Socijalistička federativna republika Jugoslavija
-
-
Za druga značenja pojma Jugoslavija pogledajte čvor članak.
-
.svg){kind=small}
.svg){kind=small}
.svg){kind=small}
_(SH_labels).png)
Socijalistička federativna republika Jugoslavija (SFRJ; skraćeno Jugoslavija; također poznata i kao "Druga Jugoslavija") je država nastala 29. novembra 1943. na drugom zasjedanju AVNOJ-a u Jajcu kao zajednica 5 naroda i 6 republika (Slovenija, Hrvatska, Bosna i Hercegovina, Srbija, Crna Gora i Makedonija), sa prvobitnim imenom Demokratska federativna Jugoslavija (DFJ). To je ime promjenjeno 29. novembra 1945. na trećem zasjedanju AVNOJ-a u Beogradu u Federativna narodna republika Jugoslavija (FNRJ), da bi konačno 7. aprila 1963. dobila ime Socijalistička federativna republika Jugoslavija (SFRJ).
Jugoslavija je nasljednica Kraljevine Jugoslavije (1918-41.). Prestala je postojati 1991. godine istupanjem Slovenije, Hrvatske i Makedonije , zatim i Bosne i Hercegovine 1992. iz federacije. Preostale republike, Srbija i Crna Gora, su formirale novu zajednicu, prvo SR Jugoslaviju, 2003. Državnu zajednicu Srbija i Crna Gora, a na referendumu 21. maja 2006. godine Crna Gora je istupila iz državne zajednice, stvorivši samostalnu republiku. 2008. godine Kosovo se odvojilo od Srbije, proglašavanjem nezavisnosti.
Josip Broz Tito (1892-1980) je bio tvorac i doživotni predsjednik SFRJ. Smatra se da je njegovom smrću 1980. godine počeo proces unutrašnjeg razbijanja države od strane nacionalista. Težnja za dominacijom i prekrajanje države po njihovoj mjeri kod Srba kao najbrojnijeg naroda, kolaps komunističkog sistema, kao i ekonomska kriza koja je pogodila Jugoslaviju krajem osamdesetih godina, pokrenula je lančanu reakciju, čiji je rezultat bio proglašenje nezavisnosti Slovenije, Hrvatske i Makedonije 1991, te Bosne i Hercegovina 1992.godine.
Sadržaj |
Narodi SFRJ[uredi]
Narodi koji su činili jugoslovensku zajednicu su (prema popisu stanovništva iz 1981.god): Slovenci (7,8%), Hrvati (19,7%), Bošnjaci (7,9%), Srbi (36,3%), Crnogorci (2,6) i Makedonci (6,0%). Osim tih šest naroda postojalo je jos 18 narodnosti (manjih naroda) od kojih su najbrojniji bili Jugoslaveni (5,4), Albanci (5,8) i Mađari (2,3%). Prema popisu stanovništva 1981.godine ukupan broj stanovnika je bio 22,438,331 (1971-20.522.972).
Jezičko pitanje[uredi]
U Jugoslaviji nije bilo savezno definisanog zvaničnog jezika.[1] Određivanje službenih jezika bilo je u nadležnosti socijalističkih republika i socijalističkih autonomnih pokrajina, odnosno njihovih skupština, koje su donosile njihove ustave.
U SR Srbiji zvanični se jezik zvao srpskohrvatski do kraja socijalističkog razdoblja. U SAP Kosovu je pored srpskohrvatskog zvanični jezik bio albanski jezik, a u školskom sistemu i turski jezik. U SAP Vojvodini su, pored srpskohrvatskog, zvanični bili mađarski, hrvatskosrpski, slovački, rumunski i rusinski. Srbija poslije socijalističkog razdoblja zadržava srpskohrvatski kao zvanični sve do Ustava iz 2006. godine. U SR Crnoj Gori je zvanični jezik bio srpskohrvatski jezik ijekavskog izgovora. U SR Bosni i Hercegovini je zvanični jezik bio srpskohrvatski odnosno hrvatskosrpski jezik ijekavskog izgovora.[2] U SR Sloveniji su pored slovenskog zvaničan status u pojedinim općinama imali mađarski i italijanski. U SR Makedoniji makedonski je bio službeni jezik[3], ali pored makedonskom, albanski,[4] i turski[4] su se također koristili u školskom sistemu, te kulturnih potreba.[4] U SRM se u školskom sistemu podučavao i srpskohrvatski. U SR Hrvatskoj je do 1953./1954. zvaničan jezik u školskom sistemu bio hrvatski, poslije hrvatskosrpski, a od 1972. hrvatski ili srpski. Od 9. novembra 1990. zvaničan jezik je hrvatski. U ostaloj društvenoj praksi hrvatski kao zvaničan naziv službenog jezika SRH ostaje do Ustava SFRJ iz 1963.[1] U Ustavu SR Hrvatske kao zvaničan naziv jezika od 1972. se pojavljuje hrvatski književni jezik koji se zvao i hrvatski ili srpski. Srpskohrvatski se zvanično koristio od Ustava SFRJ iz 1963. do Ustava SFRJ 1974. u vojnim jedinicama JNA koje su bile stacionirane u SR Hrvatskoj i kod onog dijela stanovništva koje je preferiralo zvaničan jezik SR Srbije. U ostalim oblastima života primjena srpskohrvatskog zvanično prestaje amandmanom na Ustav SR Hrvatske 1972.
Tako Ustav SR BiH navodi kao jezik srpskohrvatski odnosno hrvatskosrpski jezik ijekavskog izgovora.[2]
Socijalističke republike i socijalističke autonomne pokrajine SFRJ[uredi]
|
|
|
|
|
|
|---|---|---|---|---|
| Socijalistička republika Bosna i Hercegovina | Sarajevo |
 |
 |
|
| Socijalistička republika Crna Gora | Titograd* |
 |
 |
 |
| Socijalistička republika Hrvatska | Zagreb |
 |
 |
|
| Socijalistička republika Makedonija | Skopje |
 |
 |
 |
| Socijalistička republika Slovenija | Ljubljana |
 |
 |
 |
| Socijalistička republika Srbija | Beograd |
 |
 |
 |
| Socijalistička autonomna pokrajina Kosovo | Priština |
|
|
 |
| Socijalistička autonomna pokrajina Vojvodina | Novi Sad |
|
|
 |
| * Sada Podgorica | ||||
Također pogledajte[uredi]
Reference[uredi]
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Leksikonska natuknica Narodna skupština ─ Savezna., dio Stalne komisije Savezne narodne skupštine u: Ružić, Silvio (ur.) Priručni privredni leksikon, 1. izd., »Privreda«, Zagreb, 1962., str. 228.
„b) četiri komisije za utvrđivanje autentičnosti tekstova materijala Skupštine na jezicima na kojima nisu bili podnijeti: za srpski, hrvatski, slovenski i makedonski jezik.“ - ↑ 2,0 2,1 Geršković, Leon; Đokić, Aleksandar; Ivanović, Branislav; Marković, Mileta; Misajlovski, Vasko; Šinkovec, Borut; Petković, Svetomir; Milinić, Obrad; Stanojević, Novak; Kršul, Ivan. Ustavi i ustavni zakoni : tekstovi Ustava i ustavnih zakona : osnovne karakteristike novog ustavnog sistema (Informatorovi priručnici), knj. 1. i 2., Informator, Zagreb, 1974., str. 70., (COBISS.BH)
- ↑ Ustavna historija Makedonije
- ↑ 4,0 4,1 4,2 Spasov, Ljudmil; Arizankovska, Lidija. Hierarhizacija jezikov v Republiki Makedoniji in Republiki Sloveniji glede na jezikovno politiko Evropske unije, (161-169.) U: Vidovič-Muha, Ada. (ur.) Slovenski knjižni jezik – aktualna vprašanja in zgodovinske izkušnje : ob 450-letnici izida prve slovenske knjige, Zbirka »Obdobja – metode in zvrsti« (vol. 20, ISSN 1408-211X), Center za slovenščino kot drugi/tuji jezik pri Oddelku za slovenistiko Filozofske fakultete Univerze v Ljubljani, Ljubljana, 2003., ISBN 961-237-057-5, (COBISS.SI), str. 163., 164.
„Prvi člen Ustave SR Makedonije (Ustav na SRM, 1974) je SRM definiral kot nacionalno državo makedonskega naroda ter albanske in turške narodnosti v njej. V členih 220 in 222 je bilo zapisano, da ljudje lahko prosto uporabljajo svoj jezik in pisavo za izražanje in razvijanje svoje kulture. …“
|
|||||||
 |
U Wikimedijinom spremniku se nalazi još materijala vezanih uz: |
