Kiseonik

Ukoliko je moguće i u upotrebi, koriste se SI osnovne jedinice.
Ako nije drugačije označeno, svi podaci su podaci dobiveni mjerenjima u normalnim uslovima.

Kiseonik ili oksigen (O, latinski oxygenium) je nemetal iz VIA grupe hemijskih elemenata. On je najrasprostranjeniji element na Zemlji - količina kiseonika u zemljinoj kori iznosi 45%. On takođe čini i 20,8% atmosfere zemlje.

Stabilni izotopi su mu ¹⁶O, ¹⁷O i¹⁸O

Sadržaj

1 Historija
2 Osobine
3 Primjena
- 3.1 Postupak sa gasom
- 3.2 Način dobijanja i distribucije
4 Također pogledajte

[uredi] Historija

Oksigen su izolirali u periodu 1771 – 1774. godine engleski hemičar Joseph Priestley i švedski hemičar Karl Wilhelm Scheele. Primijetili su da se pri zagrijavanju živa (II) oksida izdvaja gas, koji podržava gorenje više nego zrak:

2 HgO (s) → 2Hg (l) + O₂ (g)

Antoine Lavoisier ga je nazvao oksigen.

[uredi] Osobine

Gasoviti oksigen se kondenzira na -183°C u svijetlo plavu tečnost, a smrzava na -219°C. Molekula kisika O₂ je paramagnetična. Dva atoma kisika u molekuli O₂ su vezani dvostrukom vezom. Oksigen je neophodan za život. Sadržan je u zraku koji udišemo, u vodi koju pijemo, u metaboličkim procesima (sagorijevanje hrane). Također ulazi u sastav minerala silikata, oksida, itd. Zelene biljke u procesu fotosinteze proizvode kisik. Alotropska modifikacija kisika je ozon O₃.

[uredi] Primjena

U procesima sagorjevanja radi postizanja viših temperatura.
U metaloprerađivačkoj industriji i metalurgiji za sječenje i zavarivanje, za intenziviranje tehnoloških procesa.
U industriji nemetala za postizanje viših temperatura.
U hemijskoj industriji za proizvodnju sintenznih gasova, u pirolitičkim procesima ...
U ostalim primjenama (medicina, biološke nauke, prehrambena industrija (kao aditiv E948), naučnotehnička istraživanja).

[uredi] Postupak sa gasom

Upotreba kiseonika pod pritiskom i upotreba tečnog kiseonika podležu posebnim propisima i mjerama zaštite. Nije dozvoljen kontakt kiseonika sa organskim materijalima. Za tečni kiseonik se preporučuje austenitni čelnici, aluminijum i legure, bakar i legure. Dozvoljena upotreba fluornih polimera (teflon). Za gasoviti kiseonik je pod određenim uslovima dozvoljena primjena ugljeničnih lako legiranih čelika i legura bakra i aluminija.

[uredi] Način dobijanja i distribucije

Oksigen se industrijski dobiva frakcionom destilacijom ukapljenog zraka. Zrak u tečnom stanju se postepeno zagrijava i najprije se odvaja dušik, zatim argon, a kisik ostaje u tečnom stanju. Najčešće se isporučuje u čeličnim sudovima - bocama, pod pritiskom od 150 bara. Boce su pojedinačne ili u baterijama - paletama sa zajedničkim ventilom za punjenje i pražnjenje, u baterijama sudova - boca trajno ugrađenim na transportno vozilo ili u tečnom agregatnom stanju specijalnim transportnim vozilima do rezervoara korisnika kiseonika.