Razlika između izmjena na stranici "Krvna grupa"

Idi na navigaciju Idi na pretragu
Dodano 27 bajtova ,  prije 5 godina
nema sažetka izmjene
[[Datoteka:ABO blood type.svg|mini|400px|ABO krvne grupe<br>Prvi red: krvne grupe<br>Drugi red: antitijela u plazmi<br>Treći red: antigeni na eritrocitima]]
'''Krvna grupa''' je jedna od klasifikacijskih odrednica [[krv]]i, a bazirana je na prisutnosti ili nedostatku [[genetika|naslijeđene]] [[antigen]]ske substancesupstance na površini [[crvene krvne ćelije|eritrocita]]. Ovi antigeni mogu biti [[protein]]i, [[ugljikohidrati]], [[glikoprotein]]i ili [[glikolipid]]i, u zavisnosti od sistema krvnih grupa, a neki od ovih antigena su prisutni i na površinama drugih vrsta [[Ćelija#Eukarioti|ćelija]] raznih [[Tkivo|tkiva]].<ref>McCullough J (2011): Transfusion medicine. Published Online: 8 NOV 2011 04:17AM EST, Print ISBN 9781444337051 Online ISBN 9781444398748</ref>
 
Suglasno specifičnosti antigena i/ili antitijela u krvi, fenotipovi krvnih grupa se klasificiraju po više sistema. Neki su toliko rijetki da se označavaju kao ''privatni'' ({{En|private}}), dok su drugi ''javni'' ({{En|public}}), manje ili više rasprostranjeni u većem dijelu svjetske [[populacija|populacije]].<ref>Mourant A. E. et al. (1976): The human blood groups and other polymorphisms. Oxford University Press, London.</ref>
|''P''<sub>1</sub>, ''P''<sub>2</sub>, ''P''<sup>k</sup>
|-
|''' Lutheran '''
|''Lu''<sup>a</sup>, ''Lu''<sup>b</sup>
|-
|''Fy''<sup>b</sup>, ''Fy''<sup>b</sup>
|-
|''' Kidd'''
|''Jk''<sup>a</sup>, ''Jk''<sup>b</sup>, ''jk''
|-
|''Au''<sup>a</sup>
|-
|''' Xg'''
|''Xg''<sup>a</sup>
|-
'''Antigeni ABO sistema''' krvnih grupa otkriveni su na osnovu efekata miješanja [[krv]]i različitih osoba, odnosno pojave ili odsustva [[imunologija|aglutinacije]] u mogućim kombinacijama [[eritrocit|eritrocita]] i [[krvna plazma|seruma]] ispitanika. Rezultati prvih istraživanja u ovoj oblasti dokazali su da se u humanim crvenim krvnim zrncima nalaze antigene supstance, a u serumu specifična [[antitijelo|antitijela]], koja u međusobnom kontaktu izazivaju izoaglutinaciju (aglutinacija reakcija [[antigen]] – [[antitijelo]]) među pripadnicima iste vrste [[organizam]]a), čime je objašnjena [[fiziologija|fiziološka]] priroda ovog višeslojno značajnog sistema individualne varijacije, posebno u [[transplantacija|transplantaciji]] u najširem smislu pojma (uključujući i [[transfuzija|transfuziju]]).
 
Nakon tri prvootkrivene grupe (''A'', ''B'', ''O'') ovog sustavasistema, opisana je ubrzo i četvrta (''AB'') i pouzdano dokazano da se ovaj sistem antigene varijacije diferencira po prisustvu (ili odsustvu) supstanci ''A'' i ''B'' (na [[eritrocit]]ima) i odgovarajućih specifičnih antitijela: ''anti–A'' i ''anti–B'' (u serumu). Također je konstatirano da su, za razliku od većine ostalih sistema krvnih grupa (''Rh''i ''MN'', naprimjer), antitijela za ove antigene (izuzimajući grupu ''AB'') redovno prisutna u normalnom serumu. Oznake krvnih grupa ovog sustava, po zvaničnoj i danas općeprihvaćenoj nomenklaturi (koja se ranije bazirala i na slijedu rednih brojeva I – IV), indiciraju prisustvo specifičnih antigena na crvenim krvnim zrncima: krvna grupa ''A'' sadrži antigenu supstancu ''A'', eritrociti fenotipa ''B'' nose antigen ''B''; u krvnoj grupi ''AB'' nalaze se obje ove grupno–specifične supstance, a u ''O'' (nula) – nijedna od njih. Suglasno tome, u serumu krvne grupe ''A'' moguće je prisustvo samo antitijela ''anti–B'' i obrnuto – grupa ''B'' sadrži samo ''anti–A'' supstancu, dok serum ''AB'' ne sadrži niti jedno od ovih specifičnih antitijela ''ABO'' sistema.
 
U normalnim okolnostima ne dolazi do autoaglutinacije, ali se [[izoaglutinacija]] redovno javlja u inkompatibilnim (heterospecifičnim) kombinacijama miješanja krvi različitih osoba, kada dolazi do [[transfuzijski šok|transfuzijskog šoka]] praćenog [[hemoliza|hemolizom]]. Prema tome, u transfuzijskim i drugim zahvatima, krv pripadnika grupe ''O'' se nesmetano može miješati sa krvlju osoba grupa ''A'' i ''B'' jer u eritrocitima ne posjeduje ni ''A'' ni ''B'' antigen (''univerzalni davaoci''). Osobe krvne grupe ''AB'' su ''univerzalni primaoci'' (jer u [[serum]]u nemaju ni ''anti–A'' ni ''anti–B'' supstance), dok osobe krvnih grupa ''A'' i ''B'', pored homospecifične, mogu primati i transfuziju krvi nulte grupe. Međutim, budući da kod takvih transfuzija postoji izvjestan stupanj rizika, favorizuju su aplikacije krvi homospecifičnih, istovjetnih grupa davatelja i primatelja.
| style="text-align:center;" | 11
|-
|''' [[Kikuju]]''' ([[Kenija]])
| style="text-align:center;" | 60
| style="text-align:center;" | 19
|}
 
*''A'' je uobičajena u Centralnoj i Istočnoj [[Evropa|Evropi]]. U zemljama kao što su [[Austrija]], [[Danska]], [[Norveška]] i [[Švicarska]] ove grupe u ukupnoj populaciji ima jokooko 45–50%, dok je u [[Poljska|Poljskoj]] i [[Ukralina|Ukrajini]] ima oko 40%. Najviše učestalosti su evidentirane u malim nesrodnim populacijama. Primjerice, oko 80% "Blackfoot" [[Indijanci|IndiajanacaIndijanaca]] iz [[Montana|Montane]] imaju krvnu grupu ''A''. Frekvencija krvne grupe ''A'' je visoka (25–55%) u cijeloj Evropi, posebno u Centralnoj i [[Skandinavija|Skandinaviji]]. Visoka učestalost grupe ''A'' je također evidentirana i kod Aboridžina južne Australije (do 45%) i u nekim plemenima američkih Indijanaca (35%). U [[Evroazija|Evroaziji]], gradijent učestastalosti krvne grupe ''A'' (i alela ''I''<sup>A</sup>) opada prema istoku.
 
*Maksimalna učestalost ''I''<sup>''B''</sup> je u Centralnoj [[Azija|Aziji]] i sjevernoj [[Indija|Indiji]]. Ovaj alelogen je vjerovatno odsutan kod sjevernoameričkih [[Indijanci|Indijanaca]] i [[Australija|Australskih]] [[Aboridžini|aboridžina]] prije invazije [[bijelci|bijelaca]]. Smatra se da ovog alela prije toga kod njih nije uopće bilo. U Evroaziji, gradijent učestastalosti krvne grupe ''A'' i (alelogena ''I''<sup>''B''</sup>) raste prema istoku.
Medicinski značaj krvnih grupa ovog sistema [[antigen]]a posebno se ogleda u [[transfuzija|transfuziji]] [[krv]]i, zbog moguće inkompatibilnosti antigena i antitijela donora i primatelja, kao što je prikazano u prethodnom poglavlju. Pored toga, zapažena je značajna asocijcija pojedinih krvnih grupa i prijemčivosti [[jedinka|osoba]] za određene bolesti.
 
Najčešće je proučavana povezanost ''ABO'' [[fenotip]]ova i gastričnih i duodenalnih ulcera. Pri tome je primijećena veća incidenca gastričnih i duodenalnih ulcera (30 %) kod individua ''O'' krvne grupe, u odnosu na pripadnike grupa ''A'' i ''B''. Ta otkrića su, između ostalog, inicirala niz istraživanja mogućih veza ''ABO'' sistema krvnih grupa i nekih bolesti. U ovakvim istraživanjima primjenjivane su različite [[statistika|statističke metode]]. Kasnije su te studije proširene na relacije i nekih drugih [[gen]]a i bolesti, ali od svih njih jedino je bila značajna veza između ''HLA'' i nekih bolesti. Proučavane su distribucije različitih [[infekcija|infekcijskih]], [[parazit]]skih, neoplastičnih, degenerativnih i raznih drugih oboljenja po [[fenotip]]ovima ''ABO'' sistema krvnih grupa. Tako je, npr., uočena visoka korelacija između sifilisa (osobito cerebrospinalnog) i antigena ''A'', dok su osobe krvne grupe ''O'' značajno rjeđe aficirane. Moguća povećana otpornost individua krvne grupe ''O'' na ovu bolest može se objasniti skoro potpunim odsustvom individua krvnih grupa ''A'' i ''B'' u nekim populacijama nativnih [[Amerika]]naca, (neoindijanida), izuzimajući [[Mongoloidna rasa|Eskime]] i neke druge sjevernoameričke skupine. Dugo se vjerovalo da je u ostali dio svijeta [[sifilis]] “uvezen“ iz [[Evropa|Evrope]] nakon [[Kolumbo]]vog putovanja ([[1492]]. godine). Ako je tačno da su individue krvne grupe ''O'' rezistentnije na sifilis od pripadnika ostalih krvnih grupa i da je sifilis već dugo endemična bolest u [[Amerika|Americi]], može se pretpostaviti da je prirodna selekcija eliminirala većinu individua koje nemaju ovu krvnu grupu. Nedavno su u Podsaharskoj [[Afrika|Africi]] otkriveni dokazi pretpostavke da je sifilis “prenesen” i u ta područja.<ref>Hadžiselimović R., Pojskić N. (2005): Uvod u humanu imunogenetiku. Institut za genetičko inženjerstvo i biotehnologiju (INGEB), Sarajevo, ISBN 9958-9344-3-4.</ref>
Neki pokazeteljipokazatelji nagovještavaju da i neke druge bolesti kao što su kuga, kolera i dijareja (uzrokovana patogenim ''E. coli'') favorizuju osobe sa krvnom grupom ''O''. Također se pretpostavlja da su i male boginje povezane sa ''ABO'' sistemom krvnih grupa, pri čemu su individue ''A'' krvne grupe rijemčivije. Neki pokazatelji indiciraju veću podložnost virozama individua krvne grupe ''A'', uspoređujući ih sa pripadnicima ''B'' i ''O''. Ipak, neophodno je konstatirati da odgovarajuće [[statistika|statističke analize]] dokazuju vrlo veliku heterogenost rezultata različitih istraživača, što znatno otežava jasnije zaključivanje o povezanosti ''ABO'' sistema krvnih grupa i nekih oboljenja.
Izgleda da mnoge neoplazme imaju različitu frekvenciju među ''ABO'' [[fenotip]]ovima. Zabilježena je manja heterogenost rezultata nego u adekvatnim studijama infektivnih oboljenja. Neki efekti su dosta specifični, kao npr., rjeđa opažanja maligne neoplazme pljuvačne [[žlijezda|žlijezde]], [[jednjak]]<nowiki/>a i pilorusa kod osoba krvne grupe ''O'', koje su, izgleda, rezistentnije nego pripadnici grupa ''A'' i ''B''. Pri tome, ostatak gastrointestinalnog trakta nije diferencijalno inficiran s obzirom na pripadnost ''ABO'' fenotipovima. Postoje i dokazi da su osobe krvne grupe ''O'' rezistentnije na adenokarcinome.<ref>Hadžiselimović R., Pojskić N. (2005): Uvod u humanu imunogenetiku. Institut za genetičko inženjerstvo i biotehnologiju (INGEB), Sarajevo, ISBN 9958-9344-3-4.</ref><ref>Hadžiselimović R. (2005): Bioantropologija – Biodiverzitet recentnog čovjeka. Institut za genetičko inženjerstvo i biotehnologiju (INGEB), Sarajevo, ISBN 9958-9344-2-6.</ref>
 
Među ostalim oboljenjima, [[dijabetes]] ispoljava nešto veću prijemčivost za ''A'' i ''B'' u odnosu na ''O'' krvnu grupu, perniciozna [[anemija]] je 4–5, a [[miopija]] dva i po puta češća kod ''A'' i ''B'' u usporedbi sa ''O''. Zabilježena je i veća stopa reumatičnih i [[srce|srčanih oboljenja]], tromboze, embolije i [[jetra|ciroze jetre]] kod osoba sa ''A'' i ''B'' krvnom grupom u odnosu na ''O'', a suprotni nalazi su registrirani za [[reuma]]toidni [[artritis]].
{| border="1" cellpadding="7" cellspacing="0" style="margin: 10px 0 10px 25px; background: #f9f9f9; border: 1px #AAA solid; border-collapse: collapse; font-size: 85%; float: center;"
|- style="background: #E9E9E9"
== Rh sistem krvnih grupa ==
=== Antigeni i genetika Rh sistema ===
Prisustvo i karakterizacija osnovnih krvnih grupa ''Rh'' (rezus) sistema definirani su u vezi sa njihovom ulogom u pojavi [[hemolitska bolest|hemolitske bolesti]] [[fetus]]a i novorođenčeta (''erythroblastosis fetalis'', ''morbus haemolyticus neonatorum''), koja se manifestuje u intrauterinoj ili perinatalnoj destrukciji ([[aglutinacija|aglutinaciji]]) [[eritrocit]]a ploda antitijelima za odgovarajuću antigenu supstancu . U takvim slučajevima [[eritrocit|crvena krvna zrnca]] djeteta sadrže rezus protein, koji se redovno susreće kod rezus [[majmun]]a, ali i kod oko 85% pripadnika [[kavkazoidi|kavkazoidnog]] stanovništva. Prva reakcija [[antigen]] – [[antitijelo]] u ovom sistemu varijacija detektirana je nakon eksperimentalnog injiciranja [[krv]]i rezus makaki majmuna (''Macaca rhesa'' = ''Macacus rhesus'' = ''Macacus mulattus'') u cirkulacijski sistem [[kunić]]a. Prisustvo rezus [[protein|proteina]] na [[eritrocit]]ima označava se kao ''Rh''<sup>+</sup>’’, a njegovo odsustvo kao ''Rh''<sup>–</sup>.
 
Antigeni ''Rh'' sistema krvnih grupa predstavljaju proizvod dva čvrsto vezana i visoko homologahomologna gena: ''RHD'' i ''RHCE'' (zajednički se nazivaju ''RH30'' ili ''RHCED''). RhD nosi antigen ''D'' koji je najsnažniji imunogen krvnih grupa ali je također i odsutan u relativno velikom dijelu populacije (tj. ''Rh''<sup>–</sup> [[fenotip]]) što je rezultat delecije ''RHD'' gena ili drugog tipa promjena. ''RHCE'' postoji u četiri alelne forme i svaki alel određuje ekspresiju dva antigena u kombinacijama ''Ce'', ''ce'', ''cE'' ili ''CE'' (''RHCE'' je zajednički naziv za četiri alela). Geni ''RHD'' i ''RHCE'' se sadrže 10 egzona i protežu se duž 75 ''kb'' ''[[DNK]]'' sekvence. Za antigenu aktivnost ''Rh '' neophodno je formiranje kompleksa sa ''Rh50'' [[glikoprotein]]om, produktom još jednog funkcionalnog gena ''RHAG '' (naziva se još ''i RH50''. ''RHAG'' je slično organiziran u 10 [[egzon]]a i sličan je ''RHCED'' u 36% sekvence ali se nalazi na zasebnom lokusu. Dok su alteracije ''RHAG'' lokusa relativno rijetke, [[gen|lokus]] ''RHCED'' raspolaže širokom paletom alelnog diverziteta na nivou [[populacija]].
 
''Open reading frames'' (''ORF''), tj. funcionalni okviri za transkripciju, ''RHCE'' i ''RHD'' su suprotno orijentirani – njihovi 3' krajevi su okrenuti jedan prema drugome i razdvojeni dijelom ''[[DNK]]'' (veličine 30 ''kb'') u kojem je smješten gen ''SMP1''. Osim toga, na 5’ i 3’ krajevima ''RHD'' nalaze se i dvije visoko homologe sekvence (veličine 9 ''kb''), koje se nazivaju ''Rhesus kutije '' (''Rhesus boxes''). Pretpostavlja se da do delecije ''RHD'', koja se često susreće u populaciji, dolazi usljed inekvalne homologe rekombinacije ograničene na ove sekvence.
Produkti ''RHCED'' i ''RHAG'' su integralni membranski proteini sa sličnom 12–transmembranskom helikoidnom topologijom. ''Rh 30'' [[polipeptid]]i su palmitolirani i njihove [[epitop|epitope]] definira pet specifičnih [[aminokiselina]] u ekstracelularnim petljama. ''Rh50'' je ''N–glikoziliran'' u jednom mjestu – ''Asn37''. Dokazano je postojanje dva ne-[[eritrocit]]na homologa ''RHAG'' nazvana ''RHBG'' i ''RHCG''. Imaju visok nivo [[homologija|homologije]], ali njihovi načini ekspresije nisu identični.
 
[[Gen]]ski [[lokus]]i ''Rh'' sistema antigena nalaze na kratkom kraku [[hromosom|hromosoma]]u 1: ''RHD'' i ''RHCE'' na ''1p36.2–p34'', a lokus za ''RHAG'' (za Rezus asocirani [[glikoprotein]]) je na kratkom kraku hromosoma 6: ''6p21.1–p11''.<ref>http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK2269/BO</ref>
 
Ako u [[eritrocit]]ima majke nedostaje takav [[protein]] (tj. ako je rezus–negativan: ''Rh''<sup>–</sup>) [[imuni odgovor]] njenog organizma na rezus–pozitivne ''Rh''<sup>+</sup> krvne [[ćelije]] ploda je produkcija odgovarajućih [[antitijelo|antitijela]]. Senzibilizacija sa identičnim posljedicama moguća je i nakon transfuzije krvi rezus–pozitivnog donatora rezus–negativnom recipijentu. Studioznija istraživanja ovog značajnog sistema kvalitativne varijacije bila su posebno stimulirana činjenicom da je neposredno nakon otkrića dimorfizma prisustvo – odsustvo rezus proteina u ljudskim eritrocitima (Landsteiner, Wiener [[1940]]) registrovano da se u preko 90% slučajeva hemolitičke bolesti radi o inkopatibilnosti između rezus–negativne majke i rezus–pozitivnog ploda (Levine [[1941]]). Također je konstatirano da se imunološke komplikacije i [[hemolitska bolest]] obično javljaju u takvim konstelacijama druge i narednih trudnoća (odnosno nakon višekratnih [[transfuzija krvi]]) jer producirana količina antitijela u prvoj trudnoći najčešće nije dostatna za ozbiljnije posljedice. Prema tome, za razliku od antitijela ''ABO'' sustava, koja su redovno prisutna u normalnom serumu, produkcija ''Rh'' antitijela se javlja kao imuni odgovor na unošenje odgovarajućih antigena u organizam. Inače, osim krvi (eritrocita), ''Rh ''antigeni se nalaze i u ostalim tkivima i nekim izlučevinama.

Navigacija