Mrkonjić Grad

Sa Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigacija, traži
Koordinate: 44°25′1″N 17°05′2″E / 44.41694°N 17.08389°E / 44.41694; 17.08389
Mrkonjić Grad
(Općina i naselje)
Pogled na Mrkonjić Grad
Pogled na Mrkonjić Grad
Mrkonjić Grad (grb).svg
Grb
Službeni naziv: Općina Mrkonjić Grad
Država  Bosna i Hercegovina
Entitet Republika Srpska
Općina Mrkonjić Grad
Nadmorska visina 591 m n.v. 
Koordinate 44°25′1″N 17°05′2″E / 44.41694°N 17.08389°E / 44.41694; 17.08389
Površina
 - Općina 677.43 km2
Stanovništvo
 - Naselje 7.915 (2013)
 - Općina 18.136 (2013)
Gustoća
 - Općina 26.77 /km2 
Gradonačelnik Divna Aničić[1] (SNSD)
Vremenska zona Srednjoevropsko vrijeme
Poštanski broj 70 260
Pozivni broj (+387) 050
Matični broj 214272
Matični broj općine 20362[2]
Mrkonjić Grad/Varcar Vakuf u Bosni i Hercegovini
Web stranica: Općina Mrkonjić Grad
Naseljena mjesta općine Mrkonjić Grad, popis 1991.

Mrkonjić Grad (staro ime Varcar Vakuf), naselje je i središte općine u zapadnom dijelu Bosne i Hercegovine.[3] Općina se prostire na oko 675 km2[4]. Leži na oko 600 metara nadmorske visine i ima otprilike 18.200 stanovnika.

Historija

Kroz svoju je historiju grad promijenio nekoliko imena: Gornje Kloke, Novo Jajce (Jenidži Jajce), Varcarev Vakuf, pa Varcar Vakuf i na kraju Mrkonjić Grad. Posljednji je put službeno promijenio ime 1924. godine u Mrkonjić-Grad, kao spomen na kralja Petra Karađorđevića i njegovo četovanje pod hajdučkim pseudonimom Petar Mrkonjić u ustanku 1875-78. na granici Bosne i Like, u Crnim Potocima.

Prvobitno naselje razvilo se u podnožju planina Lisine i Okrugle na putnoj komunikaciji između Bihaća i srednje Bosne, između dva značajna grada Jajca i Ključa.

Ilirsko i rimsko doba

Šire područje Crne Rijeke ukazuje na naseljenost od najstarijih ilirskih vremena kada su ovo područje naseljavali pripadnici plemena Mezeji u okviru svoje manje župe. Očuvani su nalazi iz prahistorije, mnogobrojne gradine (Bjelajce, Magaljdol, Majdan, Trijebovo, Podrašnica, Pecka i dr).

Po dolasku, Rimljani su ovdje osnovali tri svoja manja naselja, isključivo radi prerade željeza, u Majdanu pod Sinjakovim, u samom Mrkonjić Gradu i u Bjelajcu. Potvrđeno je to iskopinama starog rudarstva i metalurgije. U Majdanu je otkopana i kasnoantička crkva sa tragovima naselja. Sva tri naselja su bila na cesti koja je vodila sa juga do sjevera, a u Bjelajcima je bila putna stanica, poznata po imenu Leusaba[5]

Srednji vijek

Aktivnost u srednjem vijeku pokazuju brojne nekropole i stećci. U naselju Baljvine, koje je pod planinom Čemernicom, visoko iznad kanjona Vrbasa kod Crne Rijeke jedan stećak proglašen je nacionalnim spomenikom. [6]

Na području općine postoji nekoliko srednjovjekovnih gradova. Na stjenovitoj litici, visoko iznad velike okuke, na lijevoj obali Vrbasa je grad Bočac. Na tom mjestu završava se kanjon Bočačka klisura i širi se pitoma Bočačka kotlina. Grad se nalazi otprilike na polovini puta između Banja Luke i Jajca. Bočac je vjerovatno podignut na razmeđi 14. i 15. stoljeća za odbranu broda, tj. prelaza preko Vrbasa. Kasnije je, zajedno sa gradovima Jajcem, Komotinom, Krupom (Greben-gradom), Zvečajem i Banjom Lukom branio u 15. stoljeću prodor Osmanlija ka zapadu koji osvajaju Bočac prije 21. maja 1516. godine. U osmanlijskom periodu bio je u sastavu Nahije Jajce, koja se prvi puta spominje u popisu iz 1562. godine. Nahija Jajce pripadala je 1540. godine Kobaškom kadiluku, od 1562. Banjalučkom. [7]

Urbanizirani oblik današnjeg naselja Mrkonjić Grad nastao je od sela Gornje Kloke u nahiji Trijebovo. Krajem 16. st. dvorski kizlaraga hadži Mustafa, koji je bio porijeklom iz ovih krajeva, sagradio i uvakufio je džamiju, mekteb, karavan saraj, musafirhanu, vodovod, hamam. Njegova vakufnama, zakladnica, registrovana je 1592. u Istanbulu i čuva se u Zemaljskom muzeju u Sarajevu. Za održavanje objekata i plaćanje službenika vakufa, uvakufio je 674.000 akči gotovog novca. U džamiji su bila dva šamadana, od kojih je jedan bio originalan dok je drugi šamadan bio njegova vjerna kopija. Džamija je obnovljena 1873. godine kada je donesen veliki ćilim, preko 200kg. U vrijeme Austro-ugarske okupacije četvrtina ćilima odnesena je u Beč gdje se i sada nalazi. U posljednjem ratu u Bosni i Hercegovini, džamija je srušena do temelja. Kizlaragina džamija proglašena je nacionalnim spomenikom. [8]

U mahali Rijeka (Rika) u centralnom dijelu grada nalazi se Hamidija džamija. Mjesto i ostaci graditeljske cjeline - Hamidija džamija (Džamija u Rijeci, Riječka džamija, Rička džamija) u Mrkonjić-Gradu, proglaše je takođe nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine. Zapaljena je i minirana u oktobru 1993. godine, potom je srušena, a materijal je odvezen na deponiju smeća koja se nalazi na lokalitetu Grabež. [9]

Novo naselje se isprva zvalo Novi grad (Jenidže kasaba, Jenidže Jajce). Integracijom sa obližnjim naseljem Vrcarevo kasnije je nazvano Varcar-Vakuf. Osnovni dijelovi kasabe dobili su svoje zaokružene cjeline koje se izdvajaju i prepoznaju u cjelini naselja (Imamovac, Mečet, Kolobara, Zavakuf, Rijeka (Mrkonjić Grad), Zborišća, Uspolje). Prema Evliji Čelebiji sredinom 17. st. je kasaba sa 11 mahala i 2000 kuća sa vinogradima i vrtovima, više džamija i mesdžida, tekiju, hamam i dućane. Spaljen od Mlečana u periodu između 1656-1659. Grad je obnovio bosanski beglerbeg Sejdi Ahmed-paša. Grad je od požara stradavao i kasnije (1883, 1925).

Obližnje selo Gerzovo poznato je u narodnoj predaji kao mjesto smrti junaka Alije Đerzeleza po kome je i dobilo ime (Đerzelezovo turbe).

Novo doba

Sredinom 19. st. u gradu je djelovao kao kapelan mladi fratar Ivan Franjo Jukić, jedan od najpoznatijih bosanskih franjevaca. Tu je pokrenuo prvi bosanski književni časopis 'Bosanski prijatelj' te osnovao prvu školu svjetovnog karaktera. Jukićevu školu prošao je i čuveni javni i kulturni djelatnik, rođeni Varcaranin Anto Knežević (1834-1889).

Austrougarska vlast donosi evropeizaciju zaogrnutu kolonijalnim okvirima. Grad je postao sjedište kotara. Po popisu iz 1879. ima 517 kuća sa 3.162 stanovnika, a 1910. 631 kuću sa 3.274 stanovnika (većina: 1.366 muslimana, 1.286 pravoslavnih, 612 katolika). Novi vodovod je urađen 1899. Grad ima sve elemente urbane i komunalne infrastrukture.

U Mrkonjić Gradu je održano Prvo zasjedanje ZAVNOBiH-a 26-27.11. 1943. u kafani porodice Gašić. Ta je kuća proglašena nacionalnim spomenikom. [10] Na prvom zasjedanju ZAVNOBiH donesena je čuvena Rezolucija koja govori o ravnopravnosti Srba, Hrvata i Muslimana u Bosni i Hercegovini. Muzej I zasjedanja Zemaljskog antifašističkog vijeća narodnog oslobođenja (ZAVNOBiH-a) u Mrkonjić-Gradu zajedno sa stalnom muzejskom postavkom i enterijerskom opremom proglašen je nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine. [11]

Općini se 1963. godine pripojila općina Baraći.

Poslije rata u Bosni i Hercegovini devedesetih godina izbjeglo stanovništvo se ne vraća, izuzev starijih i iznemoglih. Srpske vlasti su u gradu porušile najstariji kulturni spomenik Krzlar-aginu džamiju, prvi objekat koji je podignut u Vakufu Mustafe-age godine 1492. Porušene su i katoličke crkve u Varcaru i Liskovici, te džamije u Rici i Vlasinju.

Grad su 1995. zauzele jedinice HVO, a srpsko stanovništvo se povuklo. U mirovnim pregovorima u Daytonu, grad je pripao Republici Srpskoj. Početkom septembra 1995. u mjestu Oborcima kod Donjeg Vakufa strijeljano je 28 Varcarana, Bošnjaka i Hrvata koji su bili zarobljenici srpskih snaga na radnim obavezama u Mrkonjić Gradu, Trijebovu, Manjači, Kupresu, Bugojnu. Pred samo oslobođenje Donjeg Vakufa početkom septembra 1995, u čijoj okolini su kopali rovove za srpsku vojsku, izvedeni su iz zgrade stare Željezničke stanice u Oborcima gdje su bili i strijeljani.

Kultura

Džamija Hamidija u Mrkonjić Gradu

Nacionalni spomenici

Stanovništvo

Po posljednjem službenom popisu stanovništva iz 1991. godine, općina Mrkonjić Grad imala je 27.395 stanovnika, raspoređenih u 38 naselja.

Nacionalni sastav stanovništva - općina Mrkonjić Grad

Sastav stanovništva – općina Mrkonjić Grad
2013.[3] 1991.[3] 1981.[12] 1971.[13]
Osoba 18 136 (100,0%) 27 395 (100,0%) 29 684 (100,0%) 30 159 (100,0%)
Srbi 21 057 (76,86%) 23 364 (78,71%) 24 990 (82,86%)
Bošnjaci 1 3 272 (11,94%) 1 3 009 (10,14%) 1 2 734 (9,065%)
Hrvati 2 139 (7,808%) 2 290 (7,715%) 2 204 (7,308%)
Jugoslaveni 593 (2,165%) 883 (2,975%) 98 (0,325%)
Ostali 334 (1,219%) 67 (0,226%) 82 (0,272%)
Crnogorci 47 (0,158%) 38 (0,126%)
Albanci 15 (0,051%) 11 (0,036%)
Makedonci 8 (0,027%) 1 (0,003%)
Slovenci 1 (0,003%) 1 (0,003%)
  1. 1 Modalitet Muslimani se danas označava kao modalitet Bošnjaci.

Nacionalni sastav stanovništva - naselje Mrkonjić Grad

Sastav stanovništva – naselje Mrkonjić Grad
2013.[14] 1991.[14] 1981.[12] 1971.[13]
Osoba 7 915 (100,0%) 8 422 (100,0%) 6 602 (100,0%) 4 089 (100,0%)
Srbi 5 945 (70,59%) 4 077 (61,75%) 2 156 (52,73%)
Bošnjaci 1 1 450 (17,22%) 1 1 414 (21,42%) 1 1 419 (34,70%)
Jugoslaveni 470 (5,581%) 618 (9,361%) 62 (1,516%)
Hrvati 454 (5,391%) 427 (6,468%) 406 (9,929%)
Ostali 103 (1,223%) 19 (0,288%) 18 (0,440%)
Crnogorci 30 (0,454%) 21 (0,514%)
Albanci 11 (0,167%) 6 (0,147%)
Makedonci 6 (0,091%) 1 (0,024%)
  1. 1 Modalitet Muslimani se danas označava kao modalitet Bošnjaci.

Poznate osobe

Također pogledajte

Znamenitosti

Literatura

  • Milan Vasić, Mrkonjić-Grad, Enciklopedija Jugoslavije, 6, Zagreb 1965, 173.
  • Mrkonjić-Grad, fotomonografija, (Ivan Lovrenović), Mrkonjić-Grad 1973.
  • Svjetlost Evrope u BiH, Sarajevo 2004, 34.

Reference

  1. ^ "Rezultati lokalnih izbora 2016. za načelnika za općinu Mrkonjić Grad". izbori.ba. Pristupljeno 5. 11. 2016. 
  2. ^ "Sistematski spisak općina i naselja". fzs.ba. Pristupljeno 18. 9. 2015. 
  3. ^ a b c "Općina Mrkonjić Grad". nasbih.com. Pristupljeno 18. 9. 2015. 
  4. ^ www.mrkonjic-grad.rs.ba
  5. ^ BOSNA I HERCEGOVINA U ANTIČKO DOBA. -Ivo Bojanovski, Akadenija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine, 1988
  6. ^ Stećak u Baljvinama
  7. ^ Grad Bočac
  8. ^ Kizlaragina džamija
  9. ^ Hamidija džamija
  10. ^ Kuća porodice Gašić
  11. ^ Muzej ZAVNOBiH
  12. ^ a b "Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1981.". stat.gov.rs. Pristupljeno 18. 9. 2015. 
  13. ^ a b "Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1971.". stat.gov.rs. Pristupljeno 18. 9. 2015. 
  14. ^ a b "Naselje Mrkonjić Grad". nasbih.com. Pristupljeno 18. 9. 2015. 

Vanjski linkovi