Kiseonik

Kiseonik
[He]2s22p4 8O                                                                                                                                                                                                                                 ↓                                                                     ↓                                                             →                                                             →                                                             Periodni sistem elemenata
Općenito
Hemijski element, Simbol, Atomski broj	Kiseonik, O, 8
Serija	Nemetal
Grupa, Perioda, Blok	16, 2, s
Izgled	Bezbojni gas
Zastupljenost	49,4 %
Atomske osobine
Atomska masa	15,9994 u
Atomski radijus (izračunat)	60 (48) pm
Kovalentni radijus	73 pm
Van der Waalsov radijus	? pm
Elektronska konfiguracija	[He]2s22p4
Broj elektrona u energetskom nivou	2, 6
1. energija ionizacije	1313,9 kJ/mol
2. energija ionizacije	3388,3 kJ/mol
3. energija ionizacije	5300,5 kJ/mol
4. energija ionizacije	7469,2 kJ/mol
Fizikalne osobine
Agregatno stanje	gas
Struktura kristala	kubična
Gustoća	1,429 kg/m3 kod 273,15 K
Magnetizam	paramagnetičan
Tačka topljenja	54,40 K (−218,79 °C)
Tačka ključanja	90,18 K (−182,97 °C)
Molarni volumen	22,42 · 10−3 m3/mol
Toplota isparavanja	3,4099 kJ/mol
Toplota topljenja	0,22259 kJ/mol
Pritisak pare	10 · 103 Pa kod 61 K
Brzina zvuka	317,5 m/s kod 293 K
Specifična toplota	920 J/(kg · K) kod 298 K
Specifična električna provodljivost	0 S/m
Toplotna provodljivost	0,02674 W/(m · K)
Hemijske osobine
Oksidacioni broj	−2, −1, 0, +1, +2
Elektrodni potencijal	?
Elektronegativnost	3,44 (Pauling-skala)
Izotopi
Izo RP t1/2 RA ER (MeV) PR 15O sin 122,24 s ε 2,754 15N 16O 99,762 % Stabilan 17O 0,038 % Stabilan 18O 0,2 % Stabilan
Sigurnosno obavještenje
Oznake upozorenja O Oksidirajuće
Obavještenja o riziku i sigurnosti	R: 8 S: (2-)17
Ukoliko je moguće i u upotrebi, koriste se SI osnovne jedinice. Ako nije drugačije označeno, svi podaci su podaci dobiveni mjerenjima u normalnim uslovima.

Kiseonik ili oksigen (O, latinski oxygenium) je nemetal iz VIA grupe hemijskih elemenata. On je najrasprostranjeniji element na Zemlji - količina kiseonika u zemljinoj kori iznosi 45%. On također čini i 20,8% atmosfere zemlje.

Stabilni izotopi su mu ¹⁶O, ¹⁷O i¹⁸O

Historija

Oksigen su izolirali u periodu 1771 – 1774. godine engleski hemičar Joseph Priestley i švedski hemičar Karl Wilhelm Scheele. Primijetili su da se pri zagrijavanju živa (II) oksida izdvaja gas, koji podržava gorenje više nego zrak:

2 HgO (s) → 2Hg (l) + O₂ (g)

Antoine Lavoisier ga je nazvao oksigen.

Osobine

Gasoviti oksigen se kondenzira na -183 °C u svijetlo plavu tečnost, a smrzava na -219 °C. Molekula kisika O₂ je paramagnetična. Dva atoma kisika u molekuli O₂ su vezani dvostrukom vezom. Oksigen je neophodan za život. Sadržan je u zraku koji udišemo, u vodi koju pijemo, u metaboličkim procesima (sagorijevanje hrane). Također ulazi u sastav minerala silikata, oksida, itd. Zelene biljke u procesu fotosinteze proizvode kisik. Alotropska modifikacija kisika je ozon O₃.

Primjena

• U procesima sagorjevanja radi postizanja viših temperatura.
• U metaloprerađivačkoj industriji i metalurgiji za sječenje i zavarivanje, za intenziviranje tehnoloških procesa.
• U industriji nemetala za postizanje viših temperatura.
• U hemijskoj industriji za proizvodnju sintenznih gasova, u pirolitičkim procesima ...
• U ostalim primjenama (medicina, biološke nauke, prehrambena industrija (kao aditiv E948), naučnotehnička istraživanja).

Postupak sa gasom

Upotreba kiseonika pod pritiskom i upotreba tečnog kiseonika podležu posebnim propisima i mjerama zaštite. Nije dozvoljen kontakt kiseonika sa organskim materijalima. Za tečni kiseonik se preporučuje austenitni čelnici, aluminijum i legure, bakar i legure. Dozvoljena upotreba fluornih polimera (teflon). Za gasoviti kiseonik je pod određenim uslovima dozvoljena primjena ugljeničnih lako legiranih čelika i legura bakra i aluminija.

Način dobijanja i distribucije

Oksigen se industrijski dobija frakcionom destilacijom ukapljenog zraka. Zrak u tečnom stanju se postepeno zagrijava i najprije se odvaja dušik, zatim argon, a kisik ostaje u tečnom stanju. Najčešće se isporučuje u čeličnim sudovima - bocama, pod pritiskom od 150 bara. Boce su pojedinačne ili u baterijama - paletama sa zajedničkim ventilom za punjenje i pražnjenje, u baterijama sudova - boca trajno ugrađenim na transportno vozilo ili u tečnom agregatnom stanju specijalnim transportnim vozilima do rezervoara korisnika kiseonika.

Također pogledajte

• Oksidi
• Peroksidi
• Superoksidi

Nedovršeni članak Kiseonik koji govori o hemiji treba dopuniti. Dopunite ga prema pravilima Wikipedije.

Hemija portal Odjeljak isključivo posvećen hemiji