dosadašnjoj svjetskoj historiji pod čijom se okupacijom nalazila gotovo čitava Evropa. Nevesinjski junski ustanak počeo je 3. juna 1941. godine i bio je prvi organizovani oružani ustanak u porobljenoj Evropi. Da je bio prvi ustanak još zvanično nije priznat, ali niko ga nije osporio, već ga je samo ignorisao, jer njegovim priznavanjem i stavljanjem na mjesto koje mu u nacionalnoj i opštoj istoriji pripada, ne bi se uklapao u politički dogovorene datume početka oružanih ustanaka 1941. godine u pojedinim republikama Jugoslavije.

Stanovništvo

Glavna stranica: Demografija Nevesinja

Po posljednjem službenom popisu stanovništva iz 1991. godine, općina Nevesinje imala je 14.448 stanovnika, raspoređenih u 56 naselja. Poslije potpisivanja Daytonskog sporazuma veći dio općine Nevesinje ušao je u sastav Republike Srpske. U sastav Federacije Bosne i Hercegovine ušlo je naseljeno mjesto Žulja, te dijelovi naseljenih mjesta Rabina i Seljani.

Nacionalni sastav stanovništva - općina Nevesinje, popis 1991.

ukupno: 14.448

Nacionalni sastav stanovništva - Grad Nevesinje, popis 1991.

ukupno: 4.068

Mjesne zajednice, 1991.

  • MZ Bijenja - obuhvata naseljena mjesta: Donja Bijenja, Gornja Bijenja, Humčani i Postoljani
  • MZ Biograd - obuhvata naseljeno mjesto Biograd
  • MZ Drežanj - obuhvata naseljena mjesta: Donji Drežanj, Gornji Drežanj i Slato
  • MZ Grabovica - obuhvata naseljena mjesta: Budisavlje, Grabovica, Podgrađe i Šipačno
  • MZ Kifino Selo - obuhvata naseljena mjesta: Bratač, Kifino Selo i Krekovi
  • MZ Luka - obuhvata naseljena mjesta: Borovčići, Dramiševo, Kruševljani, Luka, Prkovići, Seljani i Zaborani
  • MZ Lukavac - obuhvata naseljena mjesta: Donji Lukavac, Gornji Lukavac, Jugovići i Rogače
  • MZ Nevesinje - obuhvata naseljena mjesta: Batkovići, Bojišta, Miljevac, Nevesinje i Šehovina
  • MZ Odžak - obuhvata naseljena mjesta: Odžak, Rast, Zalužje i Žiljevo
  • MZ Pridvorci - obuhvata naseljena mjesta: Hrušta, Kovačići, Kljuna, Lakat, Presjeka, Pridvorci i Sopilja
  • MZ Rabina - obuhvata naseljena mjesta: Jasena, Rabina, Žuberin i Žulja
  • MZ Rilja - obuhvata naseljena mjesta: Gaj, Plužine, Rilja i Zalom
  • MZ Udrežnje - obuhvata naseljeno mjesto Udrežnje
  • MZ Zovi Do - obuhvata naseljena mjesta: Bežđeđe, Kljen, Studenci, Trusina i Zovi Do
Narodnosni sastav stanovništva općine Nevesinje, po mjesnim zajednicama, prema popisu iz 1991.
mjesna zajednica ukupno Srbi Bošnjaci Hrvati Jugoslaveni ostali
MZ Bijenja 726 301 422 0 0 3
MZ Biograd 507 501 6 0 0 0
MZ Drežanj 315 311 0 0 1 3
MZ Grabovica 320 319 0 0 1 0
MZ Kifino Selo 918 898 17 0 0 3
MZ Luka 731 249 408 73 0 1
MZ Lukavac 472 464 4 1 1 2
MZ Nevesinje 5,679 4,790 634 91 111 53
MZ Odžak 1,062 903 153 0 4 2
MZ Pridvorci 1,387 305 1,022 45 2 13
MZ Rabina 760 127 629 0 0 4
MZ Rilja 491 470 18 0 1 2
MZ Udrežnje 309 306 0 0 2 1
MZ Zovi Do 771 767 0 0 0 4
ukupno 14,448 10,711 (74,13%) 3,313 (22,93%) 210 (1,45%) 123 (0,85%) 91 (0,64%)

Poznate osobe

Također pogledajte

Reference

Vanjski linkovi

Commons
Commons: Nevesinje